વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
लक्ष्मणेन तु तद् वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः।
संदधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान् ॥ ६.१०२.१ ॥
લક્ષ્મણના એ વચનો સાંભળીને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર પરાક્રમી રાઘવે ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
6.102.2
रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।
अथान्यं रथमास्थाय रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.२ ॥
સેનાના અગ્રભાગમાં તેમણે રાવણ પર ભયંકર બાણો છોડ્યાં. પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ બીજા રથ પર ચઢ્યો.
6.102.3
अभ्यधावत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम्।
दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः।
आजघान महाशैलं धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.१०२.३ ॥
સ્વર્ભાનુ (રાહુ) જેમ સૂર્ય પર ધસે, તેમ રથ પર ઊભેલો દશગ્રીવ કાકુત્સ્થ રામ પર ધસી ગયો. વજ્ર જેવા બાણોથી તેણે રામને પ્રહાર કર્યો, જેમ મેઘ મહાપર્વત પર ધારા વરસાવે.
6.102.4
दीप्तपावकसंकाशैः शरैः काञ्चनभूषणैः।
अभ्यवर्षद् रणे रामो दशग्रीवं समाहितः ॥ ६.१०२.४ ॥
બળતા અગ્નિ સમાન, સોનાના શણગારવાળાં બાણોથી રામે યુદ્ધમાં એકાગ્ર થઈને દશગ્રીવ પર વરસાદ વરસાવ્યો.
6.102.5
भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य स रक्षसः।
न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिंनराः ॥ ६.१०२.५ ॥
જમીન પર ઊભેલા રામ અને રથ પર ઊભેલા એ રાક્ષસનું યુદ્ધ સમાન નથી, એમ દેવ, ગંધર્વ અને કિન્નરો કહેવા લાગ્યા.
6.102.6
ततो देववरः श्रीमान् श्रुत्वा तेषां वचोऽमृतम्।
आहूय मातलिं शक्रो वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.१०२.६ ॥
ત્યારે શ્રીમાન દેવરાજ ઇન્દ્રે તેમના અમૃત સમાન વચનો સાંભળીને માતલિને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
6.102.7
रथेन मम भूमिष्ठं शीघ्रं याहि रघूत्तमम्।
आहूय भूतलं यात कुरु देवहितं महत् ॥ ६.१०२.७ ॥
મારા રથમાં ઝડપથી જાઓ, પૃથ્વી પર ઊભેલા રઘુશ્રેષ્ઠ પાસે. પૃથ્વી પર જઈ તેમને બોલાવીને દેવોનું મહાન હિત કરો.
6.102.8
इत्युक्तो देवराजेन मातलिर्देवसारथिः।
प्रणम्य शिरसा देवं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ६.१०२.८ ॥
દેવરાજે આમ કહ્યું ત્યારે દેવોના સારથિ માતલિએ મસ્તક નમાવીને દેવને પ્રણામ કર્યા અને પછી આ વચન કહ્યું.
6.102.9
शीघ्रं यास्यामि देवेन्द्र सारथ्यं च करोम्यहम्।
ततो हयैश्च संयोज्य हरितैः स्यन्दनोत्तमम् ॥ ६.१०२.९ ॥
હે દેવેન્દ્ર, હું ઝડપથી જઈશ અને સારથિનું કાર્ય કરીશ. પછી લીલાશ પડતા ઘોડાઓને ઉત્તમ રથમાં જોડીને.
6.102.10
ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः।
तरुणादित्यसंकाशो वैदूर्यमयकूबरः।
सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ ६.१०२.१० ॥
પછી સોનાથી ચિત્રિત અંગવાળો, સો ઘૂઘરીઓથી શણગારેલો, ઉદય પામતા સૂર્ય સમાન, વૈદૂર્ય મણિના ધરાવાળો, સોનેરી ગાદીવાળા ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલો, સફેદ ધ્વજો ફેલાવેલો રથ.
6.102.11
हरिभिः सूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः।
रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः ॥ ६.१०२.११ ॥
સૂર્ય સમાન, સોનાની જાળીથી શણગારેલા લીલાશ પડતા ઘોડાઓવાળો, સોનેરી વાંસ-ધ્વજવાળો, શોભાયમાન, દેવરાજનો શ્રેષ્ઠ રથ.
6.102.12
देवराजेन संदिष्टो रथमारुह्य मातलिः।
अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात् ॥ ६.१०२.१२ ॥
દેવરાજે આદેશ આપ્યો ત્યારે માતલિ રથ પર ચઢીને સ્વર્ગમાંથી ઊતરીને કાકુત્સ્થ (રામ) તરફ આવ્યો.
6.102.13
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः।
प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः ॥ ६.१०२.१३ ॥
ત્યારે સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રના સારથિ માતલિએ, અંકુશ લઈને રથ પર ઊભા રહી, હાથ જોડીને રામને આ વચન કહ્યું.
6.102.14
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथोऽयं विजयाय ते।
दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ ६.१०२.१४ ॥
હે કાકુત્સ્થ! સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રે આ રથ તારી વિજય માટે તને આપ્યો છે. હે મહાસત્ત્વ, હે શ્રીમાન, હે શત્રુસંહારક!
6.102.15
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्।
शराश्चादित्यसंकाशाः शक्तिश्च विमला शिवा ॥ ६.१०२.१५ ॥
આ ઇન્દ્રનું મહાન ધનુષ્ય છે; આ અગ્નિ સમાન કવચ છે; સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બાણો છે; અને આ નિર્મળ, શુભ શક્તિ (ભાલો) છે.
6.102.16
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्।
मया सारथिना देव महेन्द्र इव दानवान् ॥ ६.१०२.१६ ॥
હે વીર! આ રથ પર ચઢીને રાક્ષસ રાવણનો વધ કર; જેમ મહેન્દ્ર મારા સારથિપણામાં દાનવોનો વધ કરે છે, હે દેવ!
6.102.17
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं तमभिवाद्य च।
आरुरोह तदा रामो लोकाँल्लक्ष्म्या विराजयन् ॥ ६.१०२.१७ ॥
એમ કહેવાતાં રામે તે રથની પ્રદક્ષિણા કરી, તેને પ્રણામ કર્યા અને પછી તેના પર ચઢ્યા, પોતાની શોભાથી લોકોને પ્રકાશિત કરતા.
6.102.18
तद् बभौ चाद्भुतं युद्धं द्वैरथं रोमहर्षणम्।
रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः ॥ ६.१०२.१८ ॥
હે મહાબાહો! રામ અને રાક્ષસ રાવણ વચ્ચેનું તે અદ્ભુત, રોમાંચક દ્વૈરથ યુદ્ધ ત્યારે શોભી ઊઠ્યું.
6.102.19
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः।
अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित् ॥ ६.१०२.१९ ॥
પરમાસ્ત્રવિદ રાઘવે ગાંધર્વ અસ્ત્રથી ગાંધર્વને અને દૈવ અસ્ત્રથી દૈવને, રાક્ષસરાજના અસ્ત્રને હણી નાખ્યું.
6.102.20
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः।
ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः ॥ ६.१०२.२० ॥
અત્યંત ક્રોધિત થયેલા તે નિશાચર રાક્ષસાધિપતિએ ફરીથી એક અતિ ઘોર રાક્ષસ અસ્ત્ર છોડ્યું.
6.102.21
ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः।
अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः ॥ ६.१०२.२१ ॥
રાવણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાના આભૂષણોવાળા તે બાણો મહાવિષી સર્પ બનીને કાકુત્સ્થ તરફ ધસ્યા.
6.102.22
ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः।
राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः ॥ ६.१०२.२२ ॥
સળગતા મુખવાળા, મુખમાંથી અગ્નિ ઓકતા, ફાટેલા મુખવાળા ભયાનક તે સર્પો રામ તરફ જ ધસ્યા.
6.102.23
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः।
दिशश्च संतताः सर्वा विदिशश्च समावृताः ॥ ६.१०२.२३ ॥
વાસુકિ જેવા સ્પર્શવાળા, સળગતા વીંટાળાવાળા તે મહાવિષી સર્પોથી બધી દિશાઓ અને વિદિશાઓ ભરાઈ ગઈ અને ઢંકાઈ ગઈ.
6.102.24
तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे।
अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चक्रे भयावहम् ॥ ६.१०२.२४ ॥
યુદ્ધમાં પોતાની તરફ આવતા તે સર્પોને જોઈને રામે ગરુડનું ઘોર અને ભયાવહ અસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું.
6.102.25
ते राघवधनुर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः।
सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः ॥ ६.१०२.२५ ॥
રાઘવના ધનુષ્યથી છૂટેલા, સોનેરી પાંખોવાળા, અગ્નિ જેવા તેજસ્વી તે બાણો સુવર્ણ ગરુડ બનીને સર્પોના શત્રુની જેમ વિચરવા લાગ્યા.
6.102.26
ते तान् सर्वान् शराञ्जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान्।
सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः ॥ ६.१०२.२६ ॥
રામના બાણોએ ગરુડ રૂપ ધારણ કરીને, ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકનારા, તે મહાવેગી સર્પરૂપ બાણો સર્વને પ્રહારથી પાડી દીધા.
6.102.27
अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अभ्यवर्षत् तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः ॥ ६.१०२.२७ ॥
તે અસ્ત્ર પ્રતિહત થતાં રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ક્રોધે ભરાયો અને ભયંકર બાણવર્ષાથી રામ પર વરસ્યો.
6.102.28
ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम्।
अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत ॥ ६.१०२.२८ ॥
પછી હજારો બાણોથી અથાક કર્મ કરનારા રામને પીડા કરી, બાણપ્રવાહથી રાવણે માતલિ પર પ્રહાર કર્યો.
6.102.29
चिच्छेद केतुमुद्दिश्य शरेणैकेन रावणः।
पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम् ॥ ६.१०२.२९ ॥
રાવણે એક જ બાણથી ધ્વજને નિશાન બનાવી કાપી નાખ્યો; સોનેરી ધ્વજને રથના તળિયે પાડી રથથી અલગ કરી દીધો.
6.102.30
ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः।
विषेदुर्देवगन्धर्वचारणा दानवैः सह ॥ ६.१०२.३० ॥
રાવણે બાણજાળથી ઇન્દ્રના વંશના ઘોડાઓને પણ પાડી દીધા; ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, ચારણો અને દાનવો સાથે ખિન્ન થયા.
6.102.31
राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः।
व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ॥ ६.१०२.३१ ॥
ત્યારે રામને પીડિત જોઈને સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ, તથા વાનરેન્દ્રો વિભીષણ સહિત વ્યથિત થયા.
6.102.32
रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा।
प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
રાવણ રૂપી રાહુએ ગ્રસેલા રામચંદ્રને જોઈને, અને ચંદ્રની પ્રિય પ્રાજાપત્ય નક્ષત્ર રોહિણીને પણ જોઈને.
6.102.33
समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामहितावहः।
सधूमपरिवृर्त्तोमिः प्रज्वलन्निव सागरः ॥ ६.१०२.३३ ॥
પ્રજાઓનું અહિત કરનાર બુધ (રોહિણી પર) આક્રમણ કરીને ઊભો રહ્યો, ધુમાડાથી ઘેરાયેલા મોજાંવાળા સળગતા સાગરની જેમ.
6.102.34
उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम्।
शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः ॥ ६.१०२.३४ ॥
ત્યારે ક્રોધિત (મંગળ) સૂર્યને સ્પર્શતો હોય તેમ ઊછળ્યો; શસ્ત્રોના રંગવાળો, અતિ કઠોર, મંદ કિરણોવાળો સૂર્ય પણ.
6.102.35
अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना।
कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ ६.१०२.३५ ॥
કબંધ-ચિહ્નવાળો (ગ્રહ) ધૂમકેતુ સાથે જોડાયેલો દેખાયો; ઇન્દ્ર-અગ્નિ દેવતાવાળું કોસલોનું નક્ષત્ર પણ સ્પષ્ટ દેખાયું.
6.102.36
आहत्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखमपि चाम्बरे।
दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.१०२.३६ ॥
મંગળે વિશાખાને પ્રહાર કરીને આકાશમાં ઊભો રહ્યો; દસ મુખ, વીસ ભુજાવાળો (રાવણ) ધનુષ ધરીને ઊભો હતો.
6.102.37
अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः।
निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा ॥ ६.१०२.३७ ॥
મૈનાક પર્વત જેવો દશગ્રીવ દેખાયો; પણ તે દશગ્રીવ રાક્ષસે રામને પાછળ ધકેલ્યા.
6.102.38
नाशक्नोदभिसंधातुं सायकान् रणमूर्धनि।
स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किंचित् संरक्तलोचनः ॥ ६.१०२.३८ ॥
યુદ્ધની મોખરે તે બાણોનું નિશાન સાધી શક્યો નહીં. ત્યારે ક્રોધે ભ્રમર ચડાવી, સહેજ લાલ આંખોથી...
6.102.39
जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव राक्षसान्।
तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः प्राकम्पत च मेदिनी ॥ ६.१०२.३९ ॥
તે મહાક્રોધે રાક્ષસોને બાળી નાખતો હોય તેમ આગળ વધ્યો. બુદ્ધિમાન રામનું ક્રોધિત મુખ જોઈ સર્વ પ્રાણીઓ ધ્રૂજી ઊઠ્યાં; પૃથ્વી કંપી.
6.102.40
सिंहशार्दूलवाञ्छैलः संचचाल चलद् द्रुमः।
बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः ॥ ६.१०२.४० ॥
સિંહ અને વાઘોવાળા પર્વતો કંપ્યા; ડોલતાં વૃક્ષો ડોલ્યાં; નદીઓના સ્વામી સમુદ્ર પણ ક્ષુબ્ધ થયો.
6.102.41
खराश्च खरनिर्घोषा गगने परुषा घनाः।
औत्पातिकाश्च नर्दन्तः समन्तात् परिचक्रमुः ॥ ६.१०२.४१ ॥
આકાશમાં કઠોર ગર્જનાથી રૂક્ષ વાદળો, અશુભ સંકેતો આપતાં, ચોતરફ ગર્જતાં ફરી વળ્યાં.
6.102.42
रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धमुत्पातांश्चैव दारुणान्।
वित्रेसुः सर्वभूतानि रावणस्याभवद् भयम् ॥ ६.१०२.४२ ॥
રામને અત્યંત ક્રુદ્ધ જોઈ અને ભયંકર અપશુકન જોઈ સર્વ પ્રાણીઓ ધ્રૂજ્યાં; રાવણને ભય ઉત્પન્ન થયો.
6.102.43
विमानस्थास्तदा देवा गन्धर्वाश्च महोरगाः।
ऋषिदानवदैत्याश्च गरुत्मन्तश्च खेचराः ॥ ६.१०२.४३ ॥
ત્યારે વિમાનોમાં ઊભેલા દેવો, ગંધર્વો અને મહાનાગો, ઋષિઓ, દાનવો અને દૈત્યો, ગરુડો તથા આકાશચારી પ્રાણીઓ.
6.102.44
ददृशुस्ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम्।
नानाप्रहरणैर्भीमैः शूरयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ६.१०२.४४ ॥
ત્યારે તેમણે બે વીરોનું યુદ્ધ જોયું, જે જગતના પ્રલય જેવું હતું, ભયંકર વિવિધ શસ્ત્રોથી તેઓ લડતા હતા.
6.102.45
ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहमागताः।
प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत् ॥ ६.१०२.४५ ॥
ત્યારે યુદ્ધ જોવા આવેલા સર્વ સુરો અને અસુરો તે મહાયુદ્ધને જોતાં ભક્તિથી હર્ષિત થઈને આ વચનો બોલ્યા.
6.102.46
दशग्रीवं जयेत्याहुरसुराः समवस्थिताः।
देवा राममथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः ॥ ६.१०२.४६ ॥
ત્યાં ઊભેલા અસુરો બોલ્યા, "દશગ્રીવનો જય હો!" અને દેવોએ રામને વારંવાર કહ્યું, "તારો જય હો!"।
6.102.47
एतस्मिन्नन्तरे क्रोधाद् राघवस्य च रावणः।
प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन् प्रहरणं महत् ॥ ६.१०२.४७ ॥
એ દરમિયાન, દુષ્ટાત્મા રાવણે ક્રોધથી રાઘવ (રામ) પર પ્રહાર કરવાની ઇચ્છાએ એક મહાન શસ્ત્ર સ્પર્શ્યું.
6.102.48
वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।
शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ॥ ६.१०२.४८ ॥
વજ્ર જેવું દૃઢ, મહાનાદ કરનાર, સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર, પર્વતશિખર સમાન કૂટોવાળું, મન અને દૃષ્ટિમાં ભય લાવનાર.
6.102.49
सधूममिव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम्।
अतिरौद्रमनासाद्यं कालेनापि दुरासदम् ॥ ६.१०२.४९ ॥
ધુમાડાથી યુક્ત, તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળું, યુગાંતની અગ્નિરાશિ સમાન, અતિ ભયંકર, અસાધ્ય, કાળથી પણ દુર્જય એવું તે હતું.
6.102.50
त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तथा।
प्रदीप्त इव रोषेण शूलं जग्राह रावणः ॥ ६.१०२.५० ॥
તે સર્વ ભૂતોને ત્રાસ આપનારું, ચીરનારું અને ભેદનારું હતું. ક્રોધથી સળગતા રાવણે તે શૂળ ઉઠાવ્યું.
6.102.51
तच्छूलं परमक्रुद्धो जग्राह युधि वीर्यवान्।
अनीकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१०२.५१ ॥
અત્યંત ક્રોધિત, પરાક્રમી તેણે યુદ્ધમાં તે શૂળ ગ્રહણ કર્યું; સમરમાં શૂર રાક્ષસ સેનાઓથી ઘેરાયેલો.
6.102.52
समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम्।
संरक्तनयनो रोषात् स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१०२.५२ ॥
મહાકાય તેને ઊંચકીને યુદ્ધમાં ભયંકર ગર્જના કરી; લાલ નેત્રોથી, ક્રોધથી, પોતાની સેનાને હર્ષિત કરતો.
6.102.53
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा।
प्राकम्पयत् तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः ॥ ६.१०२.५३ ॥
પૃથ્વી, આકાશ, દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ ત્યારે કંપી ઊઠી; રાક્ષસેન્દ્રનો દારુણ શબ્દ તેમને ધ્રુજાવી ગયો.
6.102.54
अतिकायस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः सागरश्च प्रचुक्षुभे ॥ ६.१०२.५४ ॥
અતિકાયની તે ગર્જનાથી, તે દુરાત્માની ગર્જનાથી, સર્વ ભૂતો ભયભીત થયાં; સાગર પણ ક્ષુબ્ધ થયો.
6.102.55
स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद् रावणो महत्।
विनद्य सुमहानादं रामं परुषमब्रवीत् ॥ ६.१०२.५५ ॥
મહાપરાક્રમી રાવણે તે મોટું શૂળ ઉપાડ્યું, મહાન ગર્જના કરીને રામને કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું.
6.102.56
शूलोऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः।
तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान् हरिष्यति ॥ ६.१०२.५६ ॥
હે રામ! ક્રોધથી મેં ઉગામેલું આ શૂળ વજ્ર જેવું કઠણ છે; ભાઈની સહાયવાળા તારા પ્રાણ તે તરત હરી લેશે.
6.102.57
रक्षसामद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे।
त्वां निहत्य रणश्लाघिन् करोमि तरसा समम् ॥ ६.१०२.५७ ॥
આજે યુદ્ધમોખરે હણાયેલા શૂર રાક્ષસોની જેમ, હે રણપ્રશંસક! તને પણ તરત મારીને તેમના સમાન કરી દઈશ.
6.102.58
तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वामेष शूलेन राघव।
एवमुक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.५८ ॥
"હે રાઘવ! ઊભો રહે, હમણાં આ શૂળથી તને મારું છું." એમ કહીને રાક્ષસાધિપતિએ તે શૂળ ફેંક્યું.
6.102.59
तद् रावणकरान्मुक्तं विद्युन्मालासमावृतम्।
अष्टघण्टं महानादं वियद्गतमशोभत ॥ ६.१०२.५९ ॥
રાવણના હાથમાંથી છૂટેલું તે શૂળ, વીજળીની માળાથી ઘેરાયેલું, આઠ ઘંટડીવાળું, મહાન નાદ કરતું આકાશમાં જતાં શોભ્યું.
6.102.60
तच्छूलं राघवो दृष्ट्वा ज्वलन्तं घोरदर्शनम्।
ससर्ज विशिखान् रामश्चापमायम्य वीर्यवान् ॥ ६.१०२.६० ॥
તે બળતું, ભયંકર દેખાતું શૂળ જોઈને પરાક્રમી રામે ધનુષ્ય ખેંચીને બાણો છોડ્યાં.
6.102.61
आपतन्तं शरौघेण वारयामास राघवः।
उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैरिव वासवः ॥ ६.१०२.६१ ॥
રાઘવે બાણોના પ્રવાહથી પોતાની તરફ આવતા તે શૂલને રોક્યું; જેમ વાસવ યુગાંતાગ્નિને જળધારાથી શાંત કરે.
6.102.62
निर्ददाह स तान् बाणान् रामकार्मुकनिःसृतान्।
रावणस्य महान् शूलः पतङ्गानिव पावकः ॥ ६.१०२.६२ ॥
રાવણનો તે મહાન શૂલ રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તે બાણોને પતંગિયાંને અગ્નિ બાળે તેમ બાળી ગયો.
6.102.63
तान् दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान् शूलसंस्पर्शचूर्णितान्।
सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवः क्रोधमाहरत् ॥ ६.१०२.६३ ॥
શૂલના સ્પર્શથી ચૂર્ણ થઈ ભસ્મ બનેલા અને આકાશમાં વિખરાયેલા તે બાણો જોઈને રાઘવનો ક્રોધ જાગ્યો.
6.102.64
स तां मातलिना नीतां शक्तिं वासवसम्मताम्।
जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः ॥ ६.१०२.६४ ॥
માતલિ લાવેલી, વાસવને પ્રિય એવી તે શક્તિને રઘુનંદન રાઘવે અત્યંત ક્રોધે ઝાલી લીધી.
6.102.65
सा तोलिता बलवता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना।
नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केव सप्रभा ॥ ६.१०२.६५ ॥
બળવાને ઉઠાવેલી તે શક્તિ ઘંટ જેવો અવાજ કરતી, યુગાંતની ઉલ્કાની જેમ પ્રકાશથી આકાશને સળગાવી ગઈ.
6.102.66
सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ्छूले पपात ह।
भिन्नः शक्त्या महान् शूलो निपपात गतद्युतिः ॥ ६.१०२.६६ ॥
રાક્ષસેન્દ્રે ફેંકેલી તે શક્તિ તે શૂલ પર પડી; શક્તિથી ભેદાયેલો તે મહાન શૂલ તેજ ગુમાવી નીચે પડ્યો.
6.102.67
निर्बिभेद ततो बाणैर्हयानस्य महाजवान्।
रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैरजिह्मगैः ॥ ६.१०२.६७ ॥
ત્યારે રામે તેના વેગવાન ઘોડાઓને તીક્ષ્ણ, અતિવેગી, વજ્ર સમાન, સીધા જનારા બાણોથી વીંધ્યા.
6.102.68
निर्बिभेदोरसि तदा रावणं निशितैः शरैः।
राघवः परमायत्तो ललाटे पत्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६.१०२.६८ ॥
ત્યારે રાઘવે પૂરા ધ્યાનથી રાવણની છાતીમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો; કપાળ પર પાંખવાળા ત્રણ બાણોથી.
6.102.69
स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः।
राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥ ६.१०२.६९ ॥
તે રાક્ષસેન્દ્ર બાણોથી સર્વાંગે વીંધાયેલો, શરીરમાંથી લોહી વહેતું, ટોળામાં ઊભો, ખીલેલા અશોક વૃક્ષ જેવો શોભ્યો.
6.102.70
स रामबाणैरतिविद्धगात्रो
निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः।
जगाम खेदं च समाजमध्ये
क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम् ॥ ६.१०२.७० ॥
રામના બાણોથી અતિશય વીંધાયેલો, લોહીથી ભીંજાયેલા શરીરવાળો તે નિશાચરેન્દ્ર સભામાં ખેદ પામ્યો, અને ત્યારે અતિશય ક્રોધ કર્યો.