వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
लक्ष्मणेन तु तद् वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः।
संदधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान् ॥ ६.१०२.१ ॥
లక్ష్మణుడు పలికిన ఆ మాటలు విని, శత్రువీరులను సంహరించే పరాక్రమశాలి రాఘవుడు విల్లును చేపట్టాడు.
6.102.2
रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।
अथान्यं रथमास्थाय रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.२ ॥
సైన్యాగ్రంలో రావణుడిపైకి అతడు భయంకర బాణాలను ప్రయోగించాడు. అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు మరొక రథాన్ని ఎక్కాడు.
6.102.3
अभ्यधावत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम्।
दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः।
आजघान महाशैलं धाराभिरिव तोयदः ॥ ६.१०२.३ ॥
స్వర్భానుడు (రాహువు) సూర్యుడిని ఎదిరించినట్లు, రథంపై నిలిచిన దశగ్రీవుడు కాకుత్స్థుడైన రాముడిపైకి దూసుకెళ్లాడు. వజ్రాల వంటి బాణాలతో అతడు రాముడిని కొట్టాడు; మేఘం మహాపర్వతంపై ధారలు కురిపించినట్లు.
6.102.4
दीप्तपावकसंकाशैः शरैः काञ्चनभूषणैः।
अभ्यवर्षद् रणे रामो दशग्रीवं समाहितः ॥ ६.१०२.४ ॥
మండుతున్న అగ్నితో సమానమైన, బంగారు అలంకారాలు కలిగిన బాణాలతో, యుద్ధంలో రాముడు సమాహితుడై దశగ్రీవుడిపై వర్షం కురిపించాడు.
6.102.5
भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य स रक्षसः।
न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिंनराः ॥ ६.१०२.५ ॥
నేలపై నిలిచిన రాముడికి, రథంపై నిలిచిన ఆ రాక్షసుడికి యుద్ధం సమానం కాదని దేవతలు, గంధర్వులు, కింపురుషులు అన్నారు.
6.102.6
ततो देववरः श्रीमान् श्रुत्वा तेषां वचोऽमृतम्।
आहूय मातलिं शक्रो वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.१०२.६ ॥
అప్పుడు శ్రీమంతుడైన దేవేంద్రుడు వారి అమృతతుల్యమైన మాటలు విని, మాతలిని పిలిచి ఈ మాట అన్నాడు.
6.102.7
रथेन मम भूमिष्ठं शीघ्रं याहि रघूत्तमम्।
आहूय भूतलं यात कुरु देवहितं महत् ॥ ६.१०२.७ ॥
నా రథంపై వేగంగా వెళ్లు, భూమిపై నిలిచిన రఘువంశ శ్రేష్ఠుడి వద్దకు. భూమికి వెళ్లి అతన్ని పిలిచి దేవతలకు గొప్ప మేలు చేయి.
6.102.8
इत्युक्तो देवराजेन मातलिर्देवसारथिः।
प्रणम्य शिरसा देवं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ६.१०२.८ ॥
దేవరాజు ఇలా చెప్పగా దేవతల సారథి మాతలి తల వంచి దేవునికి నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికాడు.
6.102.9
शीघ्रं यास्यामि देवेन्द्र सारथ्यं च करोम्यहम्।
ततो हयैश्च संयोज्य हरितैः स्यन्दनोत्तमम् ॥ ६.१०२.९ ॥
దేవేంద్రా, నేను వేగంగా వెళ్తాను, సారథ్యం కూడా చేస్తాను. తరువాత పచ్చని గుర్రాలను ఉత్తమ రథానికి కట్టి.
6.102.10
ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः।
तरुणादित्यसंकाशो वैदूर्यमयकूबरः।
सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः ॥ ६.१०२.१० ॥
అప్పుడు బంగారు చిత్రాంగమై, వందల గంటలతో అలంకృతమై, ఉదయించే సూర్యునిలా, వైడూర్య కూబరం కలిగి, బంగారు కళ్లెములతో ఉత్తమ గుర్రాలతో కూడి, తెల్లని పతాకలతో ఉన్న రథం.
6.102.11
हरिभिः सूर्यसंकाशैर्हेमजालविभूषितैः।
रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः ॥ ६.१०२.११ ॥
సూర్యునిలా ప్రకాశించే, బంగారు వలలతో అలంకృతమైన పచ్చని గుర్రాలతో, బంగారు వెదురు ధ్వజంతో ఉన్న, శోభాయుతమైన దేవరాజు యొక్క ఉత్తమ రథం.
6.102.12
देवराजेन संदिष्टो रथमारुह्य मातलिः।
अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात् ॥ ६.१०२.१२ ॥
దేవరాజు ఆజ్ఞాపించగా మాతలి రథం ఎక్కి, స్వర్గం నుండి దిగి కాకుత్స్థుని (రాముని) వద్దకు వచ్చాడు.
6.102.13
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः।
प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः ॥ ६.१०२.१३ ॥
అప్పుడు సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని సారథి మాతలి, చేతిలో అంకుశంతో రథంపై నిలిచి, అంజలి ఘటించి రాముడితో ఈ మాటలు పలికాడు.
6.102.14
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथोऽयं विजयाय ते।
दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमन् शत्रुनिबर्हण ॥ ६.१०२.१४ ॥
ఓ కాకుత్స్థా! సహస్రాక్షుడు ఇంద్రుడు ఈ రథాన్ని నీ విజయం కోసం నీకు ఇచ్చాడు. ఓ మహాసత్త్వుడా, శ్రీమంతుడా, శత్రువులను సంహరించువాడా!
6.102.15
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्।
शराश्चादित्यसंकाशाः शक्तिश्च विमला शिवा ॥ ६.१०२.१५ ॥
ఇది ఇంద్రుని మహా ధనుస్సు; ఇది అగ్నితో సమానమైన కవచం; సూర్యుని కాంతి గల బాణాలు; ఇది నిర్మలమైన, శుభకరమైన శక్తి (శూలం).
6.102.16
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्।
मया सारथिना देव महेन्द्र इव दानवान् ॥ ६.१०२.१६ ॥
ఓ వీరుడా! ఈ రథాన్ని ఎక్కి రాక్షసుడు రావణుడిని సంహరించు; మహేంద్రుడు నేనే సారథిగా ఉండగా దానవులను సంహరించినట్లు, ఓ దేవా!
6.102.17
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं तमभिवाद्य च।
आरुरोह तदा रामो लोकाँल्लक्ष्म्या विराजयन् ॥ ६.१०२.१७ ॥
ఇలా చెప్పబడినవాడై, రాముడు ఆ రథాన్ని ప్రదక్షిణం చేసి, నమస్కరించి, తన కాంతితో లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తూ ఎక్కాడు.
6.102.18
तद् बभौ चाद्भुतं युद्धं द्वैरथं रोमहर्षणम्।
रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः ॥ ६.१०२.१८ ॥
ఓ మహాబాహూ! రాముడు, రాక్షసుడు రావణుడు మధ్య జరిగిన ఆ అద్భుతమైన, రోమాంచకరమైన ద్వంద్వ రథ యుద్ధం అప్పుడు ప్రకాశించింది.
6.102.19
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः।
अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित् ॥ ६.१०२.१९ ॥
పరమాస్త్రవేత్త అయిన ఆ రాఘవుడు గాంధర్వాస్త్రంతో గాంధర్వాస్త్రాన్ని, దైవాస్త్రంతో దైవాస్త్రాన్ని, రాక్షసరాజు అస్త్రాన్ని నాశనం చేశాడు.
6.102.20
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः।
ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः ॥ ६.१०२.२० ॥
పరమ కోపంతో ఉన్న ఆ నిశాచర రాక్షసాధిపతి మళ్లీ అత్యంత భయంకరమైన రాక్షస అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.102.21
ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः।
अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः ॥ ६.१०२.२१ ॥
రావణుని ధనువు నుండి విడిచిన ఆ బంగారు అలంకారాల బాణాలు మహా విషసర్పాలుగా మారి కాకుత్స్థుని వైపు దూసుకువచ్చాయి.
6.102.22
ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः।
राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः ॥ ६.१०२.२२ ॥
ప్రజ్వలించే ముఖాలతో, నోళ్ల నుండి మండే అగ్నిని కక్కుతూ, తెరచిన నోళ్లతో భయంకరంగా ఆ సర్పాలు రాముని వైపే దూసుకువచ్చాయి.
6.102.23
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः।
दिशश्च संतताः सर्वा विदिशश्च समावृताः ॥ ६.१०२.२३ ॥
వాసుకి వంటి స్పర్శ కలిగిన, మండే చుట్టలు కలిగిన ఆ మహావిష సర్పాలతో అన్ని దిక్కులు, ఉపదిక్కులు నిండి కప్పబడ్డాయి.
6.102.24
तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे।
अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चक्रे भयावहम् ॥ ६.१०२.२४ ॥
యుద్ధంలో తనవైపు వస్తున్న ఆ సర్పాలను చూసి రాముడు గరుడాస్త్రాన్ని - భయంకరమైన, భయం కలిగించే దానిని - ప్రకటించాడు.
6.102.25
ते राघवधनुर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः।
सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः ॥ ६.१०२.२५ ॥
రాఘవుని ధనుస్సు నుండి విడువబడిన, బంగారు రెక్కలు, అగ్ని కాంతి గల బాణాలు బంగారు గరుడులుగా మారి, సర్పాలకు శత్రువులై విహరించాయి.
6.102.26
ते तान् सर्वान् शराञ्जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान्।
सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः ॥ ६.१०२.२६ ॥
రాముని బాణాలు గరుడ రూపం ధరించి, ఇష్టమైన రూపం తీసుకోగల శక్తితో, ఆ మహావేగ సర్పరూప బాణాలన్నింటినీ కొట్టి వేశాయి.
6.102.27
अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अभ्यवर्षत् तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः ॥ ६.१०२.२७ ॥
ఆ అస్త్రం ప్రతిహతమవ్వగా, రాక్షసాధిపతి రావణుడు కోపంతో రగిలిపోయి, భయంకర బాణవర్షంతో రాముణ్ణి కప్పాడు.
6.102.28
ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम्।
अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत ॥ ६.१०२.२८ ॥
అప్పుడు వేయి బాణాలతో అలసటెరుగని రాముణ్ణి బాధించి, బాణప్రవాహంతో మాతలిని కొట్టాడు.
6.102.29
चिच्छेद केतुमुद्दिश्य शरेणैकेन रावणः।
पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम् ॥ ६.१०२.२९ ॥
రావణుడు ఒకే బాణంతో ధ్వజాన్ని గురిపెట్టి తెగగొట్టాడు; బంగారు ధ్వజాన్ని రథం పీఠంపై పడగొట్టి రథం నుండి దాన్ని వేరుచేశాడు.
6.102.30
ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः।
विषेदुर्देवगन्धर्वचारणा दानवैः सह ॥ ६.१०२.३० ॥
రావణుడు బాణజాలంతో ఇంద్రుని జాతి అశ్వాలనూ కొట్టి పడగొట్టాడు; అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు, దానవులతో కలిసి విషాదపడ్డారు.
6.102.31
राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः।
व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ॥ ६.१०२.३१ ॥
అప్పుడు రాముడు బాధపడుతుండటం చూసి సిద్ధులు, మహర్షులు, వానరప్రభువులు విభీషణునితో కలిసి వ్యథ చెందారు.
6.102.32
रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा।
प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
రావణుడనే రాహువు పట్టుకున్న రామచంద్రుడిని చూసి, చంద్రునికి ప్రియమైన ప్రాజాపత్య నక్షత్రం రోహిణిని కూడా చూశారు.
6.102.33
समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामहितावहः।
सधूमपरिवृर्त्तोमिः प्रज्वलन्निव सागरः ॥ ६.१०२.३३ ॥
ప్రజలకు హాని చేసే బుధుడు (రోహిణిని) ఆక్రమించి నిలిచాడు, పొగతో చుట్టబడిన అలలతో మండే సముద్రంలా.
6.102.34
उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम्।
शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः ॥ ६.१०२.३४ ॥
అప్పుడు కోపించిన (కుజుడు) సూర్యుడిని తాకుతున్నట్లు పైకి లేచాడు; ఆయుధాల రంగుతో, అత్యంత కఠినంగా, మందమైన కిరణాలతో సూర్యుడు కూడా.
6.102.35
अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना।
कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ॥ ६.१०२.३५ ॥
కబంధ-చిహ్నం (గ్రహం) ధూమకేతువుతో కలిసి కనిపించింది; ఇంద్రుడు, అగ్ని దేవతలుగా ఉన్న కోసలుల నక్షత్రం స్పష్టంగా కనిపించింది.
6.102.36
आहत्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखमपि चाम्बरे।
दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.१०२.३६ ॥
కుజుడు విశాఖను దెబ్బతీసి ఆకాశంలో నిలిచాడు; పది ముఖాలు, ఇరవై భుజాలు గల (రావణుడు) విల్లు పట్టి నిలిచాడు.
6.102.37
अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः।
निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा ॥ ६.१०२.३७ ॥
మైనాక పర్వతంలా దశగ్రీవుడు కనిపించాడు; కాని రాముడు ఆ దశగ్రీవ రాక్షసునిచే వెనక్కి నెట్టబడ్డాడు.
6.102.38
नाशक्नोदभिसंधातुं सायकान् रणमूर्धनि।
स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किंचित् संरक्तलोचनः ॥ ६.१०२.३८ ॥
యుద్ధ ముఖంలో ఆయన బాణాలను గురిపెట్టలేకపోయాడు. అప్పుడు కోపంతో కనుబొమ్మలు ముడిచి, కొంచెం ఎర్రబడిన కళ్ళతో...
6.102.39
जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव राक्षसान्।
तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः प्राकम्पत च मेदिनी ॥ ६.१०२.३९ ॥
ఆయన మహా కోపంతో రాక్షసులను దహించివేయునట్లు ముందుకు సాగాడు. బుద్ధిమంతుడైన రాముని కోపముఖాన్ని చూసి సకల ప్రాణులు వణికిపోయాయి; భూమి కంపించింది.
6.102.40
सिंहशार्दूलवाञ्छैलः संचचाल चलद् द्रुमः।
बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः ॥ ६.१०२.४० ॥
సింహాలు, పులులు ఉన్న పర్వతాలు వణికాయి; కదులుతున్న చెట్లు ఊగాయి; నదుల అధిపతియైన సముద్రమూ క్షోభించింది.
6.102.41
खराश्च खरनिर्घोषा गगने परुषा घनाः।
औत्पातिकाश्च नर्दन्तः समन्तात् परिचक्रमुः ॥ ६.१०२.४१ ॥
ఆకాశంలో కఠినంగా గర్జిస్తూ, కరుకైన మేఘాలు, అశుభ సూచనలు ఇస్తూ, నలుదిక్కులా తిరిగాయి.
6.102.42
रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धमुत्पातांश्चैव दारुणान्।
वित्रेसुः सर्वभूतानि रावणस्याभवद् भयम् ॥ ६.१०२.४२ ॥
రాముడు అత్యంత కోపంతో ఉండటం, భయంకర అపశకునాలు చూసి సకల ప్రాణులు వణికాయి; రావణునికి భయం కలిగింది.
6.102.43
विमानस्थास्तदा देवा गन्धर्वाश्च महोरगाः।
ऋषिदानवदैत्याश्च गरुत्मन्तश्च खेचराः ॥ ६.१०२.४३ ॥
అప్పుడు విమానాలపై నిలిచిన దేవతలు, గంధర్వులు, మహానాగులు, ఋషులు, దానవులు, దైత్యులు, గరుత్మంతులు, ఆకాశచరులు.
6.102.44
ददृशुस्ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम्।
नानाप्रहरणैर्भीमैः शूरयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ ६.१०२.४४ ॥
అప్పుడు వారు ఇద్దరు వీరులు భయంకర నానా ఆయుధాలతో పోరాడుతున్న, లోకప్రళయంలా ఉన్న యుద్ధాన్ని చూశారు.
6.102.45
ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहमागताः।
प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत् ॥ ६.१०२.४५ ॥
అప్పుడు యుద్ధం చూడటానికి వచ్చిన సురులు, అసురులు అందరూ ఆ మహాయుద్ధాన్ని చూస్తూ, భక్తితో సంతోషించినవారిలా ఈ మాటలు పలికారు.
6.102.46
दशग्रीवं जयेत्याहुरसुराः समवस्थिताः।
देवा राममथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः ॥ ६.१०२.४६ ॥
అక్కడ నిలిచిన అసురులు "దశగ్రీవునికి జయం!" అన్నారు; దేవతలు రామునితో "నీకు జయం!" అని మళ్లీ మళ్లీ అన్నారు.
6.102.47
एतस्मिन्नन्तरे क्रोधाद् राघवस्य च रावणः।
प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन् प्रहरणं महत् ॥ ६.१०२.४७ ॥
ఇంతలో, దుష్టాత్ముడైన రావణుడు కోపంతో రాఘవుడిని (రాముడిని) కొట్టాలనే కోరికతో ఒక మహా ఆయుధాన్ని తాకాడు.
6.102.48
वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।
शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ॥ ६.१०२.४८ ॥
వజ్రంలా బలమైనది, మహా శబ్దం చేసేది, శత్రువులందరినీ నాశనం చేసేది, పర్వతశిఖరాల వంటి కూటాలు కలది, మనసులోనూ దృష్టిలోనూ భయం కలిగించేది.
6.102.49
सधूममिव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम्।
अतिरौद्रमनासाद्यं कालेनापि दुरासदम् ॥ ६.१०२.४९ ॥
అది పొగతో కూడినదిగా, వాడి కొనగలదిగా, యుగాంత అగ్నిరాశితో సమానంగా, అత్యంత భయంకరంగా, సమీపించరానిదిగా, కాలానికైనా జయించరానిదిగా ఉంది.
6.102.50
त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तथा।
प्रदीप्त इव रोषेण शूलं जग्राह रावणः ॥ ६.१०२.५० ॥
అది సర్వప్రాణులకు భయం కలిగించేది, చీల్చేది, గుచ్చేది. కోపంతో మండుతున్నవాడిలా రావణుడు ఆ శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు.
6.102.51
तच्छूलं परमक्रुद्धो जग्राह युधि वीर्यवान्।
अनीकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१०२.५१ ॥
అత్యంత కోపంతో ఉన్న పరాక్రమశాలి యుద్ధంలో ఆ శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు; సమరంలో శూరులైన రాక్షస సేనలచే చుట్టుముట్టబడి.
6.102.52
समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम्।
संरक्तनयनो रोषात् स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१०२.५२ ॥
మహాకాయుడు దానిని పైకెత్తి యుద్ధంలో భయంకరంగా గర్జించాడు; ఎర్రని కళ్లతో, కోపంతో, తన సైన్యాన్ని ఉత్సాహపరుస్తూ.
6.102.53
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा।
प्राकम्पयत् तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः ॥ ६.१०२.५३ ॥
భూమి, ఆకాశం, దిక్కులు, ఉపదిక్కులు అప్పుడు వణికిపోయాయి; రాక్షసేంద్రుని భయంకర శబ్దం వాటిని కంపింపజేసింది.
6.102.54
अतिकायस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः।
सर्वभूतानि वित्रेसुः सागरश्च प्रचुक्षुभे ॥ ६.१०२.५४ ॥
అతికాయుడి ఆ గర్జనతో, ఆ దుష్టుని గర్జనతో, సర్వప్రాణులు భయపడ్డాయి; సముద్రమూ క్షోభించింది.
6.102.55
स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद् रावणो महत्।
विनद्य सुमहानादं रामं परुषमब्रवीत् ॥ ६.१०२.५५ ॥
మహాపరాక్రమశాలి అయిన ఆ రావణుడు ఆ పెద్ద శూలాన్ని పట్టుకుని, గొప్ప గర్జన చేసి రాముడితో కఠినంగా పలికాడు.
6.102.56
शूलोऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः।
तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान् हरिष्यति ॥ ६.१०२.५६ ॥
ఓ రామా! కోపంతో నేను ఎత్తిన ఈ శూలం వజ్రంలా గట్టిది; సోదరుని సహాయంతో ఉన్న నీ ప్రాణాలను వెంటనే హరిస్తుంది.
6.102.57
रक्षसामद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे।
त्वां निहत्य रणश्लाघिन् करोमि तरसा समम् ॥ ६.१०२.५७ ॥
నేడు యుద్ధముఖంలో చంపబడిన వీర రాక్షసులతో సమానంగా, ఓ యుద్ధప్రగల్భుడా! నిన్నూ వెంటనే చంపి వారితో సమంగా చేస్తాను.
6.102.58
तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वामेष शूलेन राघव।
एवमुक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः ॥ ६.१०२.५८ ॥
"ఓ రాఘవా! ఆగు, ఇప్పుడే ఈ శూలంతో నిన్ను చంపుతాను." అని పలికి రాక్షసాధిపతి ఆ శూలాన్ని విసిరాడు.
6.102.59
तद् रावणकरान्मुक्तं विद्युन्मालासमावृतम्।
अष्टघण्टं महानादं वियद्गतमशोभत ॥ ६.१०२.५९ ॥
రావణుని చేతి నుండి విడిచిన ఆ శూలం, మెరుపుల మాలతో చుట్టబడి, ఎనిమిది గంటలతో, గొప్ప ధ్వనితో ఆకాశంలో వెళ్తూ ప్రకాశించింది.
6.102.60
तच्छूलं राघवो दृष्ट्वा ज्वलन्तं घोरदर्शनम्।
ससर्ज विशिखान् रामश्चापमायम्य वीर्यवान् ॥ ६.१०२.६० ॥
ఆ మండుతూ, భయంకరంగా కనిపిస్తున్న శూలాన్ని చూసిన పరాక్రమశాలి రాముడు విల్లును లాగి బాణాలు వదిలాడు.
6.102.61
आपतन्तं शरौघेण वारयामास राघवः।
उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैरिव वासवः ॥ ६.१०२.६१ ॥
రాఘవుడు బాణాల ప్రవాహంతో తన వైపు వస్తున్న దానిని అడ్డుకున్నాడు; యుగాంతాగ్నిని ఇంద్రుడు జలధారలతో ఆర్పినట్లు.
6.102.62
निर्ददाह स तान् बाणान् रामकार्मुकनिःसृतान्।
रावणस्य महान् शूलः पतङ्गानिव पावकः ॥ ६.१०२.६२ ॥
రావణుని ఆ మహాశూలం రాముని ధనువు నుండి వెలువడిన ఆ బాణాలను అగ్ని మిడతలను దహించినట్లు దహించింది.
6.102.63
तान् दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान् शूलसंस्पर्शचूर्णितान्।
सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवः क्रोधमाहरत् ॥ ६.१०२.६३ ॥
శూలపు స్పర్శకు నలిగి భస్మమై ఆకాశంలో చెదురుమదురుగా పడిన ఆ బాణాలను చూసి రాఘవుని కోపం రగిలింది.
6.102.64
स तां मातलिना नीतां शक्तिं वासवसम्मताम्।
जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः ॥ ६.१०२.६४ ॥
మాతలి తెచ్చిన, ఇంద్రునికి ప్రియమైన ఆ శక్తిని రఘునందనుడైన రాఘవుడు అత్యంత కోపంతో పట్టుకున్నాడు.
6.102.65
सा तोलिता बलवता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना।
नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केव सप्रभा ॥ ६.१०२.६५ ॥
బలవంతుడు ఎత్తిన ఆ శక్తి గంటవంటి ధ్వనిచేస్తూ, యుగాంత ఉల్కలా తన కాంతితో ఆకాశాన్ని వెలిగించింది.
6.102.66
सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ्छूले पपात ह।
भिन्नः शक्त्या महान् शूलो निपपात गतद्युतिः ॥ ६.१०२.६६ ॥
రాక్షసేంద్రుడు విసిరిన ఆ శక్తి ఆ శూలంపై పడింది; శక్తితో బద్దలైన ఆ మహాశూలం కాంతిహీనమై కూలింది.
6.102.67
निर्बिभेद ततो बाणैर्हयानस्य महाजवान्।
रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैरजिह्मगैः ॥ ६.१०२.६७ ॥
అప్పుడు రాముడు అతని వేగవంతమైన గుర్రాలను పదునైన, అతివేగమైన, వజ్రసమానమైన, సూటిగా దూసుకెళ్లే బాణాలతో గుచ్చాడు।
6.102.68
निर्बिभेदोरसि तदा रावणं निशितैः शरैः।
राघवः परमायत्तो ललाटे पत्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६.१०२.६८ ॥
అప్పుడు రాఘవుడు పూర్తి దృష్టితో రావణుని రొమ్ములో పదునైన బాణాలతో గుచ్చాడు; నుదుటిపై మూడు రెక్కల బాణాలతో।
6.102.69
स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः।
राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥ ६.१०२.६९ ॥
ఆ రాక్షసేంద్రుడు బాణాలతో సర్వాంగాలు గుచ్చబడి, శరీరం నుండి రక్తం కారుతూ, గుంపులో నిలిచి, వికసించిన అశోక వృక్షంలా ప్రకాశించాడు।
6.102.70
स रामबाणैरतिविद्धगात्रो
निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः।
जगाम खेदं च समाजमध्ये
क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम् ॥ ६.१०२.७० ॥
రాముని బాణాలతో అతిగా గుచ్చబడి, రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో ఆ నిశాచరేంద్రుడు సభ మధ్యలో దుఃఖాన్ని పొంది, అప్పుడు మిక్కిలి క్రోధం చెందాడు।