વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.114.1
तमुवाच महाप्राज्ञः सोऽभिवाद्य प्लवङ्गमः।
रामं कमलपत्राक्षं वरं सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.११४.१ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ એ વાનરે તેમને અભિવાદન કરીને, કમળપત્ર જેવા નેત્રવાળા અને સર્વ ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ રામને કહ્યું.
6.114.2
यन्निमित्तोऽयमारम्भः कर्मणां यः फलोदयः।
तां देवीं शोकसंतप्तां द्रष्टुमर्हसि मैथिलीम् ॥ ६.११४.२ ॥
જેના નિમિત્તે આ કાર્યોનો આરંભ અને ફળોદય થયો, શોકથી સંતપ્ત એ દેવી મૈથિલીને તમે જોવા જોઈએ.
6.114.3
सा हि शोकसमाविष्टा बाष्पपर्याकुलेक्षणा।
मैथिली विजयं श्रुत्वा द्रष्टुं त्वामभिकांक्षति ॥ ६.११४.३ ॥
શોકથી ઘેરાયેલી, આંસુથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળી મૈથિલી તમારો વિજય સાંભળીને તમને જોવા ઇચ્છે છે.
6.114.4
पूर्वकात् प्रत्ययाच्चाहमुक्तो विश्वस्तया तया।
द्रष्टुमिच्छामि भर्तारमिति पर्याकुलेक्षणा ॥ ६.११४.४ ॥
પૂર્વના વિશ્વાસથી વિશ્વસ્ત થયેલી તેણીએ મને કહ્યું; વ્યાકુળ નેત્રોથી તે બોલી, 'હું મારા સ્વામીને જોવા ઇચ્છું છું.'
6.114.5
एवमुक्तो हनुमता रामो धर्मभृतां वरः।
आगच्छत् सहसा ध्यानमीषद्बाष्पपरिप्लुतः ॥ ६.११४.५ ॥
હનુમાને એમ કહ્યું ત્યારે ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ રામ અચાનક ધ્યાનમાં ડૂબી ગયા; તેમના નેત્રો થોડાં આંસુથી ભરાયાં.
6.114.6
स दीर्घमभिनिःश्वस्य जगतीमवलोकयन्।
उवाच मेघसंकाशं विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.११४.६ ॥
તેમણે લાંબો નિસાસો નાખીને, પૃથ્વી તરફ જોતાં, મેઘ સમાન ઉપસ્થિત વિભીષણને કહ્યું.
6.114.7
दिव्याङ्गरागां वैदेहीं दिव्याभरणभूषिताम्।
इह सीतां शिरःस्नातामुपस्थापय मा चिरम् ॥ ६.११४.७ ॥
દિવ્ય અંગરાગથી શોભતી, દિવ્ય આભૂષણોથી સજાવેલી વૈદેહી સીતાને, માથું ધોવડાવીને, વિલંબ વિના અહીં હાજર કરો.
6.114.8
एवमुक्तस्तु रामेण त्वरमाणो विभीषणः।
प्रविश्यान्तःपुरं सीतां स्त्रीभिः स्वाभिरचोदयत् ॥ ६.११४.८ ॥
રામે આમ કહેતાં, ઉતાવળા વિભીષણે અંતઃપુરમાં પ્રવેશ કરીને પોતાની સ્ત્રીઓ દ્વારા સીતાને તૈયાર કરવા આજ્ઞા આપી.
6.114.9
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वोवाच विभीषणः।
मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिः श्रीमान् विनीतो राक्षसेश्वरः ॥ ६.११४.९ ॥
પછી મહાભાગ્યવતી સીતાને જોઈને, માથા પર અંજલિ જોડીને, વિનમ્ર અને શ્રીમાન રાક્ષસેશ્વર વિભીષણ બોલ્યા.
6.114.10
दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता।
यानमारोह भद्रं ते भर्ता त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ ६.११४.१० ॥
દિવ્ય અંગરાગથી શોભતી, દિવ્ય આભૂષણોથી સજાવેલી હે વૈદેહી, વાહન પર ચઢો; તારું કલ્યાણ થાઓ; તારા પતિ તને જોવા ઇચ્છે છે.
6.114.11
एवमुक्ता तु वैदेही प्रत्युवाच विभीषणम्।
अस्नात्वा द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं राक्षसेश्वर ॥ ६.११४.११ ॥
આમ કહેતાં વૈદેહીએ વિભીષણને જવાબ આપ્યો: 'હે રાક્ષસેશ્વર, સ્નાન કર્યા વિના જ હું મારા પતિને જોવા ઇચ્છું છું.'
6.114.12
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः।
यथाऽऽह रामो भर्ता ते तत् तथा कर्तुमर्हसि ॥ ६.११४.१२ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને વિભીષણે જવાબ આપ્યો: 'તારા પતિ રામે જેમ કહ્યું છે, તેમ જ તારે કરવું યોગ્ય છે.'
6.114.13
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली पतिदेवता।
भर्तृभक्त्यावृता साध्वी तथेति प्रत्यभाषत ॥ ६.११४.१३ ॥
તેનું તે વચન સાંભળીને પતિદેવતા મૈથિલી, પતિભક્તિથી યુક્ત સાધ્વી, બોલી, "એમ જ થાઓ."
6.114.14
ततः सीतां शिरःस्नातां संयुक्तां प्रतिकर्मणा।
महार्हाभरणोपेतां महार्हाम्बरधारिणीम् ॥ ६.११४.१४ ॥
પછી માથું સ્નાન કરેલી, શણગારથી સજ્જ, મૂલ્યવાન અલંકારો પહેરેલી, મૂલ્યવાન વસ્ત્રો ધારણ કરેલી સીતાને (શણગારવામાં આવી).
6.114.15
आरोप्य शिबिकां दीप्तां परार्घ्याम्बरसंवृताम्।
रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहार विभीषणः ॥ ६.११४.१५ ॥
ચમકતી, અત્યંત મૂલ્યવાન વસ્ત્રથી ઢાંકેલી પાલખીમાં સીતાને બેસાડી, ઘણા રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત કરીને વિભીષણ લાવ્યો.
6.114.16
सोऽभिगम्य महात्मानं ज्ञात्वापि ध्यानमास्थितम्।
प्रणतश्च प्रहृष्टश्च प्राप्तां सीतां न्यवेदयत् ॥ ६.११४.१६ ॥
તે મહાત્મા પાસે ગયો; તેઓ ધ્યાનમાં લીન છે એમ જાણવા છતાં, પ્રણામ કરીને અને હર્ષથી આવેલી સીતાની જાણ કરી.
6.114.17
तामागतामुपश्रुत्य रक्षोगृहचिरोषिताम्।
रोषं हर्षं च दैन्यं च राघवः प्राप शत्रुहा ॥ ६.११४.१७ ॥
તે આવી છે અને રાક્ષસોના ઘરમાં લાંબા સમય સુધી રહી હતી એમ સાંભળીને શત્રુહંતા રાઘવે ક્રોધ, હર્ષ અને દીનતા ત્રણેય અનુભવ્યાં.
6.114.18
ततो यानगतां सीतां सविमर्शं विचारयन्।
विभीषणमिदं वाक्यमहृष्टो राघवोऽब्रवीत् ॥ ६.११४.१८ ॥
પછી વાહનમાં બેઠેલી સીતા વિશે વિચારતાં, ખુશ થયા વિના રાઘવે વિભીષણને આ વચન કહ્યું.
6.114.19
राक्षसाधिपते सौम्य नित्यं मद्विजये रत।
वैदेही संनिकर्षं मे क्षिप्रं समभिगच्छतु ॥ ६.११४.१९ ॥
હે રાક્ષસાધિપતિ, સૌમ્ય! સદા મારી વિજયમાં રત એવા તમે, વૈદેહી શીઘ્ર મારી સમીપે આવે.
6.114.20
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य विभीषणः।
तूर्णमुत्सारणं तत्र कारयामास धर्मवित् ॥ ६.११४.२० ॥
રાઘવના એ વચન સાંભળીને ધર્મજ્ઞ વિભીષણે ત્યાં તરત જ લોકોને દૂર કરાવ્યા.
6.114.21
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः।
उत्सारयन्तस्तान् योधान् समन्तात् परिचक्रमुः ॥ ६.११४.२१ ॥
કંચુક અને પાઘડી પહેરેલા, હાથમાં લાકડી અને ઝર્ઝર ધરાવતા તેઓ ત્યાં એ યોદ્ધાઓને ચારે બાજુથી હટાવતા ફરવા લાગ્યા.
6.114.22
ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वशः।
वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्तस्थुरन्ततः ॥ ६.११४.२२ ॥
રીંછ, વાનર અને રાક્ષસોના બધા સમૂહો દૂર ધકેલાતા દૂર જઈને છેવટે ઊભા રહ્યા.
6.114.23
तेषामुत्सार्यमाणानां निःस्वनः सुमहानभूत्।
वायुनोद्धूयमानस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ ६.११४.२३ ॥
તેમને દૂર કરાતા મોટો ઘોંઘાટ ઊઠ્યો, પવનથી ખળભળેલા સાગરના ગર્જન જેવો.
6.114.24
उत्सार्यमाणांस्तान् दृष्ट्वा समन्ताज्जातसम्भ्रमान्।
दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः ॥ ६.११४.२४ ॥
ચારે બાજુ ગભરાયેલા અને દૂર કરાતા તેમને જોઈ, દાક્ષિણ્યને કારણે અને તેમના રોષને કારણે રાઘવે તેમને રોક્યા.
6.114.25
संरम्भाच्चाब्रवीद् रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव।
विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः ॥ ६.११४.२५ ॥
ક્રોધથી રામે જાણે આંખોથી બાળતા હોય તેમ, મહાપ્રાજ્ઞ વિભીષણને ઠપકા સાથે આ વચન કહ્યું.
6.114.26
किमर्थं मामनादृत्य क्लिश्यतेऽयं त्वया जनः।
निवर्तयैनमुद्वेगं जनोऽयं स्वजनो मम ॥ ६.११४.२६ ॥
મારી અવગણના કરીને તું આ લોકોને કેમ પીડે છે? આ ઉદ્વેગ પાછો વાળ; આ લોકો મારા સ્વજનો છે.
6.114.27
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारस्तिरस्क्रिया।
नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियाः ॥ ६.११४.२७ ॥
ઘર નહીં, વસ્ત્રો નહીં, પ્રાકાર નહીં, પડદો નહીં; આવાં રાજસત્કાર પણ નહીં — સ્ત્રીનું આચરણ જ તેનું આવરણ છે.
6.114.28
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषु स्वयंवरे।
न क्रतौ नो विवाहे वा दर्शनं दूष्यते स्त्रियाः ॥ ६.११४.२८ ॥
આપત્તિમાં, કષ્ટમાં, યુદ્ધમાં, સ્વયંવરમાં, યજ્ઞમાં કે લગ્નમાં — સ્ત્રીનું દર્શન દોષરૂપ ગણાતું નથી.
6.114.29
सैषा विपद्गता चैव कृच्छ्रेण च समन्विता।
दर्शने नास्ति दोषोऽस्या मत्समीपे विशेषतः ॥ ६.११४.२९ ॥
આ સ્ત્રી આપત્તિમાં પડેલી અને કષ્ટથી ઘેરાયેલી છે; તેના દર્શનમાં દોષ નથી, ખાસ કરીને મારી પાસે હોય ત્યારે.
6.114.30
विसृज्य शिबिकां तस्मात् पद्भ्यामेवापसर्पतु।
समीपे मम वैदेहीं पश्यन्त्वेते वनौकसः ॥ ६.११४.३० ॥
તે પાલખી છોડીને તે પગપાળા જ ઊતરે; મારી પાસે વૈદેહીને આ વનવાસીઓ જુએ.
6.114.31
एवमुक्तस्तु रामेण सविमर्शो विभीषणः।
रामस्योपानयत् सीतां संनिकर्षं विनीतवत् ॥ ६.११४.३१ ॥
રામે આમ કહેતાં વિચારશીલ વિભીષણે વિનયપૂર્વક સીતાને રામની સમીપ લાવ્યા.
6.114.32
ततो लक्ष्मणसुग्रीवौ हनूमांश्च प्लवङ्गमः।
निशम्य वाक्यं रामस्य बभूवुर्व्यथिता भृशम् ॥ ६.११४.३२ ॥
ત્યારે લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને વાનર હનુમાન રામના શબ્દો સાંભળીને અત્યંત વ્યથિત થયા.
6.114.33
कलत्रनिरपेक्षैश्च इङ्गितैरस्य दारुणैः।
अप्रीतमिव सीतायां तर्कयन्ति स्म राघवम् ॥ ६.११४.३३ ॥
પત્નીની પરવા ન કરતા તેમના કઠોર ઇશારાઓથી રાઘવ સીતા પર અપ્રસન્ન હોય એવું તેઓ અનુમાનતા હતા.
6.114.34
लज्जया त्ववलीयन्ती स्वेषु गात्रेषु मैथिली।
विभीषणेनानुगता भर्तारं साभ्यवर्तत ॥ ६.११४.३४ ॥
લજ્જાથી પોતાના અંગોમાં સંકોચાતાં મૈથિલી વિભીષણની સાથે ચાલીને પતિ પાસે આવ્યાં.
6.114.35
विस्मयाच्च प्रहर्षाच्च स्नेहाच्च पतिदेवता।
उदैक्षत मुखं भर्तुः सौम्यं सौम्यतरानना ॥ ६.११४.३५ ॥
વિસ્મય, હર્ષ અને સ્નેહથી પતિદેવતા સીતાએ પતિનું સૌમ્ય મુખ જોયું; તેમનું પોતાનું મુખ વધુ સૌમ્ય હતું.
6.114.36
अथ समपनुदन्मनःक्लमं सा
सुचिरमदृष्टमुदीक्ष्य वै प्रियस्य।
वदनमुदितपूर्णचन्द्रकान्तं
विमलशशाङ्कनिभानना तदाऽऽसीत् ॥ ६.११४.३६ ॥
લાંબા સમયથી ન જોયેલા પ્રિયતમનું, ઉગેલા પૂર્ણચંદ્ર જેવું કાંતિમય મુખ જોઈને તેમણે મનનો થાક સંપૂર્ણ દૂર કર્યો; ત્યારે તેમનું મુખ નિર્મળ ચંદ્ર જેવું થયું.