वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1.1
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदभिभाषितम्।
रामः प्रीतिसमायुक्तो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ६.१.१ ॥
हनुमानाचे बोलणे जसेच्या तसे ऐकून, प्रेमाने भरलेला राम उत्तरादाखल असे म्हणाला.
6.1.2
कृतं हनूमता कार्यं सुमहद् भुवि दुर्लभम्।
मनसापि यदन्येन न शक्यं धरणीतले ॥ ६.१.२ ॥
पृथ्वीवर अत्यंत दुर्लभ असे महान कार्य हनुमानाने पूर्ण केले आहे; दुसऱ्या कोणालाही ते मनानेही शक्य नव्हते.
6.1.3
नहि तं परिपश्यामि यस्तरेत महोदधिम्।
अन्यत्र गरुडाद् वायोरन्यत्र च हनूमतः ॥ ६.१.३ ॥
गरुड, वायू आणि हनुमान यांच्याखेरीज महासागर ओलांडू शकेल असा कोणीही मला दिसत नाही.
6.1.4
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
अप्रधृष्यां पुरीं लङ्कां रावणेन सुरक्षिताम् ॥ ६.१.४ ॥
देव, दानव, यक्ष, गंधर्व, नाग आणि राक्षस यांनाही अजेय असलेली, रावणाने चांगल्या प्रकारे संरक्षित केलेली लंका नगरी.
6.1.5
प्रविष्टः सत्त्वमाश्रित्य जीवन् को नाम निष्क्रमेत्।
को विशेत् सुदुराधर्षां राक्षसैश्च सुरक्षिताम् ॥ ६.१.५ ॥
धैर्य धरून आत शिरलाही जिवंत कोण बाहेर पडू शकेल? राक्षसांनी चांगल्या प्रकारे संरक्षित केलेल्या, अत्यंत दुर्गम त्या नगरीत कोण प्रवेश करू शकेल?
6.1.6
यो वीर्यबलसम्पन्नो न समः स्याद्धनूमतः।
भृत्यकार्यं हनुमता सुग्रीवस्य कृतं महत्।
एवं विधाय स्वबलं सदृशं विक्रमस्य च ॥ ६.१.६ ॥
पराक्रम व बलाने संपन्न असलेला कोणीही हनुमानाच्या बरोबरीचा होऊ शकणार नाही. हनुमानाने सुग्रीवाचे सेवकाचे महान कार्य पूर्ण केले; आपल्या बल आणि पराक्रमाला साजेसे असे कार्य करून दाखवले आहे.
6.1.7
यो हि भृत्यो नियुक्तः सन् भर्त्रा कर्मणि दुष्करे।
कुर्यात् तदनुरागेण तमाहुः पुरुषोत्तमम् ॥ ६.१.७ ॥
धनी ज्याला कठीण कामावर नेमतो, आणि जो सेवक त्याच्यावरील प्रेमामुळे ते काम करतो, त्याला पुरुषोत्तम म्हणतात.
6.1.8
यो नियुक्तः परं कार्यं न कुर्यान्नृपतेः प्रियम्।
भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुर्मध्यमं नरम् ॥ ६.१.८ ॥
नेमला गेलेला, योग्य व समर्थ असूनही राजाचे अत्यंत प्रिय कार्य न करणारा सेवक — त्याला मध्यम पुरुष म्हणतात.
6.1.9
नियुक्तो नृपतेः कार्यं न कुर्याद् यः समाहितः।
भृत्यो युक्तः समर्थश्च तमाहुः पुरुषाधमम् ॥ ६.१.९ ॥
राजाने नेमलेला, सावधान असूनही राजाचे कार्य न करणारा सेवक — योग्य व समर्थ असूनही — त्याला पुरुषाधम म्हणतात.
6.1.10
तन्नियोगे नियुक्तेन कृतं कृत्यं हनूमता।
न चात्मा लघुतां नीतः सुग्रीवश्चापि तोषितः ॥ ६.१.१० ॥
त्या नियोगात नियुक्त झालेल्या हनुमंताने ते कार्य केले; स्वतःला लहान केले नाही; सुग्रीवही संतुष्ट झाला.
6.1.11
अहं च रघुवंशश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।
वैदेह्या दर्शनेनाद्य धर्मतः परिरक्षिताः ॥ ६.१.११ ॥
आज वैदेहीच्या दर्शनाने मी, रघुवंश आणि महाबली लक्ष्मण — आम्ही धर्मानुसार रक्षिले गेलो आहोत.
6.1.12
इदं तु मम दीनस्य मनो भूयः प्रकर्षति।
यदिहास्य प्रियाख्यातुर्न कुर्मि सदृशं प्रियम् ॥ ६.१.१२ ॥
पण या दीन माझ्या मनाला, हे प्रिय वृत्त आणणाऱ्याला योग्य असे प्रिय बक्षीस मी देऊ शकत नाही, याचा विचार पुन्हा पुन्हा ओढत आहे.
6.1.13
एष सर्वस्वभूतस्तु परिष्वङ्गो हनूमतः।
मया कालमिमं प्राप्य दत्तस्तस्य महात्मनः ॥ ६.१.१३ ॥
माझे सर्वस्व असलेले हे आलिंगन आता मी त्या महात्मा हनुमानाला दिले आहे.
6.1.14
इत्युक्त्वा प्रीतिहृष्टाङ्गो रामस्तं परिषस्वजे।
हनूमन्तं कृतात्मानं कृतकार्यमुपागतम् ॥ ६.१.१४ ॥
असे बोलून, प्रेमाने पुलकित अंगांचे राम कार्य पूर्ण करून आलेल्या, आत्मसंयमी हनुमानाला आलिंगन देऊ लागले.
6.1.15
ध्यात्वा पुनरुवाचेदं वचनं रघुसत्तमः।
हरीणामीश्वरस्यापि सुग्रीवस्योपशृण्वतः ॥ ६.१.१५ ॥
विचार करून रघुश्रेष्ठ राम पुन्हा हे शब्द बोलले; वानरांचा स्वामी सुग्रीवही ऐकत होता.
6.1.16
सर्वथा सुकृतं तावत् सीतायाः परिमार्गणम्।
सागरं तु समासाद्य पुनर्नष्टं मनो मम ॥ ६.१.१६ ॥
सीतेचा शोध सर्व प्रकारे चांगलाच झाला; पण समुद्रापाशी पोहोचल्यावर माझे मन पुन्हा ढासळले.
6.1.17
कथं नाम समुद्रस्य दुष्पारस्य महाम्भसः।
हरयो दक्षिणं पारं गमिष्यन्ति समागताः ॥ ६.१.१७ ॥
ओलांडण्यास कठीण अशा या महासागराला पार करून एकत्र आलेले वानर दक्षिण तीरावर कसे जातील?
6.1.18
यद्यप्येष तु वृत्तान्तो वैदेह्या गदितो मम।
समुद्रपारगमने हरीणां किमिवोत्तरम् ॥ ६.१.१८ ॥
वैदेहीने मला ही वार्ता सांगितली असली तरी, समुद्र ओलांडण्याबाबत वानरांचे उत्तर काय असेल?
6.1.19
इत्युक्त्वा शोकसम्भ्रान्तो रामः शत्रुनिबर्हणः।
हनूमन्तं महाबाहुस्ततो ध्यानमुपागमत् ॥ ६.१.१९ ॥
असे बोलून, शोकाने व्याकूळ झालेला, शत्रूंचा संहार करणारा महाबाहू राम नंतर हनुमानाविषयी ध्यानमग्न झाला.