वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.62.1
तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः।
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ॥ ५.६२.१ ॥
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान, वानरांमधील वृषभ, त्यांना म्हणाला: हे वानरांनो, निश्चिंत मनाने तुम्ही मध सेवन करा.
5.62.2
अहमावर्जयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः।
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२ ॥
तुमच्या विरोधकांना मी परत फिरवीन. हनुमानाचे शब्द ऐकून वानरांमध्ये श्रेष्ठ अंगद...
5.62.3
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु।
अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया ॥ ५.६२.३ ॥
प्रसन्न मनाने उत्तर दिले: वानरांनी मध प्यावा. कार्य सिद्ध करणाऱ्या हनुमानाचे वचन मी निश्चितपणे मानतो.
5.62.4
अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्गं पुनरीदृशम्।
अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः ॥ ५.६२.४ ॥
जे करणे अयोग्य आहे तेही करावे लागते, मग असे काम तर बोलायलाच नको. अंगदाच्या तोंडून शब्द ऐकून वानरांमधील वृषभ...
5.62.5
साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्।
पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् ॥ ५.६२.५ ॥
"साधु, साधु!" असे म्हणत हर्षित वानरांनी सन्मान केला. अंगदाचा सन्मान करून सर्व वानर वानरश्रेष्ठाला...
5.62.6
जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुमम्।
ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य शक्तितः ॥ ५.६२.६ ॥
नदीचा वेग जसा वृक्षाकडे धावतो, तसे ते मधुवनाकडे गेले. रक्षकांना आपल्या शक्तीने दाबून ते मधुवनात शिरले.
5.62.7
अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्।
पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः ॥ ५.६२.७ ॥
मुक्त स्वातंत्र्यामुळे, कुशल वानरांनी मैथिलीला पाहून आणि तिचे बोलणे ऐकून, तेव्हा सर्वांनी मध प्याला आणि रसाळ फळे घेतली.
5.62.8
उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान्।
ते ताडयन्तः शतशः सक्ता मधुवने तदा ॥ ५.६२.८ ॥
मग सर्वांनी उडी मारून, जमलेल्या वनपालकांना शेकडो वेळा मारत, तेव्हा मधुवनात मग्न होते.
5.62.9
मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते।
पिबन्ति कपयः केचित् सङ्घशस्तत्र हृष्टवत् ॥ ५.६२.९ ॥
द्रोण भर मध हातांनी धरून, काही वानर टोळ्यांनी तिथे आनंदाने पीत आहेत.
5.62.10
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे।
केचित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः ॥ ५.६२.१० ॥
सर्व मिळून मारतात, इतर खातात, काही मध पिऊन ते फेकून देतात; मधाने ते पिवळसर रंगाचे झाले आहेत.
5.62.11
मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः।
अपरे वृक्षमूलेषु शाखा गृह्य व्यवस्थिताः ॥ ५.६२.११ ॥
काही उग्र वानर मधाच्या उरलेल्या भागाने एकमेकांना मारतात, इतर झाडाच्या मुळाशी फांद्या धरून उभे आहेत.
5.62.12
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते।
उन्मत्तवेगाः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् ॥ ५.६२.१२ ॥
अतिशय मदाने थकून, पाने पसरून झोपतात; उन्मत्त वेगाचे वानर मधाच्या धुंदीत आनंदाने.
5.62.13
क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्ति च तथापरे।
केचित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् ॥ ५.६२.१३ ॥
काही एकमेकांवर फेकतात, तर काही अडखळून पडतात. काही गर्जना करतात, तर काही आनंदाने ओरडतात.
5.62.14
हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले।
धृष्टाः केचिद्धसन्त्यन्ये केचित् कुर्वन्ति चेतरत् ॥ ५.६२.१४ ॥
मधाने धुंद झालेले वानर, काही जमिनीवर झोपले आहेत. काही निर्भयपणे हसत आहेत, तर काही इतर गोष्टी करत आहेत.
5.62.15
कृत्वा केचिद् वदन्त्यन्ये केचिद् बुध्यन्ति चेतरत्।
येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु ॥ ५.६२.१५ ॥
काही काहीतरी करून बोलतात; काही जागे होऊन दुसरे काही करतात. येथे मधुवनाचे रक्षक हे दधिमुखाचे सेवक होते.
5.62.16
तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः।
जानुभिश्च प्रघृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१६ ॥
तेही त्या भयंकर वानरांनी अडवले जाऊन दिशांकडे पळाले; गुडघ्यांवर घासले जाऊन, देवमार्ग दाखवलेले झाले.
5.62.17
अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः।
हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्।
वयं च जानुभिर्घृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ॥ ५.६२.१७ ॥
अत्यंत चिंताक्रांत होऊन त्यांनी दधिमुखाकडे जाऊन सांगितले: "वर मिळालेल्या हनुमंताने बळाने मधुवन नष्ट केले आहे. आम्ही गुडघ्यांवर घासले गेलो आणि देवमार्ग दाखवले गेलो."
5.62.18
तदा दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः।
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ॥ ५.६२.१८ ॥
तेव्हा तेथील वनपाल वानर दधिमुख संतापला; मधुवन नष्ट झाल्याचे ऐकून त्याने त्या वानरांना धीर दिला.
5.62.19
एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान्।
बलेनावारयिष्यामि प्रभुञ्जानान् मधूत्तमम् ॥ ५.६२.१९ ॥
चला, जाऊया; अति गर्विष्ठ वानरांना, जे उत्तम मध सेवन करत आहेत, मी बलाने रोखीन.
5.62.20
श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः।
पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः ॥ ५.६२.२० ॥
दधिमुखाचे हे बोल ऐकून ते वानरश्रेष्ठ वीर पुन्हा त्याच्यासोबत मधुवनाकडे निघाले.
5.62.21
मध्ये चैषां दधिमुखः सुप्रगृह्य महातरुम्।
समभ्यधावन् वेगेन सर्वे ते च प्लवंगमाः ॥ ५.६२.२१ ॥
त्यांच्या मध्यभागी दधिमुखाने एक मोठे झाड घट्ट धरून वेगाने धाव घेतली; ते सर्व वानरही धावले.
5.62.22
ते शिलाः पादपांश्चैव पाषाणानपि वानराः।
गृहीत्वाभ्यागमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ॥ ५.६२.२२ ॥
ते क्रुद्ध वानर शिळा, वृक्ष आणि दगड घेऊन जिथे ते कपिकुंजर होते तिथे आले.
5.62.23
बलान्निवारयन्तश्च आसेदुर्हरयो हरीन्।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ५.६२.२३ ॥
बलाने अडवत वानर वानरांजवळ पोहोचले; रागाने ओठ दाबत, वारंवार धमकावत.
5.62.24
अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः।
अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा ॥ ५.६२.२४ ॥
तेव्हा क्रुद्ध दधिमुखाला पाहून हनुमानासह ते वानरश्रेष्ठ वेगाने त्याच्यावर धावून गेले.
5.62.25
सवृक्षं तं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्।
वेगवन्तं विजग्राह बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः ॥ ५.६२.२५ ॥
वृक्षासह धावून येणाऱ्या त्या महाबाहू, महाबलवान, वेगवान वानराला कुपित अंगदाने दोन्ही बाहूंनी पकडले.
5.62.26
मदान्धो न कृपां चक्रे आर्यकोऽयं ममेति सः।
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगेन वसुधातले ॥ ५.६२.२६ ॥
मदांध झालेल्या त्याने दया दाखवली नाही, 'हा माझा आजोबा आहे' असाही विचार केला नाही; मग वेगाने त्याला जमिनीवर आपटून चिरडले.
5.62.27
स भग्नबाहूरुमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः।
प्रमुमोह महावीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥ ५.६२.२७ ॥
तुटलेले हात, मांड्या आणि तोंड असलेला, विह्वल, रक्ताने भिजलेला तो महावीर, वानरांतील गजराज, क्षणभर मूर्च्छित झाला.
5.62.28
स कथंचिद् विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः।
उवाचैकान्तमागत्य स्वान् भृत्यान् समुपागतान् ॥ ५.६२.२८ ॥
त्या वानरांनी कसेतरी सोडवलेला तो वानरश्रेष्ठ एकांतात येऊन जवळ आलेल्या आपल्या सेवकांना म्हणाला.
5.62.29
एतागच्छत गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ॥ ५.६२.२९ ॥
या, चला; आमचा स्वामी वानर सुग्रीव, विशालग्रीव, राम यांच्यासह जिथे थांबला आहे तिथे जाऊ.
5.62.30
सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्याम पार्थिवे।
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ॥ ५.६२.३० ॥
अंगदाचा सर्व दोष आपण राजाला सांगू; रागीट राजा ते ऐकून वानरांना मारवून टाकील.
5.62.31
इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः।
पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम् ॥ ५.६२.३१ ॥
हे मधुवन महात्मा सुग्रीवाला अत्यंत प्रिय आहे. पूर्वजांपासून चालत आलेले हे दिव्य वन आहे, जिथे देवांनाही प्रवेश करणे कठीण आहे.
5.62.32
स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः।
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ॥ ५.६२.३२ ॥
मधाच्या लोभाने आलेल्या या सर्व वानरांना, ज्यांचे आयुष्य संपले आहे, सुग्रीव आपल्या मित्रांसह दंड देऊन मारवेल.
5.62.33
वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिपन्थिनः।
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो मे भविष्यति ॥ ५.६२.३३ ॥
राजाज्ञेचा विरोध करणारे हे दुरात्मे वधास पात्र आहेत. असह्य क्रोधातून उद्भवलेला माझा राग आता सफल होईल.
5.62.34
एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः।
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ॥ ५.६२.३४ ॥
असे बोलून महाबली दधिमुख वनपालांसह अचानक उड्डाण करून निघून गेला.
5.62.35
निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः।
सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६२.३५ ॥
पापणी लवते इतक्या वेळात तो वनात राहणारा, सूर्यपुत्र बुद्धिमान सुग्रीवाजवळ पोहोचला, जिथे वानर होता.
5.62.36
रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च।
समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ॥ ५.६२.३६ ॥
राम, लक्ष्मण आणि सुग्रीव यांना पाहून तो आकाशातून पृथ्वीवर उतरला आणि दृढपणे उभा राहिला.
5.62.37
स निपत्य महावीरः सर्वैस्तैः परिवारितः।
हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ॥ ५.६२.३७ ॥
तो महावीर खाली उतरला, त्या सर्वांनी वेढलेला. रक्षकांचा परमेश्वर वानर दधिमुख तेथे आला.
5.62.38
स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्।
सुग्रीवस्याशु तौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ॥ ५.६२.३८ ॥
तो दीन मुखाने, डोक्यावर अंजली जोडून, लगेच सुग्रीवाचे ते दोन्ही चरण आपल्या मस्तकाने दाबू लागला.