वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.59.1
एतदाख्याय तत् सर्वं हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम् ॥ ५.५९.१ ॥
हे सर्व सांगितल्यानंतर वायुपुत्र हनुमान पुन्हा उत्तर देण्यास सुरुवात केला.
5.59.2
सफलो राघवोद्योगः सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः।
शीलमासाद्य सीताया मम च प्रीणितं मनः ॥ ५.५९.२ ॥
राघवाचा प्रयत्न आणि सुग्रीवाचा उत्साह सफल झाला; सीतेचे शील पाहून माझे मन प्रसन्न झाले.
5.59.3
आर्यायाः सदृशं शीलं सीतायाः प्लवगर्षभाः।
तपसा धारयेल्लोकान् क्रुद्धा वा निर्दहेदपि ॥ ५.५९.३ ॥
हे वानरश्रेष्ठहो! आर्या सीतेचे शील तिच्या योग्यच आहे; तपाने ती लोकांना धारण करू शकते, क्रोधित झाली तर भस्मही करू शकते.
5.59.4
सर्वथातिप्रकृष्टोऽसौ रावणो राक्षसेश्वरः।
यस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम् ॥ ५.५९.४ ॥
राक्षसांचा राजा तो रावण सर्व प्रकारे अत्यंत नीच आहे; तिला स्पर्श करूनही तिच्या तपाने त्याचे शरीर नष्ट झाले नाही.
5.59.5
न तदग्निशिखा कुर्यात् संस्पृष्टा पाणिना सती।
जनकस्य सुता कुर्याद् यत् क्रोधकलुषीकृता ॥ ५.५९.५ ॥
हाताने स्पर्श केलेली ती सती, जनकाची कन्या, क्रोधाने कलुषित झाली तर जे करू शकते ते अग्निज्वालाही करणार नाही.
5.59.6
जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाकपीन्।
अस्मिन् नेवंगते कार्ये भवतां च निवेदिते।
न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ ॥ ५.५९.६ ॥
जाम्बवानासह सर्व महान वानरांचा निरोप घेऊन, हे कार्य असे पूर्ण झाल्याचे तुम्हाला कळवल्यानंतर, त्या दोन राजपुत्रांनी वैदेहीसह भेटणे योग्य आहे.
5.59.7
अहमेकोऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम्।
तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम् ॥ ५.५९.७ ॥
मी एकटाच राक्षसगणांसह त्या लंका नगरीचा आणि महाबली रावणाचा वेगाने नाश करण्यास समर्थ आहे.
5.59.8
किं पुनः सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः।
कृतास्त्रैः प्लवगैः शक्तैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः ॥ ५.५९.८ ॥
बलवान, आत्मसंयमी, शस्त्रविद्येत निपुण, समर्थ आणि विजयाची इच्छा करणारे तुम्हा वीर वानरांसह असताना मग बोलणेच काय?
5.59.9
अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरःसरम्।
सहपुत्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि ॥ ५.५९.९ ॥
मी युद्धात रावणाला त्याचे सैन्य, अग्रदल, पुत्र आणि बंधूंसह ठार मारीन.
5.59.10
ब्राह्ममस्त्रं च रौद्रं च वायव्यं वारुणं तथा।
यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्ष्याणि संयुगे।
तान्यहं निहनिष्यामि विधमिष्यामि राक्षसान् ॥ ५.५९.१० ॥
ब्रह्मास्त्र, रौद्र, वायव्य आणि वारुण ही अस्त्रे आणि युद्धात पाहणेही कठीण असलेली इंद्रजिताची अस्त्रे, त्यांनाही मी नष्ट करीन आणि राक्षसांना विखरून टाकीन.
5.59.11
भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम्।
मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा ॥ ५.५९.११ ॥
तुमच्या अनुज्ञेने मिळालेले माझे पराक्रम त्याला रोखेल; माझ्याकडून सोडलेला अतुलनीय, अखंड शिलावर्षावही त्याला रोखेल.
5.59.12
देवानपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान् निशाचरान्।
भवतामननुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि माम् ॥ ५.५९.१२ ॥
माझा पराक्रम युद्धात देवांनाही मारू शकतो, मग त्या निशाचरांची काय गोष्ट? पण तुमच्या अनुज्ञेशिवाय माझा हा पराक्रमच मला रोखेल.
5.59.13
सागरोऽप्यतियाद् वेलां मन्दरः प्रचलेदपि।
न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी ॥ ५.५९.१३ ॥
समुद्र आपली वेस ओलांडेल, मंदर पर्वत जरी हलला, तरी शत्रुसेना युद्धात जांबवानाला कंपित करू शकणार नाही.
5.59.14
सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वजाः।
अलमेकोऽपि नाशाय वीरो वालिसुतः कपिः ॥ ५.५९.१४ ॥
सर्व राक्षससंघांचा आणि त्यांच्या पूर्वजांचा नाश करण्यास एकटाच पुरेसा आहे — तो वीर वालिपुत्र वानर.
5.59.15
प्लवगस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः।
मन्दरोऽप्यवशीर्येत किं पुनर्युधि राक्षसाः ॥ ५.५९.१५ ॥
उड्डाण घेणाऱ्या वानराच्या महावेगाने आणि महात्मा नीलाच्या वेगाने मंदर पर्वतही ढासळेल — युद्धात राक्षसांची काय कथा!
5.59.16
सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु।
मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा ॥ ५.५९.१६ ॥
देव, असुर, यक्ष, गंधर्व, नाग, पक्षी यांपैकी मैंद किंवा द्विविदाचा प्रतिस्पर्धी कोण ते सांगा.
5.59.17
अश्विपुत्रौ महावेगावेतौ प्लवगसत्तमौ।
एतयोः प्रतियोद्धारं न पश्यामि रणाजिरे ॥ ५.५९.१७ ॥
अश्विनीकुमारांचे हे दोन पुत्र महावेगवान, वानरांत श्रेष्ठ आहेत; रणभूमीत त्यांचा प्रतिस्पर्धी मला दिसत नाही.
5.59.18
मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुरी।
राजमार्गेषु सर्वेषु नाम विश्रावितं मया ॥ ५.५९.१८ ॥
मीच लंकेचा नाश केला, नगरी जाळून भस्मसात केली; सर्व राजमार्गांवर माझे नाव मी जाहीर केले आहे.
5.59.19
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ ५.५९.१९ ॥
अतिबलवान रामाचा जय असो, महाबलवान लक्ष्मणाचा जय असो! राघवाने संरक्षित केलेला राजा सुग्रीव याचा जय असो!
5.59.20
अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः।
हनूमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया ॥ ५.५९.२० ॥
मी कोसलराजाचा दास, वायुपुत्र हनुमान आहे. माझे नाव सर्वत्र मी प्रसिद्ध केले आहे.
5.59.21
अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः।
अधस्ताच्छिंशपामूले साध्वी करुणमास्थिता ॥ ५.५९.२१ ॥
दुरात्मा रावणाच्या अशोकवनाच्या मध्यभागी, एका शिंशपा वृक्षाच्या मुळाशी ती साध्वी करुणेने बसली होती.
5.59.22
राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता।
मेघरेखापरिवृता चन्द्ररेखेव निष्प्रभा ॥ ५.५९.२२ ॥
राक्षसींनी वेढलेली, शोक-संतापाने कृश झालेली, मेघरेषेने वेढलेल्या चंद्ररेखेप्रमाणे निस्तेज होती.
5.59.23
अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम्।
पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी ॥ ५.५९.२३ ॥
बलदर्पाने फुगलेल्या रावणाचा वैदेही विचारही करत नव्हती. पतिव्रता, सुंदर कटी असलेली आणि दृढ जानकी त्याला मानत नव्हती.
5.59.24
अनुरक्ता हि वैदेही रामे सर्वात्मना शुभा।
अनन्यचित्ता रामेण पौलोमीव पुरन्दरे ॥ ५.५९.२४ ॥
शुभा वैदेही सर्वात्मभावाने रामावर अनुरक्त होती. पौलोमी जशी इंद्रावर, तसेच तिचे मन अनन्यभावाने रामावर स्थिर होते.
5.59.25
तदेकवासःसंवीता रजोध्वस्ता तथैव च।
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ ५.५९.२५ ॥
एकच वस्त्र नेसलेली, धुळीने माखलेली ती राक्षसींमध्ये वारंवार धमकावली जात होती, असे मी पाहिले.
5.59.26
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने।
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ॥ ५.५९.२६ ॥
प्रमदावनात विद्रूप राक्षसींनी वेढलेली, एकच वेणी धारण केलेली, दीन, पतीच्या चिंतनात मग्न अशी तिला मी पाहिले.
5.59.27
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमोदये।
रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ॥ ५.५९.२७ ॥
जमिनीवर झोपलेली, कोमेजलेल्या अंगांची, हिम उगवताना कमळिणीसारखी; रावणापासून आपले सर्व हेतू सोडून देऊन, मरण्याचा निश्चय केलेली.
5.59.28
कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता।
ततः सम्भाषिता चैव सर्वमर्थं प्रकाशिता ॥ ५.५९.२८ ॥
कसेबसे त्या हरिणनेत्री सीतेचा विश्वास संपादन झाला; मग तिच्याशी बोलून सर्व गोष्ट प्रकट केली.
5.59.29
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता।
नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा ॥ ५.५९.२९ ॥
राम-सुग्रीव मैत्री ऐकून ती आनंदित झाली; तिचे आचरण संयमित होते, पतीवरील भक्ती उत्तम होती.
5.59.30
यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा दशाननः।
निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति ॥ ५.५९.३० ॥
तो महात्मा दशाननाला (रावणाला) आत्ता मारत नाही कारण त्याच्या वधात राम केवळ निमित्तमात्र होईल.
5.59.31
सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता।
प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता ॥ ५.५९.३१ ॥
ती स्वभावतःच कोमलांगी आहे; त्यांच्या वियोगाने ती आणखी कृश झाली आहे, जशी प्रतिपदेच्या पाठाचा अभ्यास करणाऱ्याची विद्या क्षीण होते.
5.59.32
एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा।
यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम् ॥ ५.५९.३२ ॥
महाभाग्यवती सीता अशी शोकात मग्न आहे. येथे जे करणे आवश्यक आहे ते सर्व व्यवस्थित करावे.