વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.62.1
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः।
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ॥ ५.६२.१ ॥
વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાને, વાનરોમાં વૃષભ સમાન, તેમને કહ્યું: હે વાનરો, અવ્યગ્ર મનથી તમે મધનું સેવન કરો.
5.62.2
अहमावर्जयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः।
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२ ॥
તમારા વિરોધીઓને હું પાછા વાળીશ. હનુમાનના વચન સાંભળી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અંગદ...
5.62.3
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु।
अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया ॥ ५.६२.३ ॥
પ્રસન્ન મનથી ઉત્તર આપ્યો: વાનરો મધ પીઓ. કાર્ય સિદ્ધ કરનાર હનુમાનનું વચન હું અવશ્ય માનું છું.
5.62.4
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्गं पुनरीदृशम्।
अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः ॥ ५.६२.४ ॥
જે ન કરવું જોઈએ તે પણ કરવું પડે, તો આવી વાતનું શું? અંગદના મુખેથી વચન સાંભળી વાનરોમાં વૃષભ સમાન...
5.62.5
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्।
पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् ॥ ५.६२.५ ॥
"સાધુ, સાધુ!" એમ કહી હર્ષિત વાનરોએ સત્કાર કર્યો. અંગદનું સન્માન કરીને સર્વ વાનરો વાનરશ્રેષ્ઠને...
5.62.6
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुमम्।
ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य शक्तितः ॥ ५.६२.६ ॥
નદીનો વેગ જેમ વૃક્ષ તરફ વહે, તેમ તેઓ મધુવન તરફ ગયા. રક્ષકોને પોતાની શક્તિથી દબાવી તેઓ મધુવનમાં પ્રવેશ્યા.
5.62.7
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्।
पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः ॥ ५.६२.७ ॥
અનિયંત્રિત સ્વતંત્રતાને કારણે, કુશળ વાનરોએ મૈથિલીને જોઈને અને તેમના શબ્દો સાંભળીને, ત્યારે બધાએ મધ પીધું અને રસાળ ફળો લીધાં.
5.62.8
उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान्।
ते ताडयन्तः शतशः सक्ता मधुवने तदा ॥ ५.६२.८ ॥
પછી બધાએ કૂદીને, ભેગા થયેલા વનપાલકોને સેંકડો વાર મારતાં, તે સમયે મધુવનમાં મગ્ન હતા.
5.62.9
मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते।
पिबन्ति कपयः केचित् सङ्घशस्तत्र हृष्टवत् ॥ ५.६२.९ ॥
દ્રોણ જેટલું મધ હાથોથી પકડીને, કેટલાક વાનરો ટોળામાં ત્યાં આનંદથી પી રહ્યા છે.
5.62.10
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे।
केचित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ ५.६२.१० ॥
બધા સાથે મળીને મારે છે, બીજા ખાય છે, કેટલાક મધ પીને તેને ફેંકી દે છે; મધથી તેઓ પીળાશ પડતા થઈ ગયા છે.
5.62.11
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः।
अपरे वृक्षमूलेषु शाखा गृह्य व्यवस्थिताः ॥ ५.६२.११ ॥
કેટલાક ઉગ્ર વાનરો મધના અવશેષથી એકબીજાને મારે છે, બીજા ઝાડના મૂળ પાસે ડાળીઓ પકડીને ઊભા છે.
5.62.12
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते।
उन्मत्तवेगाः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् ॥ ५.६२.१२ ॥
અતિશય મદથી થાકીને, પાંદડાં પાથરીને સૂઈ જાય છે; ઉન્મત્ત વેગવાળા વાનરો મધના નશામાં આનંદથી.
5.62.13
क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्ति च तथापरे।
केचित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् ॥ ५.६२.१३ ॥
કેટલાક એકબીજા પર ફેંકે છે, અને બીજા કેટલાક લથડે છે. કેટલાક સિંહનાદ કરે છે, કેટલાક આનંદથી કૂદે છે.
5.62.14
हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले।
धृष्टाः केचिद्धसन्त्यन्ये केचित् कुर्वन्ति चेतरत् ॥ ५.६२.१४ ॥
મધથી મત્ત વાનરોમાંથી કેટલાક ભૂમિ પર સૂતા છે. કેટલાક નિર્ભયપણે હસે છે, અને કેટલાક બીજું કંઈક કરે છે.
5.62.15
कृत्वा केचिद् वदन्त्यन्ये केचिद् बुध्यन्ति चेतरत्।
येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु ॥ ५.६२.१५ ॥
કેટલાક કંઈક કરીને બોલે છે; કેટલાક જાગીને બીજું કંઈ કરે છે. અહીં મધુવનના રક્ષકો દધિમુખના સેવકો હતા.
5.62.16
तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः।
जानुभिश्च प्रघृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१६ ॥
તેઓ પણ તે ભયંકર વાનરો દ્વારા રોકાઈને દિશાઓ તરફ ભાગ્યા; ઘૂંટણોથી ઘસાઈને, દેવમાર્ગ દેખાડાયેલા જેવા થયા.
5.62.17
अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः।
हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्।
वयं च जानुभिर्घृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१७ ॥
અત્યંત વ્યાકુળ થઈને તેઓ દધિમુખ પાસે ગયા અને કહ્યું: "વરદાન પામેલા હનુમાને બળપૂર્વક મધુવન નષ્ટ કર્યું છે. અમે ઘૂંટણોથી ઘસાયા અને દેવમાર્ગ દેખાડાયો."
5.62.18
तदा दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः।
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ॥ ५.६२.१८ ॥
ત્યારે ત્યાંના વનપાલ વાનર દધિમુખ ક્રોધે ભરાયો; મધુવન નષ્ટ થયું સાંભળીને તેણે તે વાનરોને આશ્વાસન આપ્યું.
5.62.19
एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान्।
बलेनावारयिष्यामि प्रभुञ्जानान् मधूत्तमम् ॥ ५.६२.१९ ॥
આવો, ચાલો જઈએ; અતિ ગર્વિત એ વાનરોને, જેઓ ઉત્તમ મધ ભોગવી રહ્યા છે, હું બળથી રોકીશ.
5.62.20
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः।
पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः ॥ ५.६२.२० ॥
દધિમુખના આ વચનો સાંભળીને તે વાનરશ્રેષ્ઠ વીરો ફરી તેની સાથે મધુવન તરફ ગયા.
5.62.21
मध्ये चैषां दधिमुखः सुप्रगृह्य महातरुम्।
समभ्यधावन् वेगेन सर्वे ते च प्लवंगमाः ॥ ५.६२.२१ ॥
તેમની વચ્ચે દધિમુખે એક વિશાળ વૃક્ષને મજબૂતીથી પકડીને વેગથી ધસી ગયો; તે બધા વાનરો પણ ધસી ગયા.
5.62.22
ते शिलाः पादपांश्चैव पाषाणानपि वानराः।
गृहीत्वाभ्यागमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ॥ ५.६२.२२ ॥
તે ક્રુદ્ધ વાનરો શિલાઓ, વૃક્ષો અને પથ્થરો લઈને જ્યાં તે કપિકુંજરો હતા ત્યાં આવ્યા.
5.62.23
बलान्निवारयन्तश्च आसेदुर्हरयो हरीन्।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ५.६२.२३ ॥
બળથી રોકતા વાનરો વાનરો પાસે પહોંચ્યા; ક્રોધથી હોઠ દાંતથી દબાવીને, વારંવાર ધમકાવતા.
5.62.24
अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः।
अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा ॥ ५.६२.२४ ॥
ત્યારે ક્રુદ્ધ દધિમુખને જોઈ હનુમાન જેમના અગ્રણી હતા તે વાનરશ્રેષ્ઠો વેગથી તેના પર ધસી ગયા.
5.62.25
सवृक्षं तं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्।
वेगवन्तं विजग्राह बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२५ ॥
વૃક્ષ સહિત ધસી આવતા તે મહાબાહુ, મહાબલી, વેગવાનને ક્રોધિત અંગદે બંને બાહુઓથી પકડી લીધો.
5.62.26
मदान्धो न कृपां चक्रे आर्यकोऽयं ममेति सः।
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगेन वसुधातले ॥ ५.६२.२६ ॥
મદાંધ તેણે દયા ન બતાવી, 'આ મારા દાદા છે' એમ પણ ન વિચાર્યું; પછી વેગથી તેને ધરતી પર પછાડીને કચડી નાખ્યો.
5.62.27
स भग्नबाहूरुमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः।
प्रमुमोह महावीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥ ५.६२.२७ ॥
તૂટેલા હાથ, જાંઘ અને મુખવાળો, વિહ્વળ, લોહીથી લથબથ તે મહાવીર, વાનરોમાં ગજરાજ, ક્ષણભર મૂર્છિત થઈ ગયો.
5.62.28
स कथंचिद् विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः।
उवाचैकान्तमागत्य स्वान् भृत्यान् समुपागतान् ॥ ५.६२.२८ ॥
તે વાનરોએ કોઈ રીતે છોડાવેલો તે વાનરશ્રેષ્ઠ એકાંતમાં આવીને પાસે આવેલા પોતાના સેવકોને બોલ્યો.
5.62.29
एतागच्छत गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ॥ ५.६२.२९ ॥
આવો, ચાલો; આપણો સ્વામી વાનર સુગ્રીવ, વિશાળગ્રીવ, રામ સાથે જ્યાં ઊભા છે ત્યાં જઈએ.
5.62.30
सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्याम पार्थिवे।
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ॥ ५.६२.३० ॥
અંગદનો બધો દોષ આપણે રાજાને જણાવીશું; ક્રોધી રાજા તે સાંભળીને વાનરોને મરાવી નાખશે.
5.62.31
इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः।
पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम् ॥ ५.६२.३१ ॥
આ મધુવન મહાત્મા સુગ્રીવને અતિ પ્રિય છે. પૂર્વજોથી ચાલ્યું આવતું આ દિવ્ય વન છે, જ્યાં દેવો માટે પણ પ્રવેશ દુર્લભ છે.
5.62.32
स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः।
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ॥ ५.६२.३२ ॥
મધના લોભી આ સર્વ વાનરોને, જેમનું આયુષ્ય પૂરું થયું છે, સુગ્રીવ પોતાના મિત્રો સહિત દંડ આપીને મરાવશે.
5.62.33
वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिपन्थिनः।
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो मे भविष्यति ॥ ५.६२.३३ ॥
રાજાની આજ્ઞાનો વિરોધ કરનારા આ દુરાત્માઓ વધને યોગ્ય છે. અસહિષ્ણુતામાંથી જન્મેલો મારો ક્રોધ હવે સફળ થશે.
5.62.34
एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः।
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ॥ ५.६२.३४ ॥
આમ કહીને મહાબળવાન દધિમુખ વનપાલો સાથે અચાનક કૂદીને ચાલ્યો ગયો.
5.62.35
निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः।
सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६२.३५ ॥
પળવારમાં તે વનવાસી, સૂર્યપુત્ર બુદ્ધિમાન સુગ્રીવ પાસે પહોંચી ગયો, જ્યાં વાનર હતો.
5.62.36
रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च।
समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ॥ ५.६२.३६ ॥
રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવને જોઈને તે આકાશમાંથી પૃથ્વી પર ઊતર્યો અને દૃઢપણે પગ રોપીને ઊભો રહ્યો.
5.62.37
स निपत्य महावीरः सर्वैस्तैः परिवारितः।
हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ॥ ५.६२.३७ ॥
તે મહાવીર ઊતર્યા, તે સૌથી ઘેરાયેલા. રક્ષકોના પરમેશ્વર વાનર દધિમુખ ત્યાં આવ્યા.
5.62.38
स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्।
सुग्रीवस्याशु तौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ॥ ५.६२.३८ ॥
તે દીન મુખવાળા થઈ, માથા પર અંજલિ જોડીને, તરત સુગ્રીવના તે બંને ચરણો પોતાના માથાથી દબાવવા લાગ્યા.