વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.126
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.126.1
बहूनि नाम वर्षाणि गतस्य सुमहद्वनम्।
शृणोम्यहं प्रीतिकरं मम नाथस्य कीर्तनम् ॥ ६.१२६.१ ॥
ઘણાં વર્ષો વીતી ગયાં, જે મહાન વનમાં ગયા તેમનાં; મારા નાથનું પ્રીતિકર કીર્તન હું સાંભળું છું.
6.126.2
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति माम्।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ ६.१२६.२ ॥
આ કથા કેટલી મંગળમય છે, મને તે લૌકિક લાગે છે; જીવતા માણસને સો વર્ષ પછી પણ આનંદ આવે છે.
6.126.3
राघवस्य हरीणां च कथमासीत् समागमः।
कस्मिन् देशे किमाश्रित्य तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ६.१२६.३ ॥
રાઘવ અને વાનરોનો સમાગમ કેવી રીતે થયો? કયા સ્થળે, શેના આધારે? પૂછનારીને સત્ય કહે.
6.126.4
स पृष्टो राजपुत्रेण बृस्यां समुपवेशितः।
आचचक्षे ततः सर्वं रामस्य चरितं वने ॥ ६.१२६.४ ॥
રાજપુત્રે પૂછ્યું ત્યારે, આસન પર બેસાડાઈને તેણે વનમાં રામનું સંપૂર્ણ ચરિત્ર કહી સંભળાવ્યું.
6.126.5
यथा प्रव्राजितो रामो मातुर्दत्तौ वरौ तव।
यथा च पुत्रशोकेन राजा दशरथो मृतः ॥ ६.१२६.५ ॥
રામને કેવી રીતે વનવાસ આપવામાં આવ્યો, માતાને તારા બે વરદાન કેવી રીતે અપાયા, અને પુત્રશોકથી રાજા દશરથ કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યા.
6.126.6
यथा दूतैस्त्वमानीतस्तूर्णं राजगृहात् प्रभो।
त्वयायोध्यां प्रविष्टेन यथा राज्यं न चेप्सितम् ॥ ६.१२६.६ ॥
દૂતો દ્વારા તને રાજભવનમાંથી ઝડપથી લાવવામાં આવ્યો, અને અયોધ્યામાં પ્રવેશીને તેં રાજ્યની ઇચ્છા ન કરી.
6.126.7
चित्रकूटगिरिं गत्वा राज्येनामित्रकर्शनः।
निमन्त्रितस्त्वया भ्राता धर्ममाचरता सताम् ॥ ६.१२६.७ ॥
ચિત્રકૂટ પર્વત પર જઈને, શત્રુઓનું દમન કરનાર, સજ્જનોનો ધર્મ આચરનાર ભાઈને તમે રાજ્ય સ્વીકારવા આમંત્રણ આપ્યું.
6.126.8
स्थितेन राज्ञो वचने यथा राज्यं विसर्जितम्।
आर्यस्य पादुके गृह्य यथासि पुनरागतः ॥ ६.१२६.८ ॥
રાજાના વચનમાં સ્થિર રહીને રાજ્ય છોડી દેવાયું; આર્યની પાદુકાઓ લઈને તમે પાછા આવ્યા.
6.126.9
सर्वमेतन्महाबाहो यथावद् विदितं तव।
त्वयि प्रतिप्रयाते तु यद् वृत्तं तन्निबोध मे ॥ ६.१२६.९ ॥
હે મહાબાહો! આ બધું તમને યથાવત્ જ્ઞાત છે. તમે પાછા ગયા પછી જે બન્યું તે મારી પાસેથી સાંભળો.
6.126.10
अपयाते त्वयि तदा समुद्भ्रान्तमृगद्विजम्।
परिद्यूनमिवात्यर्थं तद् वनं समपद्यत ॥ ६.१२६.१० ॥
તમે ગયા ત્યારે તે વન, જ્યાં હરણાં અને પક્ષીઓ વ્યાકુળ થઈ ભટકતાં હતાં, અત્યંત સુકાઈ ગયું હોય તેવું થઈ ગયું.
6.126.11
तद्धस्तिमृदितं घोरं सिंहव्याघ्रमृगाकुलम्।
प्रविवेशाथ विजनं स महद् दण्डकावनम् ॥ ६.१२६.११ ॥
હાથીઓથી કચડાયેલા, ભયંકર, સિંહ-વાઘ-હરણોથી ભરેલા તે નિર્જન મહાન દંડકારણ્યમાં તે પ્રવેશ્યો.
6.126.12
तेषां पुरस्ताद् बलवान् गच्छतां गहने वने।
विनदन् सुमहानादं विराधः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.१२६.१२ ॥
ગાઢ વનમાં તેઓ ચાલતા હતા ત્યારે, તેમની આગળ મોટી ગર્જના કરતો બળવાન વિરાધ દેખાયો.
6.126.13
तमुत्क्षिप्य महानादमूर्ध्वबाहुमधोमुखम्।
निखाते प्रक्षिपन्ति स्म नदन्तमिव कुञ्जरम् ॥ ६.१२६.१३ ॥
મહાન ગર્જના કરતા, ભુજાઓ ઉપર અને મુખ નીચે રાખેલા તેને ઊંચકીને, ગર્જતા હાથીની જેમ એક ખાડામાં ફેંકી દીધો.
6.126.14
तत् कृत्वा दुष्करं कर्म भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
सायाह्ने शरभङ्गस्य रम्यमाश्रममीयतुः ॥ ६.१२६.१४ ॥
તે દુષ્કર કાર્ય કરીને, રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓ સાંજે શરભંગના રમણીય આશ્રમે પહોંચ્યા.
6.126.15
शरभङ्गे दिवं प्राप्ते रामः सत्यपराक्रमः।
अभिवाद्य मुनीन् सर्वाञ्जनस्थानमुपागमत् ॥ ६.१२६.१५ ॥
શરભંગ સ્વર્ગે ગયા પછી, સત્યપરાક્રમી રામે સર્વ મુનિઓને વંદન કરીને જનસ્થાન તરફ પ્રયાણ કર્યું.
6.126.16
पश्चाच्छूर्पणखा नाम रामपार्श्वमुपागता।
ततो रामेण संदिष्टो लक्ष्मणः सहसोत्थितः ॥ ६.१२६.१६ ॥
પછી શૂર્પણખા નામની રાક્ષસી રામ પાસે આવી. ત્યારે રામના આદેશથી લક્ષ્મણ અચાનક ઊભો થયો.
6.126.17
प्रगृह्य खड्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ ६.१२६.१७ ॥
મહાબળવાન લક્ષ્મણે તલવાર ઉપાડીને તેના કાન અને નાક કાપી નાખ્યાં. ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસોને પણ.
6.126.18
हतानि वसता तत्र राघवेण महात्मना।
एकेन सह संगम्य रामेण रणमूर्धनि ॥ ६.१२६.१८ ॥
ત્યાં વસતા મહાત્મા રાઘવે તે સૌને મારી નાખ્યા. રણમોરચે એકલા રામ સાથે ભિડાઈને (તેઓ હણાયા).
6.126.19
अह्नश्चतुर्थभागेन निःशेषा राक्षसाः कृताः।
महाबला महावीर्यास्तपसो विघ्नकारिणः ॥ ६.१२६.१९ ॥
એક દિવસના ચોથા ભાગમાં જ, તપમાં વિઘ્ન નાખનારા મહાબળવાન અને મહાપરાક્રમી રાક્ષસોનો સંપૂર્ણ નાશ કરવામાં આવ્યો.
6.126.20
निहता राघवेणाजौ दण्डकारण्यवासिनः।
राक्षसाश्च विनिष्पिष्टाः खरश्च निहतो रणे ॥ ६.१२६.२० ॥
યુદ્ધમાં રાઘવે દંડકારણ્યના રાક્ષસોને હણીને કચડી નાખ્યા; રણમાં ખર પણ માર્યો ગયો.
6.126.21
दूषणं चाग्रतो हत्वा त्रिशिरास्तदनन्तरम्।
ततस्तेनार्दिता बाला रावणं समुपागता ॥ ६.१२६.२१ ॥
પહેલાં દૂષણને હણીને, પછી ત્રિશિરાને પણ હણ્યો; ત્યારે તેનાથી પીડિત બાકીના રાક્ષસો રાવણ પાસે પહોંચ્યા.
6.126.22
रावणानुचरो घोरो मारीचो नाम राक्षसः।
लोभयामास वैदेहीं भूत्वा रत्नमयो मृगः ॥ ६.१२६.२२ ॥
રાવણનો અનુચર, ભયંકર મારીચ નામનો રાક્ષસ, રત્નમય મૃગનું રૂપ ધારણ કરીને વૈદેહીને લલચાવવા લાગ્યો.
6.126.23
सा राममब्रवीद् दृष्ट्वा वैदेही गृह्यतामिति।
अयं मनोहरः कान्त आश्रमो नो भविष्यति ॥ ६.१२६.२३ ॥
તે મૃગને જોઈને વૈદેહીએ રામને કહ્યું, "એને પકડી લો; આ મનોહર મૃગ આપણા આશ્રમની શોભા બનશે."
6.126.24
ततो रामो धनुष्पाणिर्मृगं तमनुधावति।
स तं जघान धावन्तं शरेणानतपर्वणा ॥ ६.१२६.२४ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય હાથમાં લઈને રામ એ મૃગની પાછળ દોડ્યા; દોડતા મૃગને વળેલી ગાંઠવાળા બાણથી તેમણે હણ્યો.
6.126.25
अथ सौम्य दशग्रीवो मृगं याति तु राघवे।
लक्ष्मणे चापि निष्क्रान्ते प्रविवेशाश्रमं तदा ॥ ६.१२६.२५ ॥
ત્યારે હે સૌમ્ય, એ મૃગની પાછળ રાઘવ ગયા પછી અને લક્ષ્મણ પણ બહાર નીકળ્યા પછી, દશગ્રીવે તે સમયે આશ્રમમાં પ્રવેશ કર્યો.
6.126.26
जग्राह तरसा सीतां ग्रहः खे रोहिणीमिव।
त्रातुकामं ततो युद्धे हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ ६.१२६.२६ ॥
આકાશમાં ગ્રહ રોહિણીને પકડે તેમ તેણે બળપૂર્વક સીતાને પકડી. પછી તેને બચાવવા ઇચ્છતા ગૃધ્ર જટાયુને યુદ્ધમાં મારીને.
6.126.27
प्रगृह्य सहसा सीतां जगामाशु स राक्षसः।
ततस्त्वद्भुतसंकाशाः स्थिताः पर्वतमूर्धनि ॥ ६.१२६.२७ ॥
સીતાને અચાનક પકડીને તે રાક્ષસ ઝડપથી ચાલ્યો ગયો. ત્યારે આશ્ચર્યચકિત જેવા તેઓ પર્વતશિખર પર ઊભા રહ્યા.
6.126.28
सीतां गृहीत्वा गच्छन्तं वानराः पर्वतोपमाः।
ददृशुर्विस्मिताकारा रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ६.१२६.२८ ॥
સીતાને પકડીને જતા રાક્ષસાધિપતિ રાવણને પર્વત જેવા વાનરોએ આશ્ચર્યચકિત થઈને જોયો.
6.126.29
ततः शीघ्रतरं गत्वा तद् विमानं मनोजवम्।
आरुह्य सह वैदेह्या पुष्पकं स महाबलः ॥ ६.१२६.२९ ॥
પછી વધુ ઝડપથી જઈને મનોવેગી તે પુષ્પક વિમાનમાં વૈદેહી સાથે ચઢીને તે મહાબળવાન.
6.126.30
प्रविवेश तदा लङ्कां रावणो राक्षसेश्वरः।
तां सुवर्णपरिष्कारे शुभे महति वेश्मनि ॥ ६.१२६.३० ॥
ત્યારે રાક્ષસેશ્વર રાવણ લંકામાં પ્રવેશ્યો. સોનાથી શણગારેલા તે શુભ અને વિશાળ ભવનમાં.
6.126.31
प्रवेश्य मैथिलीं वाक्यैः सान्त्वयामास रावणः।
तृणवद् भाषितं तस्य तं च नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.१२६.३१ ॥
રાવણે મૈથિલીને અંદર લઈ જઈ શબ્દોથી સાંત્વન આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો; પરંતુ તેણીએ તેની વાતો અને તે નૈર્ઋતશ્રેષ્ઠને તણખલા જેટલા તુચ્છ ગણ્યા.
6.126.32
अचिन्तयन्ती वैदेही ह्यशोकवनिकां गता।
न्यवर्तत तदा रामो मृगं हत्वा तदा वने ॥ ६.१२६.३२ ॥
કંઈ ચિંતા કર્યા વિના વૈદેહી અશોકવનિકામાં ગઈ; ત્યારે રામ વનમાં મૃગને મારીને પાછા ફર્યા.
6.126.33
निवर्तमानः काकुत्स्थो दृष्ट्वा गृध्रं स विव्यथे।
गृध्रं हतं तदा दृष्ट्वा रामः प्रियतरं पितुः ॥ ६.१२६.३३ ॥
પાછા ફરતા કાકુત્સ્થ રામ ગીધને જોઈને વ્યથિત થયા; પિતાના અત્યંત પ્રિય એ ગીધને મરેલો જોઈને રામ દુઃખી થયા.
6.126.34
मार्गमाणस्तु वैदेहीं राघवः सहलक्ष्मणः।
गोदावरीमनुचरन् वनोद्देशांश्च पुष्पितान् ॥ ६.१२६.३४ ॥
વૈદેહીને શોધતા રાઘવ રામ લક્ષ્મણ સાથે ગોદાવરીના કિનારે અને ફૂલોથી ભરેલા વનપ્રદેશોમાં ફરતા રહ્યા.
6.126.35
आसेदतुर्महारण्ये कबन्धं नाम राक्षसम्।
ततः कबन्धवचनाद् रामः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१२६.३५ ॥
તેઓ બંને મહાઅરણ્યમાં કબંધ નામના રાક્ષસ પાસે પહોંચ્યા; પછી કબંધના વચન અનુસાર સત્યપરાક્રમી રામ (આગળ વધ્યા).
6.126.36
ऋष्यमूकगिरिं गत्वा सुग्रीवेण समागतः।
तयोः समागमः पूर्वं प्रीत्या हार्दो व्यजायत ॥ ६.१२६.३६ ॥
ઋષ્યમૂક પર્વત પર જઈને (રામ) સુગ્રીવને મળ્યા; તેઓની એ પ્રથમ મુલાકાતમાં પ્રેમથી હાર્દિક મૈત્રી જન્મી.
6.126.37
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन सुग्रीवो वालिना पुरा।
इतरेतरसंवादात् प्रगाढः प्रणयस्तयोः ॥ ६.१२६.३७ ॥
પૂર્વે ક્રોધિત ભાઈ વાલીએ સુગ્રીવને કાઢી મૂક્યો હતો; પરસ્પર સંવાદથી બંને વચ્ચે ગાઢ સ્નેહ થયો.
6.126.38
रामः स्वबाहुवीर्येण स्वराज्यं प्रत्यपादयत्।
वालिनं समरे हत्वा महाकायं महाबलम् ॥ ६.१२६.३८ ॥
રામે પોતાના ભુજબળથી યુદ્ધમાં મહાકાય અને મહાબળ વાલીને હણીને સુગ્રીવને તેનું રાજ્ય પાછું અપાવ્યું.
6.126.39
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये सहितः सर्ववानरैः।
रामाय प्रतिजानीते राजपुत्र्यास्तु मार्गणम् ॥ ६.१२६.३९ ॥
સુગ્રીવ સર્વ વાનરો સાથે રાજ્ય પર સ્થાપિત થયો; રાજપુત્રી (સીતા)ની શોધનું વચન તેણે રામને આપ્યું.
6.126.40
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महात्मना।
दश कोट्यः प्लवङ्गानां सर्वाः प्रस्थापिता दिशः ॥ ६.१२६.४० ॥
મહાત્મા વાનરરાજ સુગ્રીવની આજ્ઞાથી દસ કરોડ વાનરો બધી દિશાઓમાં મોકલાયા.
6.126.41
तेषां नो विप्रकृष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।
भृशं शोकाभितप्तानां महान् कालोऽत्यवर्तत ॥ ६.१२६.४१ ॥
વિંધ્ય પર્વતો પર દૂર દૂર વિખરાઈ, અત્યંત શોકથી તપ્ત અમારો લાંબો સમય વીતી ગયો.
6.126.42
भ्राता तु गृध्रराजस्य सम्पातिर्नाम वीर्यवान्।
समाख्याति स्म वसतीं सीतां रावणमन्दिरे ॥ ६.१२६.४२ ॥
ગૃધ્રરાજના ભાઈ, પરાક્રમી સંપાતિએ સીતા રાવણના મહેલમાં વસે છે એમ કહ્યું.
6.126.43
सोऽहं दुःखपरीतानां दुःखं तज्ज्ञातिनां नुदन्।
आत्मवीर्यं समास्थाय योजनानां शतं प्लुतः।
तत्राहमेकामद्राक्षमशोकवनिकां गताम् ॥ ६.१२६.४३ ॥
દુઃખથી ઘેરાયેલા તેમના સ્વજનોનું દુઃખ દૂર કરવા હું મારા પરાક્રમ પર આધાર રાખીને સો યોજન કૂદ્યો. ત્યાં મેં અશોકવાટિકામાં ગયેલી એક સ્ત્રીને જોઈ.
6.126.44
कौशेयवस्त्रां मलिनां निरानन्दां दृढव्रताम्।
तया समेत्य विधिवत् पृष्ट्वा सर्वमनिन्दिताम् ॥ ६.१२६.४४ ॥
રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, મલિન, આનંદરહિત, દૃઢવ્રતા એવી તેની પાસે વિધિપૂર્વક જઈને, તે નિર્દોષ સ્ત્રીને મેં બધું પૂછ્યું.
6.126.45
अभिज्ञानं मया दत्तं रामनामाङ्गुलीयकम्।
अभिज्ञानं मणिं लब्ध्वा चरितार्थोऽहमागतः ॥ ६.१२६.४५ ॥
મેં આપેલી ઓળખ તરીકે રામનું નામ કોતરેલી વીંટી; એ ઓળખમણિ મેળવીને હું કૃતાર્થ થઈને આવ્યો છું.
6.126.46
मया च पुनरागम्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
अभिज्ञानं मया दत्तमर्चिष्मान् स महामणिः ॥ ६.१२६.४६ ॥
ફરી આવીને, અનાયાસે કર્મ કરનાર રામ વતી, મેં આપેલો એ તેજસ્વી મહામણિ ઓળખ તરીકે આપ્યો.
6.126.47
श्रुत्वा तां मैथिलीं रामस्त्वाशशंसे च जीवितम्।
जीवितान्तमनुप्राप्तः पीत्वामृतमिवातुरः ॥ ६.१२६.४७ ॥
મૈથિલીની એ વાત સાંભળીને રામે જીવનની આશા સેવી; મૃત્યુના અંતે પહોંચેલો રોગી અમૃત પીએ તેમ.
6.126.48
उद्योजयिष्यन्नुद्योगं दध्रे लङ्कावधे मनः।
जिघांसुरिव लोकान्ते सर्वाँल्लोकान् विभावसुः ॥ ६.१२६.४८ ॥
યુદ્ધનો ઉદ્યોગ શરૂ કરવાની ઇચ્છાથી લંકાના વધમાં મન લગાડ્યું; પ્રલયકાળે અગ્નિ બધા લોકને ભસ્મ કરવા તૈયાર થાય તેમ.
6.126.49
ततः समुद्रमासाद्य नलं सेतुमकारयत्।
अतरत् कपिवीराणां वाहिनी तेन सेतुना ॥ ६.१२६.४९ ॥
પછી સમુદ્ર પાસે પહોંચીને નળ દ્વારા સેતુ બંધાવ્યો; તે સેતુ પર થઈને કપિવીરોની સેના પાર ઊતરી.
6.126.50
प्रहस्तमवधीन्नीलः कुम्भकर्णं तु राघवः।
लक्ष्मणो रावणसुतं स्वयं रामस्तु रावणम् ॥ ६.१२६.५० ॥
નીલે પ્રહસ્તનો વધ કર્યો; રાઘવે કુંભકર્ણનો વધ કર્યો; લક્ષ્મણે રાવણપુત્રનો વધ કર્યો; અને રામે સ્વયં રાવણનો વધ કર્યો.
6.126.51
स शक्रेण समागम्य यमेन वरुणेन च।
महेश्वरस्वयंभूभ्यां तथा दशरथेन च ॥ ६.१२६.५१ ॥
તેઓ ઇન્દ્ર, યમ અને વરુણને મળ્યા; મહેશ્વર અને સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) ને તથા દશરથને પણ મળ્યા.
6.126.52
तैश्च दत्तवरः श्रीमानृषिभिश्च समागतैः।
सुरर्षिभिश्च काकुत्स्थो वराँल्लेभे परंतपः ॥ ६.१२६.५२ ॥
તેમના દ્વારા, એકત્ર થયેલા ઋષિઓ અને દેવર્ષિઓ દ્વારા વર પામેલા શ્રીમાન કાકુત્સ્થ (રામ), શત્રુઓને તપાવનાર, વરદાન પામ્યા.
6.126.53
स तु दत्तवरः प्रीत्या वानरैश्च समागतैः।
पुष्पकेण विमानेन किष्किन्धामभ्युपागमत् ॥ ६.१२६.५३ ॥
વર પામેલા તેઓ પ્રેમથી એકત્ર થયેલા વાનરો સાથે પુષ્પક વિમાનમાં કિષ્કિંધા તરફ ગયા.
6.126.54
तां गङ्गां पुनरासाद्य वसन्तं मुनिसंनिधौ।
अविघ्नं पुष्ययोगेन श्वो रामं द्रष्टुमर्हसि ॥ ६.१२६.५४ ॥
ફરી તે ગંગા પાસે પહોંચીને, મુનિની સમીપે રહીને, પુષ્ય યોગમાં વિઘ્ન વિના આવતી કાલે રામને મળવા યોગ્ય બનો.
6.126.55
ततः स वाक्यैर्मधुरैर्हनूमतो
निशम्य हृष्टो भरतः कृताञ्जलिः।
उवाच वाणीं मनसः प्रहर्षिणीं
चिरस्य पूर्णः खलु मे मनोरथः ॥ ६.१२६.५५ ॥
ત્યારે હનુમાનના મધુર વચનો સાંભળીને હર્ષિત થયેલા ભરતે હાથ જોડીને મનને આનંદ આપનારી વાણી કહી: ખરેખર, ઘણા સમય પછી મારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ.