वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.114.1
तमुवाच महाप्राज्ञः सोऽभिवाद्य प्लवङ्गमः।
रामं कमलपत्राक्षं वरं सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.११४.१ ॥
महाप्राज्ञ त्या वानराने त्यांना अभिवादन करून, कमलनेत्र आणि सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ अशा रामाला म्हटले.
6.114.2
यन्निमित्तोऽयमारम्भः कर्मणां यः फलोदयः।
तां देवीं शोकसंतप्तां द्रष्टुमर्हसि मैथिलीम् ॥ ६.११४.२ ॥
ज्याच्यासाठी हा सर्व उद्योग आणि कर्मांचे फल आहे, शोकाने संतप्त झालेल्या त्या देवी मैथिलीला तुम्ही पाहावे.
6.114.3
सा हि शोकसमाविष्टा बाष्पपर्याकुलेक्षणा।
मैथिली विजयं श्रुत्वा द्रष्टुं त्वामभिकांक्षति ॥ ६.११४.३ ॥
शोकाने व्याप्त आणि अश्रूंनी व्याकुळ नेत्रांची मैथिली तुमचा विजय ऐकून तुम्हाला पाहण्याची इच्छा करीत आहे.
6.114.4
पूर्वकात् प्रत्ययाच्चाहमुक्तो विश्वस्तया तया।
द्रष्टुमिच्छामि भर्तारमिति पर्याकुलेक्षणा ॥ ६.११४.४ ॥
पूर्वीच्या विश्वासाने विश्वस्त झालेल्या तिने माझ्याशी म्हटले; व्याकुल नेत्रांनी ती म्हणाली, 'मला पतीला पाहण्याची इच्छा आहे.'
6.114.5
एवमुक्तो हनुमता रामो धर्मभृतां वरः।
आगच्छत् सहसा ध्यानमीषद्बाष्पपरिप्लुतः ॥ ६.११४.५ ॥
हनुमंताने असे म्हटल्यावर, धर्मात्म्यांत श्रेष्ठ राम अचानक ध्यानात बुडाले; त्यांचे नेत्र थोडे अश्रूंनी भरले.
6.114.6
स दीर्घमभिनिःश्वस्य जगतीमवलोकयन्।
उवाच मेघसंकाशं विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.११४.६ ॥
त्यांनी दीर्घ उसासा टाकून, पृथ्वीकडे पाहत, मेघासारख्या उपस्थित विभीषणाला म्हटले.
6.114.7
दिव्याङ्गरागां वैदेहीं दिव्याभरणभूषिताम्।
इह सीतां शिरःस्नातामुपस्थापय मा चिरम् ॥ ६.११४.७ ॥
दिव्य अंगरागाने शोभणाऱ्या, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या वैदेही सीतेला, डोके स्नान घालून, विलंब न करता येथे उपस्थित कर.
6.114.8
एवमुक्तस्तु रामेण त्वरमाणो विभीषणः।
प्रविश्यान्तःपुरं सीतां स्त्रीभिः स्वाभिरचोदयत् ॥ ६.११४.८ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर, घाईने विभीषण अंतःपुरात गेला आणि आपल्या स्त्रियांकडून सीतेला सजवण्याची आज्ञा दिली.
6.114.9
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वोवाच विभीषणः।
मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिः श्रीमान् विनीतो राक्षसेश्वरः ॥ ६.११४.९ ॥
नंतर महाभाग्यवती सीतेला पाहून, मस्तकावर हात जोडलेला, विनम्र आणि तेजस्वी राक्षसराज विभीषण म्हणाला.
6.114.10
दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता।
यानमारोह भद्रं ते भर्ता त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ ६.११४.१० ॥
दिव्य अंगरागाने शोभणाऱ्या, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या हे वैदेही, वाहनात बस; तुझे कल्याण होवो; तुझा पती तुला पाहू इच्छितो.
6.114.11
एवमुक्ता तु वैदेही प्रत्युवाच विभीषणम्।
अस्नात्वा द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं राक्षसेश्वर ॥ ६.११४.११ ॥
असे सांगितल्यावर वैदेही विभीषणाला म्हणाली: 'हे राक्षसेश्वरा, स्नान न करताच मला माझ्या पतीला पाहायचे आहे.'
6.114.12
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः।
यथाऽऽह रामो भर्ता ते तत् तथा कर्तुमर्हसि ॥ ६.११४.१२ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून विभीषणाने उत्तर दिले: 'तुझे पती राम यांनी सांगितल्याप्रमाणेच तुला करणे योग्य आहे.'
6.114.13
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली पतिदेवता।
भर्तृभक्त्यावृता साध्वी तथेति प्रत्यभाषत ॥ ६.११४.१३ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून पतिदेवता मैथिली, पतिभक्तीने युक्त साध्वी, "तसेच होवो" असे म्हणाली.
6.114.14
ततः सीतां शिरःस्नातां संयुक्तां प्रतिकर्मणा।
महार्हाभरणोपेतां महार्हाम्बरधारिणीम् ॥ ६.११४.१४ ॥
नंतर डोक्यावर स्नान करून, प्रसाधनाने सजलेल्या, मौल्यवान अलंकार धारण केलेल्या, मौल्यवान वस्त्रे परिधान केलेल्या सीतेला (सजवले).
6.114.15
आरोप्य शिबिकां दीप्तां परार्घ्याम्बरसंवृताम्।
रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहार विभीषणः ॥ ६.११४.१५ ॥
तेजस्वी, अत्यंत मौल्यवान वस्त्राने आच्छादलेल्या पालखीत सीतेला बसवून, अनेक राक्षसांनी रक्षिलेली असता विभीषणाने तिला आणले.
6.114.16
सोऽभिगम्य महात्मानं ज्ञात्वापि ध्यानमास्थितम्।
प्रणतश्च प्रहृष्टश्च प्राप्तां सीतां न्यवेदयत् ॥ ६.११४.१६ ॥
तो महात्म्याजवळ गेला; ते ध्यानस्थ आहेत हे जाणूनही, नमन करून व आनंदाने प्राप्त झालेल्या सीतेची माहिती त्याने दिली.
6.114.17
तामागतामुपश्रुत्य रक्षोगृहचिरोषिताम्।
रोषं हर्षं च दैन्यं च राघवः प्राप शत्रुहा ॥ ६.११४.१७ ॥
ती आली आणि राक्षसांच्या गृहात दीर्घकाळ राहिली हे ऐकून शत्रुहंता राघव याला राग, हर्ष आणि दैन्य ही तिन्ही भावना झाली.
6.114.18
ततो यानगतां सीतां सविमर्शं विचारयन्।
विभीषणमिदं वाक्यमहृष्टो राघवोऽब्रवीत् ॥ ६.११४.१८ ॥
मग वाहनात बसलेल्या सीतेविषयी विचार करीत, आनंदित न होता राघवाने विभीषणाला हे वचन सांगितले.
6.114.19
राक्षसाधिपते सौम्य नित्यं मद्विजये रत।
वैदेही संनिकर्षं मे क्षिप्रं समभिगच्छतु ॥ ६.११४.१९ ॥
हे राक्षसाधिपती, सौम्या! नेहमी माझ्या विजयासाठी झटलेल्या तुझ्याकडून वैदेही लवकर माझ्या जवळ आणली जावी.
6.114.20
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य विभीषणः।
तूर्णमुत्सारणं तत्र कारयामास धर्मवित् ॥ ६.११४.२० ॥
रघुवीराचे ते वचन ऐकून धर्मज्ञ विभीषणाने तेथील लोकांना तत्काळ दूर करण्याची व्यवस्था केली.
6.114.21
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः।
उत्सारयन्तस्तान् योधान् समन्तात् परिचक्रमुः ॥ ६.११४.२१ ॥
अंगरखा आणि फेटे घातलेले, हातात छडी आणि झर्झर घेतलेले ते सेवक तेथे त्या योद्ध्यांना सर्व बाजूंनी हटवत फिरू लागले.
6.114.22
ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वशः।
वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्तस्थुरन्ततः ॥ ६.११४.२२ ॥
अस्वल, वानर आणि राक्षस यांचे सर्व गट हटवले जात असता दूर जाऊन शेवटी उभे राहिले.
6.114.23
तेषामुत्सार्यमाणानां निःस्वनः सुमहानभूत्।
वायुनोद्धूयमानस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ ६.११४.२३ ॥
त्यांना हटवले जात असताना मोठा गोंधळ उठला, वाऱ्याने खवळलेल्या समुद्राच्या गर्जनेसारखा.
6.114.24
उत्सार्यमाणांस्तान् दृष्ट्वा समन्ताज्जातसम्भ्रमान्।
दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः ॥ ६.११४.२४ ॥
सर्व बाजूंनी गोंधळलेले आणि हटवले जाणारे ते पाहून, दाक्षिण्यामुळे आणि त्यांच्या संतापामुळे रघुवीराने त्यांना थांबवले.
6.114.25
संरम्भाच्चाब्रवीद् रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव।
विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः ॥ ६.११४.२५ ॥
क्रोधाने राम जणू डोळ्यांनी जाळत असल्यासारखे, महाप्राज्ञ विभीषणाला उपालंभपूर्वक हे वचन म्हणाले.
6.114.26
किमर्थं मामनादृत्य क्लिश्यतेऽयं त्वया जनः।
निवर्तयैनमुद्वेगं जनोऽयं स्वजनो मम ॥ ६.११४.२६ ॥
मला डावलून तू हा लोकसमूह का त्रास देतोस? हा उद्वेग थांबव; हे लोक माझे स्वजन आहेत.
6.114.27
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारस्तिरस्क्रिया।
नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियाः ॥ ६.११४.२७ ॥
घरे नाहीत, वस्त्रे नाहीत, प्राकार नाही, पडदाही नाही; अशी राजसत्कारही नाहीत — स्त्रीचे वर्तनच तिचे आवरण असते.
6.114.28
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषु स्वयंवरे।
न क्रतौ नो विवाहे वा दर्शनं दूष्यते स्त्रियाः ॥ ६.११४.२८ ॥
संकटांत, कष्टांत, युद्धांत, स्वयंवरात, यज्ञात किंवा विवाहात — स्त्रीचे दर्शन दोषास्पद मानले जात नाही.
6.114.29
सैषा विपद्गता चैव कृच्छ्रेण च समन्विता।
दर्शने नास्ति दोषोऽस्या मत्समीपे विशेषतः ॥ ६.११४.२९ ॥
ही स्त्री संकटात सापडली असून कष्टात आहे; तिच्या दर्शनात दोष नाही, विशेषतः माझ्या समीप असताना.
6.114.30
विसृज्य शिबिकां तस्मात् पद्भ्यामेवापसर्पतु।
समीपे मम वैदेहीं पश्यन्त्वेते वनौकसः ॥ ६.११४.३० ॥
त्या पालखीतून ती पायीच उतरो; माझ्या समीप वैदेहीला हे वनवासी पाहोत.
6.114.31
एवमुक्तस्तु रामेण सविमर्शो विभीषणः।
रामस्योपानयत् सीतां संनिकर्षं विनीतवत् ॥ ६.११४.३१ ॥
रामाने असे सांगितल्यावर विचारशील विभीषणाने विनयाने सीतेला रामाच्या समीप आणले.
6.114.32
ततो लक्ष्मणसुग्रीवौ हनूमांश्च प्लवङ्गमः।
निशम्य वाक्यं रामस्य बभूवुर्व्यथिता भृशम् ॥ ६.११४.३२ ॥
तेव्हा लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानर हनुमान रामाचे शब्द ऐकून अत्यंत व्यथित झाले.
6.114.33
कलत्रनिरपेक्षैश्च इङ्गितैरस्य दारुणैः।
अप्रीतमिव सीतायां तर्कयन्ति स्म राघवम् ॥ ६.११४.३३ ॥
पत्नीबद्दल उदासीन आणि कठोर अशा त्याच्या हावभावांवरून रघुवंशी राम सीतेवर नाराज आहेत असे त्यांना वाटले.
6.114.34
लज्जया त्ववलीयन्ती स्वेषु गात्रेषु मैथिली।
विभीषणेनानुगता भर्तारं साभ्यवर्तत ॥ ६.११४.३४ ॥
लज्जेने स्वतःच्या अवयवांमध्ये संकोचलेली मैथिली विभीषणासोबत चालत पतीजवळ गेली.
6.114.35
विस्मयाच्च प्रहर्षाच्च स्नेहाच्च पतिदेवता।
उदैक्षत मुखं भर्तुः सौम्यं सौम्यतरानना ॥ ६.११४.३५ ॥
आश्चर्य, हर्ष आणि स्नेह यांनी पतिदेवता सीतेने पतीचे सौम्य मुख पाहिले; तिचे मुखही अधिक सौम्य होते.
6.114.36
अथ समपनुदन्मनःक्लमं सा
सुचिरमदृष्टमुदीक्ष्य वै प्रियस्य।
वदनमुदितपूर्णचन्द्रकान्तं
विमलशशाङ्कनिभानना तदाऽऽसीत् ॥ ६.११४.३६ ॥
दीर्घकाळ न दिसलेल्या प्रियकराचे, उगवलेल्या पूर्ण चंद्रासारखे तेजस्वी मुख पाहून तिने मनाचा थकवा पूर्णपणे दूर केला; तेव्हा तिचे मुख निर्मल चंद्रासारखे झाले.