ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.110.1
रावणं निहतं श्रुत्वा राघवेण महात्मना।
अन्तःपुराद् विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः ॥ ६.११०.१ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਅੰਤਃਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ।
6.110.2
वार्यमाणाः सुबहुशो वेष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु।
विमुक्तकेश्यः शोकार्ता गावो वत्सहता इव ॥ ६.११०.२ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੋਟਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵੱਛੇ ਮਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਾਂਗ।
6.110.3
उत्तरेण विनिष्क्रम्य द्वारेण सह राक्षसैः।
प्रविश्यायोधनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम् ॥ ६.११०.३ ॥
ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗੀਆਂ।
6.110.4
आर्यपुत्रेति वादिन्यो हा नाथेति च सर्वशः।
परिपेतुः कबन्धाङ्कां महीं शोणितकर्दमाम् ॥ ६.११०.४ ॥
"ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ!" "ਹਾਏ, ਨਾਥ!" ਕੁਰਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਧੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
6.110.5
ता बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यो भर्तृशोकपराजिताः।
करिण्य इव नर्दन्त्यः करेण्वो हतयूथपाः ॥ ६.११०.५ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਹਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹ, ਯੂਥਪਤੀ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਥਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਿੰਘਾੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
6.110.6
ददृशुस्ता महाकायं महावीर्यं महाद्युतिम्।
रावणं निहतं भूमौ नीलाञ्जनचयोपमम् ॥ ६.११०.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਕਾਇਆ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ।
6.110.7
ताः पतिं सहसा दृष्ट्वा शयानं रणपांसुषु।
निपेतुस्तस्य गात्रेषु च्छिन्ना वनलता इव ॥ ६.११०.७ ॥
ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਣ-ਵੇਲਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
6.110.8
बहुमानात् परिष्वज्य काचिदेनं रुरोद ह।
चरणौ काचिदालम्ब्य काचित् कण्ठेऽवलम्ब्य च ॥ ६.११०.८ ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਰੋਇਆ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਲਟਕ ਕੇ ਫੜਿਆ।
6.110.9
उत्क्षिप्य च भुजौ काचिद् भूमौ सुपरिवर्तते।
हतस्य वदनं दृष्ट्वा काचिन्मोहमुपागमत् ॥ ६.११०.९ ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਟਣੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ; ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ।
6.110.10
काचिदङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखमीक्षती।
स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस्तुषारैरिव पङ्कजम् ॥ ६.११०.१० ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵੇਖਦਿਆਂ ਰੋਇਆ; ਤ੍ਰੇਲ ਨਾਲ ਕਮਲ ਭਿਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਭਿਓਂਦੀ ਰਹੀ।
6.110.11
एवमार्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि।
चुक्रुशुर्बहुधा शोकाद् भूयस्ताः पर्यदेवयन् ॥ ६.११०.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਫਿਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
6.110.12
येन वित्रासितः शक्रो येन वित्रासितो यमः।
येन वैश्रवणो राजा पुष्पकेण वियोजितः ॥ ६.११०.१२ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ।
6.110.13
गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम्।
भयं येन रणे दत्तं सोऽयं शेते रणे हतः ॥ ६.११०.१३ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਭੈ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
6.110.14
असुरेभ्यः सुरेभ्यो वा पन्नगेभ्योऽपि वा तथा।
भयं यो न विजानाति तस्येदं मानुषाद् भयम् ॥ ६.११०.१४ ॥
ਅਸੁਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੈ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭੈ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ।
6.110.15
अवध्यो देवतानां यस्तथा दानवरक्षसाम्।
हतः सोऽयं रणे शेते मानुषेण पदातिना ॥ ६.११०.१५ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਧ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
6.110.16
यो न शक्यः सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा।
सोऽयं कश्चिदिवासत्त्वो मृत्युं मर्त्येन लम्भितः ॥ ६.११०.१६ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
6.110.17
एवं वदन्त्यो रुरुदुस्तस्य ता दुःखिताः स्त्रियः।
भूय एव च दुःखार्ता विलेपुश्च पुनः पुनः ॥ ६.११०.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਸ ਲਈ ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
6.110.18
अशृण्वता तु सुहृदां सततं हितवादिनाम्।
मरणायाहृता सीता राक्षसाश्च निपातिताः।
एताः सममिदानीं ते वयमात्मा च पातितः ॥ ६.११०.१८ ॥
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਮੌਤ ਲਈ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ; ਰਾਖਸ਼ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.110.19
ब्रुवाणोऽपि हितं वाक्यमिष्टो भ्राता विभीषणः।
दृष्टं परुषितो मोहात् त्वयाऽऽत्मवधकांक्षिणा ॥ ६.११०.१९ ॥
ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਕਠੋਰ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ।
6.110.20
यदि निर्यातिता ते स्यात् सीता रामाय मैथिली।
न नः स्याद् व्यसनं घोरमिदं मूलहरं महत् ॥ ६.११०.२० ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਜੜ੍ਹੋਂ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਨਾ ਆਉਂਦੀ।
6.110.21
वृत्तकामो भवेद् भ्राता रामो मित्रकुलं भवेत्।
वयं चाविधवाः सर्वाः सकामा न च शत्रवः ॥ ६.११०.२१ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਭਰਾ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਮਿੱਤਰ-ਕੁਲ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ; ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੈਰੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ।
6.110.22
त्वया पुनर्नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात्।
राक्षसा वयमात्मा च त्रयं तुल्यं निपातितम् ॥ ६.११०.२२ ॥
ਪਰ ਤੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬਰਾਬਰ ਡਿੱਗੇ ਹਾਂ।
6.110.23
न कामकारः कामं वा तव राक्षसपुंगव।
दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते ॥ ६.११०.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਦੈਵ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.110.24
वानराणां विनाशोऽयं राक्षसानां च ते रणे।
तव चैव महाबाहो दैवयोगादुपागतः ॥ ६.११०.२४ ॥
ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਦੈਵਯੋਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
6.110.25
नैवार्थेन च कामेन विक्रमेण न चाज्ञया।
शक्या दैवगतिर्लोके निवर्तयितुमुद्यता ॥ ६.११०.२५ ॥
ਧਨ ਨਾਲ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੈਵ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
6.110.26
विलेपुरेवं दीनास्ता राक्षसाधिपयोषितः।
कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥ ६.११०.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਹਿਤ।