বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1.1
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम्।
रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ६.१.१ ॥
হনুমানের কথা যথাযথভাবে শুনে, প্রীতিতে পরিপূর্ণ রাম উত্তরে এই কথা বললেন।
6.1.2
कृतं हनूमता कार्यं सुमहद् भुवि दुर्लभम्।
मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले ॥ ६.१.२ ॥
পৃথিবীতে অত্যন্ত দুর্লভ মহৎ কাজ হনুমান সম্পন্ন করেছেন; অন্য কেউ মনেও তা করতে পারত না।
6.1.3
नहि तं परिपश्यामि यस्तरेत महोदधिम्।
अन्यत्र गरुडाद् वायोरन्यत्र च हनूमतः ॥ ६.१.३ ॥
গরুড়, বায়ু ও হনুমান ছাড়া মহাসমুদ্র পার হতে পারে এমন কাউকে আমি দেখি না।
6.1.4
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम् ॥ ६.१.४ ॥
দেব, দানব, যক্ষ, গন্ধর্ব, নাগ ও রাক্ষসদের কাছেও অজেয়, রাবণ দ্বারা সুরক্ষিত লঙ্কাপুরী।
6.1.5
प्रविष्टः सत्त्वमाश्रित्य जीवन् को नाम निष्क्रमेत्।
को विशेत् सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम् ॥ ६.१.५ ॥
সাহস অবলম্বন করে প্রবেশ করলেও বেঁচে কে ফিরে আসতে পারে? রাক্ষসদের দ্বারা সুরক্ষিত, অত্যন্ত দুর্ধর্ষ সেই নগরীতে কে প্রবেশ করতে পারে?
6.1.6
यो वीर्यबलसम्पन्नो न समः स्याद्धनूमतः।
भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतं महत्।
एवं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च ॥ ६.१.६ ॥
বীর্য ও বলে সম্পন্ন কেউই হনুমানের সমান হতে পারে না। হনুমান সুগ্রীবের ভৃত্যের মহৎ কাজ সম্পন্ন করেছেন; নিজের বল ও বিক্রমের উপযুক্তভাবে এভাবেই তা প্রদর্শন করেছেন।
6.1.7
यो हि भृत्यो नियुक्तः सन् भर्त्रा कर्मणि दुष्करे।
कुर्यात् तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥ ६.१.७ ॥
প্রভুর দ্বারা কঠিন কাজে নিযুক্ত হয়ে যে ভৃত্য তাঁর প্রতি অনুরাগবশত সেই কাজ সম্পাদন করে, তাকে পুরুষোত্তম বলা হয়।
6.1.8
यो नियुक्तः परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम्।
भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥ ६.१.८ ॥
নিযুক্ত হয়েও যে ভৃত্য রাজার পরম প্রিয় কাজ করে না — যদিও সে যোগ্য ও সমর্থ — তাকে মধ্যম মানুষ বলা হয়।
6.1.9
नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद् यः समाहितः।
भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ६.१.९ ॥
রাজার দ্বারা নিযুক্ত হয়ে, মনোযোগী থেকেও যে রাজার কাজ করে না — যদিও সে যোগ্য ও সমর্থ — তাকে পুরুষাধম বলা হয়।
6.1.10
तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता।
न चात्मा लघुतां नीतः सुग्रीवश्चापि तोषितः ॥ ६.१.१० ॥
সেই নিয়োগে নিযুক্ত হয়ে হনুমান সেই কাজ সম্পন্ন করলেন; নিজেকে ছোট করলেন না; সুগ্রীবও সন্তুষ্ট হলেন।
6.1.11
अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।
वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः ॥ ६.१.११ ॥
আজ বৈদেহীর দর্শনে আমি, রঘুবংশ ও মহাবলী লক্ষ্মণ — আমরা ধর্মানুসারে রক্ষিত হয়েছি।
6.1.12
इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति।
यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम् ॥ ६.१.१२ ॥
কিন্তু এই দীন আমার মন বারবার টানছে — এখানে এই শুভসংবাদবাহীকে উপযুক্ত প্রিয় উপহার দিতে পারছি না বলে।
6.1.13
एष सर्वस्वभूतस्तु परिष्वङ्गो हनूमतः।
मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः ॥ ६.१.१३ ॥
আমার সর্বস্ব এই আলিঙ্গন এখন আমি সেই মহাত্মা হনুমানকে দিলাম।
6.1.14
इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे।
हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम् ॥ ६.१.१४ ॥
এইরূপ বলে, প্রীতিতে রোমাঞ্চিত অঙ্গে রাম কার্য সম্পন্ন করে আসা সংযতচিত্ত হনুমানকে আলিঙ্গন করলেন।
6.1.15
ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुसत्तमः।
हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः ॥ ६.१.१५ ॥
চিন্তা করে রঘুশ্রেষ্ঠ রাম আবার এই কথা বললেন; বানরদের ঈশ্বর সুগ্রীবও তা শুনছিলেন।
6.1.16
सर्वथा सुकृतं तावत् सीतायाः परिमार्गणम्।
सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम ॥ ६.१.१६ ॥
সীতার অনুসন্ধান সর্বপ্রকারে ভালোই হয়েছে; কিন্তু সমুদ্রে পৌঁছে আমার মন আবার বিচলিত হয়ে পড়েছে।
6.1.17
कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः।
हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समागताः ॥ ६.१.१७ ॥
দুস্তর এই মহাসাগর পেরিয়ে সমবেত বানররা কীভাবে দক্ষিণ তীরে যাবে?
6.1.18
यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम।
समुद्रपारगमने हरीणां किमिवोत्तरम् ॥ ६.१.१८ ॥
বৈদেহী আমাকে এই সংবাদ বললেও, সমুদ্র পার হওয়া নিয়ে বানরদের উত্তর কী হবে?
6.1.19
इत्युक्त्वा शोकसम्भ्रान्तो रामः शत्रुनिबर्हणः।
हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत् ॥ ६.१.१९ ॥
এইরূপ বলে, শোকে বিহ্বল, শত্রুনিধনকারী মহাবাহু রাম তখন হনুমানের বিষয়ে ধ্যানমগ্ন হলেন।