वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
लक्ष्मणेन तु तद् वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः।
संदधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान् ॥ ६.१०२.१ ॥
लक्ष्मणाचे ते बोल ऐकून शत्रुवीरांचा संहार करणारा पराक्रमी राघव धनुष्य घेऊन सज्ज झाला.
6.102.2
रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।
अथान्यं रथमास्थाय रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.२ ॥
सैन्याच्या अग्रभागी त्यांनी रावणावर भयंकर बाण सोडले. मग राक्षसाधिपती रावण दुसऱ्या रथावर आरूढ झाला.
6.102.3
अभ्यधावत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम्।
दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः।
आजघान महाशैलं धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.१०२.३ ॥
राहू जसा सूर्यावर झेपावतो, तसा रथावर उभा असलेला दशग्रीव काकुत्स्थ रामावर धावून गेला. वज्रासारख्या बाणांनी त्याने रामावर प्रहार केला, जसा मेघ महापर्वतावर धारा कोसळतो.
6.102.4
दीप्तपावकसंकाशैः शरैः काञ्चनभूषणैः।
अभ्यवर्षद् रणे रामो दशग्रीवं समाहितः ॥ ६.१०२.४ ॥
प्रज्वलित अग्नीसारखे, सुवर्णालंकृत बाणांनी राम एकाग्रचित्त होऊन युद्धात दशग्रीवावर वर्षाव करू लागला.
6.102.5
भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य स रक्षसः।
न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिंनराः ॥ ६.१०२.५ ॥
जमिनीवर उभ्या असलेल्या रामाचे आणि रथावर उभ्या असलेल्या त्या राक्षसाचे युद्ध समान नाही, असे देव, गंधर्व आणि किन्नर म्हणू लागले.
6.102.6
ततो देववरः श्रीमान् श्रुत्वा तेषां वचोऽमृतम्।
आहूय मातलिं शक्रो वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.१०२.६ ॥
तेव्हा श्रीमान देवराज इंद्राने त्यांचे अमृतासारखे बोल ऐकून मातलीला बोलावून हे वचन सांगितले.
6.102.7
रथेन मम भूमिष्ठं शीघ्रं याहि रघूत्तमम्।
आहूय भूतलं यात कुरु देवहितं महत् ॥ ६.१०२.७ ॥
माझ्या रथातून त्वरित जा, पृथ्वीवर उभ्या असलेल्या रघुश्रेष्ठाकडे. पृथ्वीवर जाऊन त्याला बोलावून देवांचे महान हित साध.
6.102.8
इत्युक्तो देवराजेन मातलिर्देवसारथिः।
प्रणम्य शिरसा देवं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ६.१०२.८ ॥
देवराजाने असे सांगितल्यावर देवांचा सारथी मातली मस्तक नमवून देवाला नमस्कार करून मग हे वचन बोलला.
6.102.9
शीघ्रं यास्यामि देवेन्द्र सारथ्यं च करोम्यहम्।
ततो हयैश्च संयोज्य हरितैः स्यन्दनोत्तमम् ॥ ६.१०२.९ ॥
हे देवेंद्रा, मी त्वरित जाईन आणि सारथ्यही करीन. मग हिरव्या घोड्यांना उत्तम रथाला जुंपून.
6.102.10
ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः।
तरुणादित्यसंकाशो वैदूर्यमयकूबरः।
सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ ६.१०२.१० ॥
मग सोन्याने चित्रित शरीराचा, शंभर घंटांनी अलंकृत, उगवत्या सूर्यासारखा, वैडूर्यमय दांडा असलेला, सोन्याच्या साजांच्या उत्तम घोड्यांनी जुंपलेला, पांढऱ्या ध्वजांनी युक्त रथ.
6.102.11
हरिभिः सूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः।
रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः ॥ ६.१०२.११ ॥
सूर्यासारखे तेजस्वी, सोन्याच्या जाळ्यांनी अलंकृत हिरव्या घोड्यांनी युक्त, सोनेरी वेणू ध्वजाचा, शोभिवंत देवराजाचा उत्तम रथ.
6.102.12
देवराजेन संदिष्टो रथमारुह्य मातलिः।
अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात् ॥ ६.१०२.१२ ॥
देवराजाच्या आज्ञेने मातली रथावर चढून स्वर्गातून उतरून काकुत्स्थाकडे (रामाकडे) आला.
6.102.13
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः।
प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः ॥ ६.१०२.१३ ॥
तेव्हा सहस्राक्ष इंद्राचा सारथी मातली, अंकुश हाती घेऊन रथावर उभा राहून, हात जोडून रामाला हे वचन म्हणाला.
6.102.14
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथोऽयं विजयाय ते।
दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ ६.१०२.१४ ॥
हे काकुत्स्था! सहस्राक्ष इंद्राने हा रथ तुझ्या विजयासाठी तुला दिला आहे. हे महासत्त्व, हे श्रीमंता, हे शत्रुसंहारका!
6.102.15
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्।
शराश्चादित्यसंकाशाः शक्तिश्च विमला शिवा ॥ ६.१०२.१५ ॥
हे इंद्राचे महान धनुष्य; हे अग्नीसारखे कवच; सूर्यासारखे तेजस्वी बाण; आणि ही निर्मल, मंगलमय शक्ती (भाला).
6.102.16
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्।
मया सारथिना देव महेन्द्र इव दानवान् ॥ ६.१०२.१६ ॥
हे वीरा! या रथावर चढून राक्षस रावणाचा वध कर; जसे महेंद्र माझ्यासारखा सारथी असताना दानवांचा वध करतात, हे देवा!
6.102.17
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं तमभिवाद्य च।
आरुरोह तदा रामो लोकाँल्लक्ष्म्या विराजयन् ॥ ६.१०२.१७ ॥
असे सांगितल्यावर रामाने त्या रथाला प्रदक्षिणा घातली, त्याला वंदन केले आणि मग तो त्यावर आरूढ झाला, आपल्या तेजाने लोकांना प्रकाशित करत.
6.102.18
तद् बभौ चाद्भुतं युद्धं द्वैरथं रोमहर्षणम्।
रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः ॥ ६.१०२.१८ ॥
हे महाबाहो! राम आणि राक्षस रावण यांच्यातील ते अद्भुत, रोमांचकारी द्वैरथ युद्ध तेव्हा शोभून दिसले.
6.102.19
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः।
अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित् ॥ ६.१०२.१९ ॥
परमास्त्रवेत्ता राघवाने गांधर्व अस्त्राने गांधर्वाला आणि दैव अस्त्राने दैवाला, राक्षसराजाच्या अस्त्राला नष्ट केले.
6.102.20
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः।
ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः ॥ ६.१०२.२० ॥
अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या त्या निशाचर राक्षसाधिपतीने पुन्हा एक अत्यंत घोर राक्षस अस्त्र सोडले.
6.102.21
ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः।
अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः ॥ ६.१०२.२१ ॥
रावणाच्या धनुष्यातून सुटलेले, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले ते बाण महाविषारी सर्प होऊन काकुत्स्थाच्या दिशेने धावले.
6.102.22
ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः।
राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः ॥ ६.१०२.२२ ॥
पेटलेली तोंडे असलेले, तोंडातून अग्नी ओकणारे, विदीर्ण मुखांचे ते भयानक सर्प रामाच्याच दिशेने धावले.
6.102.23
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः।
दिशश्च संतताः सर्वा विदिशश्च समावृताः ॥ ६.१०२.२३ ॥
वासुकीसारख्या स्पर्शाचे, तेजस्वी वेटोळ्यांचे ते महाविषारी सर्प यांनी सर्व दिशा आणि विदिशा भरून आणि व्यापून गेल्या.
6.102.24
तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे।
अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चक्रे भयावहम् ॥ ६.१०२.२४ ॥
युद्धात आपल्या दिशेने येणारे ते सर्प पाहून रामाने गरुडाचे घोर आणि भयावह अस्त्र प्रकट केले.
6.102.25
ते राघवधनुर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः।
सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः ॥ ६.१०२.२५ ॥
राघवाच्या धनुष्यातून सुटलेले, सोनेरी पिसे असलेले, अग्नीसारखे तेजस्वी ते बाण सोनेरी गरुड होऊन सर्पांचे शत्रू बनून संचार करू लागले.
6.102.26
ते तान् सर्वान् शराञ्जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान्।
सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः ॥ ६.१०२.२६ ॥
रामाच्या बाणांनी गरुडरूप धारण करून, इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या त्या महावेगी सर्परूपी बाणांना प्रहार करून पाडले.
6.102.27
अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अभ्यवर्षत् तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः ॥ ६.१०२.२७ ॥
ते अस्त्र प्रतिहत झाल्यावर राक्षसाधिपती रावण संतापला आणि भयंकर बाणवर्षावाने त्याने रामावर वर्षाव केला.
6.102.28
ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम्।
अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत ॥ ६.१०२.२८ ॥
मग हजारो बाणांनी अथक कर्म करणाऱ्या रामाला पीडा देऊन, बाणांच्या प्रवाहाने रावणाने सारथी मातलीवर प्रहार केला.
6.102.29
चिच्छेद केतुमुद्दिश्य शरेणैकेन रावणः।
पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम् ॥ ६.१०२.२९ ॥
रावणाने एकाच बाणाने ध्वजाचा वेध घेऊन तो तोडला; सोनेरी ध्वज रथाच्या तळावर पाडून रथापासून दूर केला.
6.102.30
ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः।
विषेदुर्देवगन्धर्वचारणा दानवैः सह ॥ ६.१०२.३० ॥
रावणाने बाणजाळ्याने इंद्राच्या जातीचे घोडेही पाडले; तेव्हा देव, गंधर्व, चारण आणि दानव सर्वजण खिन्न झाले.
6.102.31
राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः।
व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ॥ ६.१०२.३१ ॥
तेव्हा राम पीडित झालेला पाहून सिद्ध आणि महर्षी, तसेच वानरश्रेष्ठ विभीषणासह व्यथित झाले.
6.102.32
रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा।
प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
रावण-राहूने ग्रासलेल्या रामचंद्राला पाहून, आणि चंद्राची प्रिय प्राजापत्य नक्षत्र रोहिणीलाही पाहून.
6.102.33
समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामहितावहः।
सधूमपरिवृर्त्तोमिः प्रज्वलन्निव सागरः ॥ ६.१०२.३३ ॥
प्रजांचे अहित करणारा बुध (रोहिणीवर) आक्रमण करून उभा राहिला, धुराने वेढलेल्या लाटांच्या पेटलेल्या सागराप्रमाणे.
6.102.34
उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम्।
शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः ॥ ६.१०२.३४ ॥
तेव्हा कुद्ध (मंगळ) सूर्याला स्पर्श करत असल्यासारखा उसळला; शस्त्रांच्या रंगाचा, अत्यंत रुक्ष, मंद किरणांचा सूर्यही.
6.102.35
अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना।
कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ ६.१०२.३५ ॥
कबंधचिह्नांकित (ग्रह) धूमकेतूशी संलग्न दिसला; इंद्र-अग्नी देवता असलेले कोसलांचे नक्षत्रही स्पष्टपणे दिसले.
6.102.36
आहत्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखमपि चाम्बरे।
दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.१०२.३६ ॥
मंगळ विशाखाला आघात करून आकाशात उभा राहिला; दहा मुखे, वीस बाहू असलेला (रावण) धनुष्य धरून उभा होता.
6.102.37
अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः।
निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा ॥ ६.१०२.३७ ॥
मैनाक पर्वताप्रमाणे दशग्रीव दिसला; परंतु त्या दशग्रीव राक्षसाने रामाला मागे ढकलले.
6.102.38
नाशक्नोदभिसंधातुं सायकान् रणमूर्धनि।
स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किंचित् संरक्तलोचनः ॥ ६.१०२.३८ ॥
युद्धाच्या आघाडीवर त्याला बाणांचा नेम धरता येईना. तेव्हा क्रोधाने भुवया उंचावून, किंचित लालसर डोळ्यांनी...
6.102.39
जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव राक्षसान्।
तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः प्राकम्पत च मेदिनी ॥ ६.१०२.३९ ॥
तो महाक्रोधाने राक्षसांना जाळून टाकेल असा पुढे सरसावला. बुद्धिमान रामाचे क्रुद्ध मुख पाहून सर्व प्राणी भयभीत झाले आणि पृथ्वी कंपित झाली.
6.102.40
सिंहशार्दूलवाञ्छैलः संचचाल चलद् द्रुमः।
बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः ॥ ६.१०२.४० ॥
सिंह व वाघांनी भरलेले पर्वत कंपित झाले; हलणारे वृक्ष डोलले; नद्यांचा स्वामी समुद्रही क्षुब्ध झाला.
6.102.41
खराश्च खरनिर्घोषा गगने परुषा घनाः।
औत्पातिकाश्च नर्दन्तः समन्तात् परिचक्रमुः ॥ ६.१०२.४१ ॥
आकाशात कठोर गर्जना करत, रुक्ष व भयंकर ढग, अशुभ संकेत देत चहूबाजूंनी गर्जत फिरले.
6.102.42
रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धमुत्पातांश्चैव दारुणान्।
वित्रेसुः सर्वभूतानि रावणस्याभवद् भयम् ॥ ६.१०२.४२ ॥
राम अत्यंत क्रुद्ध झालेला आणि भयंकर अपशकुन पाहून सर्व प्राणी कंपित झाले; रावणाच्या मनात भय उत्पन्न झाले.
6.102.43
विमानस्थास्तदा देवा गन्धर्वाश्च महोरगाः।
ऋषिदानवदैत्याश्च गरुत्मन्तश्च खेचराः ॥ ६.१०२.४३ ॥
तेव्हा विमानांत उभे असलेले देव, गंधर्व आणि महानाग, ऋषी, दानव व दैत्य, गरुड आणि आकाशचारी प्राणी.
6.102.44
ददृशुस्ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम्।
नानाप्रहरणैर्भीमैः शूरयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ६.१०२.४४ ॥
तेव्हा त्यांनी दोन्ही वीरांचे युद्ध पाहिले, जे जगाच्या प्रलयासारखे होते, भयंकर विविध शस्त्रांनी ते लढत होते.
6.102.45
ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहमागताः।
प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत् ॥ ६.१०२.४५ ॥
तेव्हा युद्ध पाहण्यासाठी आलेले सर्व सुर आणि असुर त्या महायुद्धाकडे पाहत भक्तिभावाने आनंदित होऊन असे बोलले.
6.102.46
दशग्रीवं जयेत्याहुरसुराः समवस्थिताः।
देवा राममथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः ॥ ६.१०२.४६ ॥
तेथे उभे असलेले असुर म्हणाले, "दशग्रीवाचा जय असो!" आणि देव रामाला वारंवार म्हणाले, "तुझा जय असो!"।
6.102.47
एतस्मिन्नन्तरे क्रोधाद् राघवस्य च रावणः।
प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन् प्रहरणं महत् ॥ ६.१०२.४७ ॥
याच वेळी दुष्टात्मा रावणाने क्रोधाने राघवाला (रामाला) प्रहार करण्याच्या इच्छेने एक मोठे शस्त्र स्पर्श केले.
6.102.48
वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।
शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ॥ ६.१०२.४८ ॥
वज्रासारखे दृढ, महानाद करणारे, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे, पर्वतशिखरासारख्या कूटांनी युक्त, मनात आणि दृष्टीत भय निर्माण करणारे.
6.102.49
सधूममिव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम्।
अतिरौद्रमनासाद्यं कालेनापि दुरासदम् ॥ ६.१०२.४९ ॥
धुरासह, तीक्ष्ण अग्रभागाचे, युगान्ताच्या अग्निराशीसारखे, अत्यंत भयंकर, अजिंक्य, कालालाही दुर्जय असे ते होते.
6.102.50
त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तथा।
प्रदीप्त इव रोषेण शूलं जग्राह रावणः ॥ ६.१०२.५० ॥
ते सर्व प्राण्यांना भय देणारे, फाडणारे आणि भेदणारे होते. क्रोधाने पेटल्यासारखा रावणाने ते शूल हाती घेतले.
6.102.51
तच्छूलं परमक्रुद्धो जग्राह युधि वीर्यवान्।
अनीकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१०२.५१ ॥
अत्यंत क्रुद्ध, पराक्रमी त्याने युद्धात ते शूल हाती घेतले; समरात शूर राक्षसांच्या सैन्यांनी वेढलेला असताना.
6.102.52
समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम्।
संरक्तनयनो रोषात् स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१०२.५२ ॥
महाकाय त्याने ते उचलून युद्धात भयंकर गर्जना केली; रक्तवर्ण डोळ्यांनी, क्रोधाने, आपल्या सैन्याला उत्साहित करत.
6.102.53
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा।
प्राकम्पयत् तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः ॥ ६.१०२.५३ ॥
पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि उपदिशा तेव्हा थरथरल्या; राक्षसेंद्राचा भयंकर शब्द त्यांना कंपित करून गेला.
6.102.54
अतिकायस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः सागरश्च प्रचुक्षुभे ॥ ६.१०२.५४ ॥
अतिकायाच्या त्या गर्जनेने, त्या दुरात्म्याच्या गर्जनेने, सर्व प्राणी भयभीत झाले; सागरही क्षुब्ध झाला.
6.102.55
स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद् रावणो महत्।
विनद्य सुमहानादं रामं परुषमब्रवीत् ॥ ६.१०२.५५ ॥
महापराक्रमी रावणाने ते मोठे शूल हाती घेतले, प्रचंड गर्जना करून रामाला कठोरपणे म्हटले.
6.102.56
शूलोऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः।
तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान् हरिष्यति ॥ ६.१०२.५६ ॥
हे राम! रागाने मी उगारलेले हे शूल वज्रासारखे कठीण आहे; भावाच्या साहाय्याने असलेले तुझे प्राण ते लगेच हरण करील.
6.102.57
रक्षसामद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे।
त्वां निहत्य रणश्लाघिन् करोमि तरसा समम् ॥ ६.१०२.५७ ॥
आज युद्धमुखावर मारले गेलेल्या शूर राक्षसांप्रमाणे, हे रणगर्विता! तुलाही लगेच मारून त्यांच्या बरोबरीचे करीन.
6.102.58
तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वामेष शूलेन राघव।
एवमुक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.५८ ॥
"हे राघवा! थांब, आता या शूलाने तुला मारतो." असे म्हणून राक्षसाधिपतीने ते शूल फेकले.
6.102.59
तद् रावणकरान्मुक्तं विद्युन्मालासमावृतम्।
अष्टघण्टं महानादं वियद्गतमशोभत ॥ ६.१०२.५९ ॥
रावणाच्या हातातून सुटलेले ते शूल, विजांच्या माळेने वेढलेले, आठ घंटांचे, मोठा नाद करीत आकाशात जाताना शोभले.
6.102.60
तच्छूलं राघवो दृष्ट्वा ज्वलन्तं घोरदर्शनम्।
ससर्ज विशिखान् रामश्चापमायम्य वीर्यवान् ॥ ६.१०२.६० ॥
ते जळते, भयंकर दिसणारे शूल पाहून पराक्रमी राघवाने धनुष्य ताणून बाण सोडले.
6.102.61
आपतन्तं शरौघेण वारयामास राघवः।
उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैरिव वासवः ॥ ६.१०२.६१ ॥
राघवाने बाणांच्या प्रवाहाने आपल्यावर येणाऱ्या त्या शूलाला रोखले; जसे वासव युगान्ताग्नीला जलधारांनी शांत करतो.
6.102.62
निर्ददाह स तान् बाणान् रामकार्मुकनिःसृतान्।
रावणस्य महान् शूलः पतङ्गानिव पावकः ॥ ६.१०२.६२ ॥
रावणाच्या त्या महान शूलाने रामाच्या धनुष्यातून सुटलेले ते बाण पतंगांना अग्नी जाळावा तसे जाळून टाकले.
6.102.63
तान् दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान् शूलसंस्पर्शचूर्णितान्।
सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवः क्रोधमाहरत् ॥ ६.१०२.६३ ॥
शूलाच्या स्पर्शाने चूर्ण होऊन भस्म झालेले आणि आकाशात विखुरलेले ते बाण पाहून राघवाचा क्रोध उफाळला.
6.102.64
स तां मातलिना नीतां शक्तिं वासवसम्मताम्।
जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः ॥ ६.१०२.६४ ॥
मातलीने आणलेली, वासवाला प्रिय असलेली ती शक्ती रघुनंदन राघवाने अत्यंत क्रुद्ध होऊन हाती घेतली.
6.102.65
सा तोलिता बलवता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना।
नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केव सप्रभा ॥ ६.१०२.६५ ॥
बलवानाने उचललेल्या त्या शक्तीने घंटेसारखा आवाज करत, युगांतीच्या उल्केसारख्या प्रकाशाने आकाश पेटवून टाकले.
6.102.66
सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ्छूले पपात ह।
भिन्नः शक्त्या महान् शूलो निपपात गतद्युतिः ॥ ६.१०२.६६ ॥
राक्षसेंद्राने फेकलेली ती शक्ती त्या शूलावर आदळली; शक्तीने भंगलेला तो महान शूल तेज गमावून कोसळला.
6.102.67
निर्बिभेद ततो बाणैर्हयानस्य महाजवान्।
रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैरजिह्मगैः ॥ ६.१०२.६७ ॥
मग रामाने तीक्ष्ण, अतिवेगवान, वज्रासारखे, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी त्याच्या वेगवान घोड्यांना विद्ध केले.
6.102.68
निर्बिभेदोरसि तदा रावणं निशितैः शरैः।
राघवः परमायत्तो ललाटे पत्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६.१०२.६८ ॥
तेव्हा राघवाने पूर्ण लक्षाने रावणाच्या छातीत तीक्ष्ण बाणांनी प्रहार केला; कपाळावर पिसे असलेल्या तीन बाणांनी.
6.102.69
स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः।
राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥ ६.१०२.६९ ॥
तो राक्षसराज बाणांनी सर्वांग विद्ध झालेला, शरीरातून रक्त वाहणारा, समूहात उभा राहिलेला, फुललेल्या अशोक वृक्षासारखा शोभला.
6.102.70
स रामबाणैरतिविद्धगात्रो
निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः।
जगाम खेदं च समाजमध्ये
क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम् ॥ ६.१०२.७० ॥
रामाच्या बाणांनी अतिशय विद्ध झालेला, रक्ताने भिजलेल्या शरीराचा तो निशाचरराज सभेच्या मध्यभागी खिन्न झाला, आणि तेव्हा अत्यंत क्रोधित झाला.