বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 5.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.68.1
अथाहमुत्तरं देव्या पुनरुक्तः ससम्भ्रमम्।
तव स्नेहान्नरव्याघ्र सौहार्दादनुमान्य च ॥ ५.६८.१ ॥
তখন দেবী পুনরায় প্রশ্ন করলে, উদ্বেগের সঙ্গে, তোমার প্রতি স্নেহ ও সৌহার্দ্যবশত, হে নরশ্রেষ্ঠ, তাঁকে সম্মান জানিয়ে আমি উত্তর দিলাম।
5.68.2
एवं बहुविधं वाच्यो रामो दाशरथिस्त्वया।
यथा मां प्राप्नुयाच्छीघ्रं हत्वा रावणमाहवे ॥ ५.६८.२ ॥
দশরথপুত্র রামকে তুমি এভাবে বহু প্রকারে বলবে, যাতে তিনি যুদ্ধে রাবণকে বধ করে শীঘ্রই আমাকে লাভ করতে পারেন।
5.68.3
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥ ५.६८.३ ॥
হে বীর, হে শত্রুদমনকারী, তুমি যদি মনে করো তবে কোনো গোপন স্থানে একদিন বিশ্রাম নিয়ে কাল চলে যেয়ো।
5.68.4
मम चाप्यल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर।
अस्य शोकविपाकस्य मुहूर्तं स्याद् विमोक्षणम् ॥ ५.६८.४ ॥
হে বানর, অল্পভাগ্যা আমারও তোমার সান্নিধ্যে এই পরিপক্ক শোক থেকে ক্ষণিকের মুক্তি হতে পারে।
5.68.5
गते हि त्वयि विक्रान्ते पुनरागमनाय वै।
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ ५.६८.५ ॥
হে পরাক্রমী, তুমি ফিরে আসার জন্য চলে গেলে আমার প্রাণও সংশয়ে পড়বে; এতে কোনো সন্দেহ নেই।
5.68.6
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत्।
दुखाद् दुःखपराभूतां दुर्गतां दुःखभागिनीम् ॥ ५.६८.६ ॥
তোমাকে না দেখার শোক আবার আমাকে দগ্ধ করবে; দুঃখে পরাভূত, দুর্গতিপ্রাপ্ত, দুঃখের ভাগিনী আমাকে।
5.68.7
अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ॥ ५.६८.७ ॥
হে বীর, হরীশ্বর, তোমার সহযোগী হরি-ঋক্ষদের নিয়ে এই মহা সংশয় আমার সামনে যেন দাঁড়িয়ে আছে।
5.68.8
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम्।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ ५.६८.८ ॥
সেই হরি-ঋক্ষ সৈন্যরা অথবা সেই নরশ্রেষ্ঠের দুই পুত্র কীভাবে এই দুস্তর মহাসাগর পার হবে?
5.68.9
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य वायोर्वा तव चानघ ॥ ५.६८.९ ॥
এই সাগর লঙ্ঘনের শক্তি কেবল তিনজনেরই থাকতে পারে: বৈনতেয় গরুড়ের, বায়ুর, অথবা তোমার, হে অনঘ।
5.68.10
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे।
किं पश्यसि समाधानं ब्रूहि कार्यविदां वर ॥ ५.६८.१० ॥
তাই, হে বীর, এই দুর্লঙ্ঘ্য কার্য সম্পাদনে তুমি কী উপায় দেখছ? হে কার্যজ্ঞদের শ্রেষ্ঠ, বলো।
5.68.11
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः ॥ ५.६८.११ ॥
এই কার্য সাধনে তুমি একাই যথেষ্ট, হে শত্রুবীরঘাতী। তোমার বলের উদয় যশ দেবে।
5.68.12
बलैः समग्रैर्यदि मां हत्वा रावणमाहवे।
विजयी स्वपुरीं रामो नयेत् तत् स्याद् यशस्करम् ॥ ५.६८.१२ ॥
রাম সম্পূর্ণ সৈন্য নিয়ে যুদ্ধে আমাকে ও রাবণকে বধ করে বিজয়ী হয়ে নিজ নগরে ফিরলে, তা যশস্কর হবে।
5.68.13
यथाहं तस्य वीरस्य वनादुपधिना हृता।
रक्षसा तद्भयादेव तथा नार्हति राघवः ॥ ५.६८.१३ ॥
সেই বীরের কাছ থেকে বন থেকে ছলনায় রাক্ষস আমাকে তাঁরই ভয়ে হরণ করেছিল; তেমনি রাঘব (রাম) তার যোগ্য নন।
5.68.14
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.६८.१४ ॥
শত্রুসৈন্য চূর্ণকারী কাকুৎস্থ (রাম) সৈন্যদলে লঙ্কা পূর্ণ করে যদি আমাকে নিয়ে যান, তবে তা-ই তাঁর উপযুক্ত হবে।
5.68.15
तद् यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः।
भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ ५.६८.१५ ॥
যুদ্ধে শূর সেই মহাত্মার বিক্রমের উপযুক্ত যেন হয়, তেমনভাবে তুমি তা সম্পন্ন করো।
5.68.16
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।
निशम्याहं ततः शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवम् ॥ ५.६८.१६ ॥
সেই উদ্দেশ্যসংবলিত, বিনীত, যুক্তিযুক্ত বাক্য শুনে, তখন আমি অবশিষ্ট উত্তর বাক্য বললাম।
5.68.17
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्त्वदर्थे कृतनिश्चयः ॥ ५.६८.१७ ॥
হে দেবী! বানর ও ভল্লুক সেনাদলের অধিপতি, লম্ফদাতাদের শ্রেষ্ঠ, সাহসী সুগ্রীব আপনার জন্য দৃঢ় সংকল্প করেছেন।
5.68.18
तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः।
मनःसंकल्पसदृशा निदेशे हरयः स्थिताः ॥ ५.६८.१८ ॥
তাঁর (সুগ্রীবের) বিক্রমসম্পন্ন, সাহসী, মহাবলশালী বানরেরা মনের সংকল্পের মতো দ্রুত তাঁর আদেশে প্রস্তুত দাঁড়িয়ে আছে।
5.68.19
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ ५.६८.१९ ॥
যাঁদের গতি উপরে, নিচে বা পাশে কোথাও বাধা পায় না, এবং মহৎ কর্মে যাঁরা কখনও অবসন্ন হন না — তাঁরা অমিততেজা।
5.68.20
असकृत् तैर्महाभागैर्वानरैर्बलसंयुतैः।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ ५.६८.२० ॥
বায়ুপথ অনুসরণকারী সেই মহাভাগ্যবান, বলবান বানরেরা এই পৃথিবীকে বারংবার প্রদক্ষিণ করেছেন।
5.68.21
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ ॥ ५.६८.२१ ॥
সেখানে বনবাসী বানরেরা আমার চেয়ে শ্রেষ্ঠ এবং আমার সমানও আছেন; সুগ্রীবের সন্নিধানে আমার চেয়ে নিকৃষ্ট কেউ নেই।
5.68.22
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ ५.६८.२२ ॥
আমি তো এখানে এসেই পড়েছি; তবে সেই মহাবলীরা আরও কত আসতে পারেন? উৎকৃষ্টজনকে পাঠানো হয় না; পাঠানো হয় অন্যদের।
5.68.23
तदलं परितापेन देवि मन्युरपैतु ते।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ ५.६८.२३ ॥
অতএব হে দেবী, এই সন্তাপ যথেষ্ট; তোমার মনোবেদনা দূর হোক। বানরযূথপতিরা এক লাফেই লঙ্কায় আসবেন।
5.68.24
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ।
त्वत्सकाशं महाभागे नृसिंहावागमिष्यतः ॥ ५.६८.२४ ॥
আমার পিঠে আসীন সেই দুজন, উদিত চন্দ্রসূর্যের মতো, হে মহাভাগে, নরসিংহ দুই পুরুষশ্রেষ্ঠ তোমার কাছে আসবেন।
5.68.25
अरिघ्नं सिंहसंकाशं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्।
लक्ष्मणं च धनुष्मन्तं लङ्काद्वारमुपागतम् ॥ ५.६८.२५ ॥
শত্রুনাশক, সিংহসদৃশ রাঘবকে তুমি শীঘ্রই দেখবে, এবং ধনুর্ধর লক্ষ্মণকেও, যিনি লঙ্কার দ্বারে এসে পৌঁছেছেন।
5.68.26
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान् ॥ ५.६८.२६ ॥
নখ ও দাঁতই যাঁদের অস্ত্র, সিংহ ও বাঘের মতো বিক্রমশালী, শ্রেষ্ঠ হাতির মতো বিশাল সেই বানরবীরদের তুমি শীঘ্রই একত্র দেখবে।
5.68.27
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।
नर्दतां कपिमुख्यानां नचिराच्छ्रोष्यसे स्वनम् ॥ ५.६८.२७ ॥
পর্বত ও মেঘের মতো বিশাল, লঙ্কার পর্বতঢালে গর্জনরত শ্রেষ্ঠ বানরদের সিংহনাদ তুমি শীঘ্রই শুনবে।
5.68.28
निवृत्तवनवासं च त्वया सार्धमरिंदमम्।
अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ ५.६८.२८ ॥
বনবাস শেষ হলে, তোমার সঙ্গে, শত্রুদমনকারী রাঘব অযোধ্যায় অভিষিক্ত হয়ে আছেন — তুমি শীঘ্রই তা দেখবে।
5.68.29
ततो मया वाग्भिरदीनभाषिणी
शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता।
उवाह शान्तिं मम मैथिलात्मजा
तवातिशोकेन तथातिपीडिता ॥ ५.६८.२९ ॥
তখন আমার শুভ ও প্রিয় বাক্যে সান্ত্বনা পেয়ে, দীনতাহীন বাক্য উচ্চারণকারিণী মৈথিলীকন্যা (সীতা) শান্তি লাভ করলেন — যদিও তোমার জন্য অতি শোকে তিনি অত্যন্ত পীড়িত ছিলেন।