వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.62.1
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः।
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ॥ ५.६२.१ ॥
వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, వానరులలో వృషభం వంటివాడు, వారితో ఇలా అన్నాడు: వానరులారా, నిశ్చింతమైన మనస్సుతో మీరు మధువును సేవించండి.
5.62.2
अहमावर्जयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः।
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२ ॥
మీ శత్రువులను నేను వెనక్కి తిప్పుతాను. హనుమంతుని మాటలు విని వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన అంగదుడు...
5.62.3
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु।
अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया ॥ ५.६२.३ ॥
ప్రసన్నమైన మనస్సుతో సమాధానమిచ్చాడు: వానరులు మధువు సేవించుదురుగాక. కార్యం సాధించిన హనుమంతుని మాటను నేను తప్పక పాటిస్తాను.
5.62.4
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्गं पुनरीदृशम्।
अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः ॥ ५.६२.४ ॥
చేయరానిదైనా చేయాలి, అలాంటిది ఇక చెప్పేదేముంది? అంగదుని నోటి నుండి మాటలు విని వానరులలో వృషభాలు...
5.62.5
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्।
पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् ॥ ५.६२.५ ॥
"సాధు, సాధు!" అని సంతోషించిన వానరులు గౌరవించారు. అంగదుని గౌరవించి, వానరులందరూ వానర ప్రముఖుని...
5.62.6
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुमम्।
ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य शक्तितः ॥ ५.६२.६ ॥
నది వేగం వృక్షం వైపు పోయినట్లు వారు మధువనానికి వెళ్ళారు. కాపలాదారులను తమ బలంతో అణచి వారు మధువనంలో ప్రవేశించారు.
5.62.7
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्।
पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः ॥ ५.६२.७ ॥
అడ్డూ అదుపూ లేని స్వేచ్ఛతో, నేర్పరులైన ఆ వానరులు మైథిలిని చూసి, ఆమె మాటలు విని, అప్పుడు అందరూ తేనె త్రాగి రుచికరమైన పండ్లను తీసుకున్నారు.
5.62.8
उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान्।
ते ताडयन्तः शतशः सक्ता मधुवने तदा ॥ ५.६२.८ ॥
తర్వాత అందరూ దూకి, గుమిగూడిన వనపాలకులను వందల సార్లు కొడుతూ, అప్పుడు మధువనంలో మునిగి ఉన్నారు.
5.62.9
मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते।
पिबन्ति कपयः केचित् सङ्घशस्तत्र हृष्टवत् ॥ ५.६२.९ ॥
ద్రోణ పరిమాణం తేనెను చేతులతో పట్టుకొని, కొందరు వానరులు గుంపులుగా అక్కడ సంతోషంగా త్రాగుతున్నారు.
5.62.10
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे।
केचित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ ५.६२.१० ॥
అందరూ కలిసి కొడుతున్నారు, ఇతరులు తింటున్నారు, కొందరు తేనె త్రాగి దానిని పారవేస్తున్నారు; తేనెతో పసుపురంగులో ఉన్నారు.
5.62.11
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः।
अपरे वृक्षमूलेषु शाखा गृह्य व्यवस्थिताः ॥ ५.६२.११ ॥
కొందరు ఉగ్రులైన వానరులు తేనె మిగిలిన దానితో ఒకరినొకరు కొట్టుకుంటున్నారు, ఇతరులు చెట్ల వేళ్ళ వద్ద కొమ్మలను పట్టుకొని నిలబడి ఉన్నారు.
5.62.12
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते।
उन्मत्तवेगाः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् ॥ ५.६२.१२ ॥
అత్యధిక మదంతో అలసి, ఆకులు పరచుకొని పడుకుంటున్నారు; ఉన్మత్త వేగం గల వానరులు తేనె మత్తులో సంతోషంగా.
5.62.13
क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्ति च तथापरे।
केचित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् ॥ ५.६२.१३ ॥
కొందరు ఒకరిపై ఒకరు విసురుతున్నారు, మరికొందరు తడబడుతున్నారు. కొందరు కేకలు వేస్తున్నారు, కొందరు ఆనందంగా కూతలు కూస్తున్నారు.
5.62.14
हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले।
धृष्टाः केचिद्धसन्त्यन्ये केचित् कुर्वन्ति चेतरत् ॥ ५.६२.१४ ॥
తేనెతో మత్తెక్కిన కోతులలో కొన్ని నేలపై నిద్రపోతున్నాయి. ధైర్యంగా కొన్ని నవ్వుతున్నాయి, మరికొన్ని ఇతర పనులు చేస్తున్నాయి.
5.62.15
कृत्वा केचिद् वदन्त्यन्ये केचिद् बुध्यन्ति चेतरत्।
येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु ॥ ५.६२.१५ ॥
కొందరు ఏదో చేసి మాట్లాడుతున్నారు; మరికొందరు మేల్కొని వేరే పని చేస్తున్నారు. ఇక్కడ మధువనానికి కావలి ఉన్నవారు దధిముఖుని సేవకులు.
5.62.16
तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः।
जानुभिश्च प्रघृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१६ ॥
వారు కూడా ఆ భయంకరమైన కోతుల చేత అడ్డగించబడి దిక్కులకు పారిపోయారు; మోకాళ్లతో ఈడ్చబడి, దేవమార్గం చూపబడిన వారిలా అయ్యారు.
5.62.17
अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः।
हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्।
वयं च जानुभिर्घृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१७ ॥
అత్యంత కలవరపడినవారు దధిముఖుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా చెప్పారు: "వరాలు పొందిన హనుమంతుడు బలాత్కారంగా మధువనాన్ని నాశనం చేశాడు. మేము మోకాళ్లతో ఈడ్చబడి దేవమార్గం చూపబడ్డాము."
5.62.18
तदा दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः।
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ॥ ५.६२.१८ ॥
అప్పుడు అక్కడి వనపాలకుడైన వానరుడు దధిముఖుడు కోపగించాడు; మధువనం నాశనమైందని విని, ఆ వానరులను ఓదార్చాడు.
5.62.19
एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान्।
बलेनावारयिष्यामि प्रभुञ्जानान् मधूत्तमम् ॥ ५.६२.१९ ॥
రండి, వెళ్దాం; అత్యంత గర్వంతో ఉత్తమ మధువును సేవిస్తున్న ఆ వానరులను బలంతో అడ్డుకుంటాను.
5.62.20
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः।
पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः ॥ ५.६२.२० ॥
దధిముఖుని ఈ మాటలు విని, ఆ వానర శ్రేష్ఠ వీరులు మళ్లీ అతనితోనే మధువనం వైపు వెళ్లారు.
5.62.21
मध्ये चैषां दधिमुखः सुप्रगृह्य महातरुम्।
समभ्यधावन् वेगेन सर्वे ते च प्लवंगमाः ॥ ५.६२.२१ ॥
వారి మధ్యలో దధిముఖుడు ఒక పెద్ద వృక్షాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని వేగంగా దూకాడు; ఆ వానరులంతా కూడా వేగంగా దూకారు.
5.62.22
ते शिलाः पादपांश्चैव पाषाणानपि वानराः।
गृहीत्वाभ्यागमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ॥ ५.६२.२२ ॥
కోపంతో ఉన్న ఆ వానరులు బండరాళ్లు, వృక్షాలు, రాళ్లు పట్టుకుని, ఆ కపికుంజరులు ఉన్న చోటికి వచ్చారు.
5.62.23
बलान्निवारयन्तश्च आसेदुर्हरयो हरीन्।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ५.६२.२३ ॥
బలంతో అడ్డుకుంటూ వానరులు వానరుల దగ్గరికి చేరారు; కోపంతో పెదవులు కొరుకుతూ, పదే పదే బెదిరిస్తూ.
5.62.24
अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः।
अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा ॥ ५.६२.२४ ॥
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న దధిముఖుని చూసి, హనుమంతుడు ముందుండగా ఆ వానర శ్రేష్ఠులు వేగంగా అతనిపై దూకారు.
5.62.25
सवृक्षं तं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्।
वेगवन्तं विजग्राह बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२५ ॥
చెట్టుతో సహా దూకివస్తున్న ఆ మహాబాహువు, మహాబలుడు, వేగవంతుడిని కోపించిన అంగదుడు రెండు చేతులతో పట్టుకున్నాడు.
5.62.26
मदान्धो न कृपां चक्रे आर्यकोऽयं ममेति सः।
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगेन वसुधातले ॥ ५.६२.२६ ॥
మదాంధుడై అతడు దయ చూపలేదు; 'ఇతడు నా తాత' అని కూడా భావించలేదు. తరువాత వేగంగా అతడిని నేలపై పడగొట్టి నలిపివేశాడు.
5.62.27
स भग्नबाहूरुमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः।
प्रमुमोह महावीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥ ५.६२.२७ ॥
చేతులు, తొడలు, ముఖం విరిగి, విహ్వలుడై, రక్తంతో తడిసిన ఆ మహావీరుడు, వానరులలో గజరాజు, క్షణకాలం మూర్ఛపోయాడు.
5.62.28
स कथंचिद् विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः।
उवाचैकान्तमागत्य स्वान् भृत्यान् समुपागतान् ॥ ५.६२.२८ ॥
ఆ వానరులు ఎలాగో విడిపించగా, వానరశ్రేష్ఠుడు ఏకాంతంగా వచ్చి, దగ్గరకు వచ్చిన తన సేవకులతో ఇలా అన్నాడు.
5.62.29
एतागच्छत गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ॥ ५.६२.२९ ॥
రండి, వెళ్దాం; మన ప్రభువైన విశాల గ్రీవుడు వానరుడు సుగ్రీవుడు రాముడితో ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికి వెళ్దాం.
5.62.30
सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्याम पार्थिवे।
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ॥ ५.६२.३० ॥
అంగదుని దోషం అంతా మనం రాజుకు చెబుదాం; కోపిష్టి అయిన రాజు ఆ మాట విని వానరులను చంపిస్తాడు.
5.62.31
इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः।
पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम् ॥ ५.६२.३१ ॥
ఇది మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి ప్రియమైన మధువనం. పితృపితామహుల నుంచి వచ్చిన ఈ దివ్య వనంలో దేవతలకు కూడా ప్రవేశం దుర్లభం.
5.62.32
स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः।
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ॥ ५.६२.३२ ॥
మధువుపై లోభంతో ఉన్న ఈ వానరులందరినీ, ఆయుష్షు తీరిన వారిని, సుగ్రీవుడు తన మిత్రులతో కలిపి దండనతో సంహరిస్తాడు.
5.62.33
वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिपन्थिनः।
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो मे भविष्यति ॥ ५.६२.३३ ॥
రాజాజ్ఞకు వ్యతిరేకంగా నడిచే ఈ దుష్టులు వధార్హులు. అసహనం నుండి పుట్టిన నా కోపం ఇప్పుడు ఫలిస్తుంది.
5.62.34
एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः।
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ॥ ५.६२.३४ ॥
ఇలా చెప్పి మహాబలుడైన దధిముఖుడు వనపాలకులతో కలిసి ఒక్కసారిగా ఎగిరి వెళ్ళాడు.
5.62.35
निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः।
सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६२.३५ ॥
ఒక్క రెప్పపాటులో ఆ వనవాసి, సహస్రాంశుని కుమారుడైన ధీమంతుడు సుగ్రీవుని దగ్గరకు చేరుకున్నాడు, అక్కడ వానరుడు ఉన్నాడు.
5.62.36
रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च।
समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ॥ ५.६२.३६ ॥
రాముడిని, లక్ష్మణుడిని, సుగ్రీవుడిని చూసి, ఆకాశం నుండి భూమిపైకి దిగి స్థిరంగా నిలబడ్డాడు.
5.62.37
स निपत्य महावीरः सर्वैस्तैः परिवारितः।
हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ॥ ५.६२.३७ ॥
ఆ మహావీరుడు దిగి, వారందరిచే చుట్టుముట్టబడ్డాడు. రక్షకులకు పరమేశ్వరుడైన వానరుడు దధిముఖుడు అక్కడ వచ్చాడు.
5.62.38
स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्।
सुग्रीवस्याशु तौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ॥ ५.६२.३८ ॥
అతడు దీనమైన ముఖంతో, తలపై అంజలి ఘటించి, వెంటనే సుగ్రీవుని ఆ రెండు పాదాలను తన తలతో నొక్కాడు.