વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.110.1
रावणं निहतं श्रुत्वा राघवेण महात्मना।
अन्तःपुराद् विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः ॥ ६.११०.१ ॥
મહાત્મા રાઘવે રાવણને હણ્યો છે એ સાંભળીને, શોકથી કૃશ થયેલી રાક્ષસીઓ અંતઃપુરમાંથી બહાર દોડી આવી.
6.110.2
वार्यमाणाः सुबहुशो वेष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु।
विमुक्तकेश्यः शोकार्ता गावो वत्सहता इव ॥ ६.११०.२ ॥
વારંવાર રોકવા છતાં તેઓ ધૂળમાં આળોટવા લાગી; છૂટા વાળ, શોકથી પીડિત, વાછરડાં હણાયેલી ગાયો જેવી.
6.110.3
उत्तरेण विनिष्क्रम्य द्वारेण सह राक्षसैः।
प्रविश्यायोधनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम् ॥ ६.११०.३ ॥
ઉત્તર દ્વારેથી રાક્ષસો સાથે બહાર નીકળી, ભયંકર રણભૂમિમાં પ્રવેશીને, હણાયેલા પતિને શોધવા લાગી.
6.110.4
आर्यपुत्रेति वादिन्यो हा नाथेति च सर्वशः।
परिपेतुः कबन्धाङ्कां महीं शोणितकर्दमाम् ॥ ६.११०.४ ॥
"આર્યપુત્ર!" "હાય, નાથ!" એમ પોકારતી, ચારેબાજુ ધડથી ભરેલી, લોહીના કાદવવાળી ધરતી પર તેઓ પડી ગઈ.
6.110.5
ता बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यो भर्तृशोकपराजिताः।
करिण्य इव नर्दन्त्यः करेण्वो हतयूथपाः ॥ ६.११०.५ ॥
આંસુથી ભરેલી આંખોવાળી, પતિના શોકથી હારી ગયેલી તેઓ, યૂથપતિ હણાયેલી હાથણીઓની જેમ ચીસો પાડતી હતી.
6.110.6
ददृशुस्ता महाकायं महावीर्यं महाद्युतिम्।
रावणं निहतं भूमौ नीलाञ्जनचयोपमम् ॥ ६.११०.६ ॥
મહાકાય, મહાપરાક્રમી, મહાતેજસ્વી રાવણને ધરતી પર હણાયેલો તેમણે જોયો; તે વાદળી કાજળના ઢગલા જેવો હતો.
6.110.7
ताः पतिं सहसा दृष्ट्वा शयानं रणपांसुषु।
निपेतुस्तस्य गात्रेषु च्छिन्ना वनलता इव ॥ ६.११०.७ ॥
રણભૂમિની ધૂળમાં પતિને પડેલો જોઈ તેઓ અચાનક તેના અંગો પર કપાયેલી વનવેલીઓની જેમ ઢળી પડી.
6.110.8
बहुमानात् परिष्वज्य काचिदेनं रुरोद ह।
चरणौ काचिदालम्ब्य काचित् कण्ठेऽवलम्ब्य च ॥ ६.११०.८ ॥
કોઈએ અતિ સ્નેહથી તેને આલિંગન આપી રડ્યું; કોઈએ તેના ચરણ પકડ્યા; અને કોઈએ તેના ગળાને વળગી.
6.110.9
उत्क्षिप्य च भुजौ काचिद् भूमौ सुपरिवर्तते।
हतस्य वदनं दृष्ट्वा काचिन्मोहमुपागमत् ॥ ६.११०.९ ॥
કોઈએ બંને બાહુ ઊંચા કરી ભૂમિ પર આળોટી; અને મૃત પતિનું મુખ જોઈ કોઈ મૂર્છિત થઈ ગઈ.
6.110.10
काचिदङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखमीक्षती।
स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस्तुषारैरिव पङ्कजम् ॥ ६.११०.१० ॥
કોઈએ તેનું માથું ખોળામાં મૂકી તેના મુખ તરફ જોતાં રડ્યું; ઝાકળબિંદુઓથી કમળ ભીંજાય તેમ આંસુઓથી તેનું મુખ ભીંજવ્યું.
6.110.11
एवमार्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि।
चुक्रुशुर्बहुधा शोकाद् भूयस्ताः पर्यदेवयन् ॥ ६.११०.११ ॥
આ રીતે પીડિત થઈ, ભૂમિ પર હણાયેલા પતિ રાવણને જોઈ, તેઓ શોકથી અનેક રીતે ચીસ પાડી ફરી વિલાપ કરવા લાગી.
6.110.12
येन वित्रासितः शक्रो येन वित्रासितो यमः।
येन वैश्रवणो राजा पुष्पकेण वियोजितः ॥ ६.११०.१२ ॥
જેણે ઇન્દ્રને ભયભીત કર્યા, જેણે યમને ભયભીત કર્યા, અને જેણે રાજા વૈશ્રવણ (કુબેર)ને પુષ્પક વિમાનથી વિખૂટા પાડ્યા.
6.110.13
गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम्।
भयं येन रणे दत्तं सोऽयं शेते रणे हतः ॥ ६.११०.१३ ॥
યુદ્ધમાં ગંધર્વો, ઋષિઓ, દેવો અને મહાત્માઓને જેણે ભય આપ્યો, તે જ આ માર્યો જઈને રણભૂમિ પર પડ્યો છે.
6.110.14
असुरेभ्यः सुरेभ्यो वा पन्नगेभ्योऽपि वा तथा।
भयं यो न विजानाति तस्येदं मानुषाद् भयम् ॥ ६.११०.१४ ॥
અસુરો, દેવો કે નાગો તરફથી પણ જેને ભય શું છે તે ખબર ન હતી, તેને આ ભય મનુષ્યથી પ્રાપ્ત થયો.
6.110.15
अवध्यो देवतानां यस्तथा दानवरक्षसाम्।
हतः सोऽयं रणे शेते मानुषेण पदातिना ॥ ६.११०.१५ ॥
દેવો, દાનવો અને રાક્ષસો માટે પણ જે અવધ્ય હતો, તે જ આ યુદ્ધમાં એક પગપાળા મનુષ્યથી મરાઈને પડ્યો છે.
6.110.16
यो न शक्यः सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा।
सोऽयं कश्चिदिवासत्त्वो मृत्युं मर्त्येन लम्भितः ॥ ६.११०.१६ ॥
દેવો, યક્ષો અને અસુરો પણ જેને મારી શકતા ન હતા, તે જ આ જાણે કોઈ નિર્બળ પ્રાણીની જેમ મનુષ્યથી મૃત્યુ પામ્યો છે.
6.110.17
एवं वदन्त्यो रुरुदुस्तस्य ता दुःखिताः स्त्रियः।
भूय एव च दुःखार्ता विलेपुश्च पुनः पुनः ॥ ६.११०.१७ ॥
આ રીતે બોલતી તે દુઃખી સ્ત્રીઓ તેના માટે રડવા લાગી; દુઃખથી પીડાઈને વારંવાર વિલાપ કરવા લાગી.
6.110.18
अशृण्वता तु सुहृदां सततं हितवादिनाम्।
मरणायाहृता सीता राक्षसाश्च निपातिताः।
एताः सममिदानीं ते वयमात्मा च पातितः ॥ ६.११०.१८ ॥
સદા હિતકારી વચનો કહેનારા મિત્રોની વાત ન સાંભળવાને કારણે સીતાને મૃત્યુ માટે લાવવામાં આવી; રાક્ષસો પડાયા. હવે તારી સાથે આ બધા, અમે અને તું પોતે પતિત થયા.
6.110.19
ब्रुवाणोऽपि हितं वाक्यमिष्टो भ्राता विभीषणः।
दृष्टं परुषितो मोहात् त्वयाऽऽत्मवधकांक्षिणा ॥ ६.११०.१९ ॥
તને પ્રિય ભાઈ વિભીષણ હિતકારી વચનો બોલતા હતા, છતાં મોહને કારણે, આત્મવિનાશની ઇચ્છા રાખીને, તેં તેમનું કઠોર અપમાન કર્યું.
6.110.20
यदि निर्यातिता ते स्यात् सीता रामाय मैथिली।
न नः स्याद् व्यसनं घोरमिदं मूलहरं महत् ॥ ६.११०.२० ॥
જો તેં મૈથિલી સીતાને રામને પાછી સોંપી હોત, તો આપણા પર આ ભયંકર, મૂળથી નાશ કરનારી મોટી આપત્તિ ન આવી હોત.
6.110.21
वृत्तकामो भवेद् भ्राता रामो मित्रकुलं भवेत्।
वयं चाविधवाः सर्वाः सकामा न च शत्रवः ॥ ६.११०.२१ ॥
રામની ઇચ્છા પૂર્ણ થાત, તે ભાઈ જેવો બની રહેત, મિત્રકુળ ટકી રહેત; આપણી બધી પત્નીઓ વિધવા ન થાત, આપણી ઇચ્છાઓ પણ પૂરી થાત, અને આપણે શત્રુ ન રહેત.
6.110.22
त्वया पुनर्नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात्।
राक्षसा वयमात्मा च त्रयं तुल्यं निपातितम् ॥ ६.११०.२२ ॥
પરંતુ તેં ક્રૂરતાથી, બળપૂર્વક સીતાને બંદી રાખી, તેથી રાક્ષસો, આપણે અને તું પોતે — આ ત્રણેય સમાનપણે પડ્યા છીએ.
6.110.23
न कामकारः कामं वा तव राक्षसपुंगव।
दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते ॥ ६.११०.२३ ॥
હે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, માણસ પોતાની ઇચ્છા કે મનમાન્યા પ્રમાણે કાર્ય કરતો નથી; દૈવ જ સર્વ કંઈ ચલાવે છે. દૈવે જેને માર્યો, તેને દૈવ વડે જ માર પડે છે.
6.110.24
वानराणां विनाशोऽयं राक्षसानां च ते रणे।
तव चैव महाबाहो दैवयोगादुपागतः ॥ ६.११०.२४ ॥
આ વાનરોનો વિનાશ છે; અને યુદ્ધમાં તારા રાક્ષસોનો પણ આ જ વિનાશ છે. હે મહાબાહુ, દૈવયોગે તારા પર પણ આ વિનાશ આવી પહોંચ્યો છે.
6.110.25
नैवार्थेन च कामेन विक्रमेण न चाज्ञया।
शक्या दैवगतिर्लोके निवर्तयितुमुद्यता ॥ ६.११०.२५ ॥
ધનથી, કામનાથી, પરાક્રમથી કે આજ્ઞાથી પણ જગતમાં દૈવગતિ પાછી વાળી શકાતી નથી.
6.110.26
विलेपुरेवं दीनास्ता राक्षसाधिपयोषितः।
कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥ ६.११०.२६ ॥
આ રીતે રાક્ષસરાજની સ્ત્રીઓ દીન બનીને વિલાપ કરવા લાગી; દુઃખથી પીડિત કુરરી પક્ષીઓની જેમ, આંસુથી ભરેલી આંખો સાથે.