वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.126
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.126.1
बहूनि नाम वर्षाणि गतस्य सुमहद्वनम्।
शृणोम्यहं प्रीतिकरं मम नाथस्य कीर्तनम् ॥ ६.१२६.१ ॥
बरीच वर्षे लोटली, जे महान वनात गेले त्यांची; माझ्या नाथाची आनंददायी कीर्ती मी ऐकत आहे.
6.126.2
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति माम्।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ ६.१२६.२ ॥
ही कथा किती मंगलमय आहे, मला ती लौकिक वाटते; जिवंत माणसाला शंभर वर्षांनंतरही आनंद येतो.
6.126.3
राघवस्य हरीणां च कथमासीत् समागमः।
कस्मिन् देशे किमाश्रित्य तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ६.१२६.३ ॥
राघव आणि वानरांची भेट कशी झाली? कोणत्या ठिकाणी, कशावर अवलंबून? विचारणारीला सत्य सांग.
6.126.4
स पृष्टो राजपुत्रेण बृस्यां समुपवेशितः।
आचचक्षे ततः सर्वं रामस्य चरितं वने ॥ ६.१२६.४ ॥
राजपुत्राने विचारल्यावर, आसनावर बसवले गेलेल्या त्याने वनात रामाचे सर्व चरित्र सांगितले.
6.126.5
यथा प्रव्राजितो रामो मातुर्दत्तौ वरौ तव।
यथा च पुत्रशोकेन राजा दशरथो मृतः ॥ ६.१२६.५ ॥
राम कसा वनवासी गेला, मातेला तुझे दोन वर कसे दिले गेले, आणि पुत्रशोकाने राजा दशरथ कसा मरण पावला.
6.126.6
यथा दूतैस्त्वमानीतस्तूर्णं राजगृहात् प्रभो।
त्वयायोध्यां प्रविष्टेन यथा राज्यं न चेप्सितम् ॥ ६.१२६.६ ॥
दूतांनी तुला राजगृहातून त्वरित आणले गेले, आणि अयोध्येत प्रवेश करून तू राज्याची इच्छा केली नाहीस.
6.126.7
चित्रकूटगिरिं गत्वा राज्येनामित्रकर्शनः।
निमन्त्रितस्त्वया भ्राता धर्ममाचरता सताम् ॥ ६.१२६.७ ॥
चित्रकूट पर्वतावर जाऊन, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या, सत्पुरुषांचा धर्म आचरणाऱ्या भावाला तुम्ही राज्य स्वीकारण्यासाठी आमंत्रित केलेत.
6.126.8
स्थितेन राज्ञो वचने यथा राज्यं विसर्जितम्।
आर्यस्य पादुके गृह्य यथासि पुनरागतः ॥ ६.१२६.८ ॥
राजाच्या वचनात स्थिर राहून राज्य सोडले गेले; आर्यांच्या पादुका घेऊन तुम्ही परत आलात.
6.126.9
सर्वमेतन्महाबाहो यथावद् विदितं तव।
त्वयि प्रतिप्रयाते तु यद् वृत्तं तन्निबोध मे ॥ ६.१२६.९ ॥
हे महाबाहो! हे सर्व तुम्हाला यथावत माहीत आहे. तुम्ही परत गेल्यानंतर जे घडले ते माझ्याकडून ऐका.
6.126.10
अपयाते त्वयि तदा समुद्भ्रान्तमृगद्विजम्।
परिद्यूनमिवात्यर्थं तद् वनं समपद्यत ॥ ६.१२६.१० ॥
तुम्ही निघून गेल्यावर ते वन, जिथे हरणे आणि पक्षी व्याकूळ होऊन भटकत होते, अत्यंत सुकल्यासारखे झाले.
6.126.11
तद्धस्तिमृदितं घोरं सिंहव्याघ्रमृगाकुलम्।
प्रविवेशाथ विजनं स महद् दण्डकावनम् ॥ ६.१२६.११ ॥
हत्तींनी तुडवलेल्या, भयंकर, सिंह-वाघ-हरणांनी भरलेल्या त्या निर्जन महान दंडकारण्यात तो प्रवेशला.
6.126.12
तेषां पुरस्ताद् बलवान् गच्छतां गहने वने।
विनदन् सुमहानादं विराधः प्रत्यदृश्यत ॥ ६.१२६.१२ ॥
घनदाट वनात ते चालत असताना, त्यांच्यासमोर मोठी गर्जना करत बलवान विराध प्रकट झाला.
6.126.13
तमुत्क्षिप्य महानादमूर्ध्वबाहुमधोमुखम्।
निखाते प्रक्षिपन्ति स्म नदन्तमिव कुञ्जरम् ॥ ६.१२६.१३ ॥
महान गर्जना करणाऱ्या, बाहू वर वर आणि तोंड खाली केलेल्या त्याला उचलून, गर्जणाऱ्या हत्तीप्रमाणे एका खड्ड्यात फेकले.
6.126.14
तत् कृत्वा दुष्करं कर्म भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
सायाह्ने शरभङ्गस्य रम्यमाश्रममीयतुः ॥ ६.१२६.१४ ॥
ते दुष्कर कर्म करून, राम आणि लक्ष्मण हे दोन बंधू संध्याकाळी शरभंगाच्या रमणीय आश्रमात पोहोचले.
6.126.15
शरभङ्गे दिवं प्राप्ते रामः सत्यपराक्रमः।
अभिवाद्य मुनीन् सर्वाञ्जनस्थानमुपागमत् ॥ ६.१२६.१५ ॥
शरभंग स्वर्गाला गेल्यावर, सत्यपराक्रमी राम सर्व मुनींना वंदन करून जनस्थानाकडे गेला.
6.126.16
पश्चाच्छूर्पणखा नाम रामपार्श्वमुपागता।
ततो रामेण संदिष्टो लक्ष्मणः सहसोत्थितः ॥ ६.१२६.१६ ॥
नंतर शूर्पणखा नावाची राक्षसी रामाजवळ आली. तेव्हा रामाच्या आज्ञेने लक्ष्मण अचानक उठला.
6.126.17
प्रगृह्य खड्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ ६.१२६.१७ ॥
महाबलवान लक्ष्मणाने तलवार उचलून तिचे कान व नाक कापले. भयंकर कर्म करणाऱ्या चौदा हजार राक्षसांचाही.
6.126.18
हतानि वसता तत्र राघवेण महात्मना।
एकेन सह संगम्य रामेण रणमूर्धनि ॥ ६.१२६.१८ ॥
तेथे राहणाऱ्या महात्मा राघवाने त्या सर्वांना ठार केले. रणभूमीच्या अग्रभागी एकट्या रामाशी लढून (ते मारले गेले).
6.126.19
अह्नश्चतुर्थभागेन निःशेषा राक्षसाः कृताः।
महाबला महावीर्यास्तपसो विघ्नकारिणः ॥ ६.१२६.१९ ॥
एका दिवसाच्या चौथ्या भागातच, तपश्चर्येत विघ्न आणणारे महाबलवान व महापराक्रमी राक्षस पूर्णपणे नष्ट करण्यात आले.
6.126.20
निहता राघवेणाजौ दण्डकारण्यवासिनः।
राक्षसाश्च विनिष्पिष्टाः खरश्च निहतो रणे ॥ ६.१२६.२० ॥
युद्धात राघवाने दण्डकारण्यातील राक्षसांना ठार करून चिरडून टाकले; रणात खरही मारला गेला.
6.126.21
दूषणं चाग्रतो हत्वा त्रिशिरास्तदनन्तरम्।
ततस्तेनार्दिता बाला रावणं समुपागता ॥ ६.१२६.२१ ॥
प्रथम दूषणाला मारून, नंतर त्रिशिरालाही ठार केले; तेव्हा त्याच्याकडून पीडित झालेले उरलेले राक्षस रावणाकडे आले.
6.126.22
रावणानुचरो घोरो मारीचो नाम राक्षसः।
लोभयामास वैदेहीं भूत्वा रत्नमयो मृगः ॥ ६.१२६.२२ ॥
रावणाचा अनुचर, भयंकर मारीच नावाचा राक्षस रत्नमय हरणाचे रूप घेऊन वैदेहीला मोहवू लागला.
6.126.23
सा राममब्रवीद् दृष्ट्वा वैदेही गृह्यतामिति।
अयं मनोहरः कान्त आश्रमो नो भविष्यति ॥ ६.१२६.२३ ॥
ते हरण पाहून वैदेही रामाला म्हणाली, "हे पकडून घ्या; हे मनोहर हरण आपल्या आश्रमाची शोभा होईल."
6.126.24
ततो रामो धनुष्पाणिर्मृगं तमनुधावति।
स तं जघान धावन्तं शरेणानतपर्वणा ॥ ६.१२६.२४ ॥
नंतर धनुष्य हाती घेऊन राम त्या हरणामागे धावला; पळणाऱ्या त्या हरणाला वाकलेल्या पेराच्या बाणाने त्याने मारले.
6.126.25
अथ सौम्य दशग्रीवो मृगं याति तु राघवे।
लक्ष्मणे चापि निष्क्रान्ते प्रविवेशाश्रमं तदा ॥ ६.१२६.२५ ॥
नंतर हे सौम्य, त्या हरिणाच्या मागे राघव गेला असता आणि लक्ष्मणही बाहेर गेला असता, दशग्रीव त्या वेळी आश्रमात शिरला.
6.126.26
जग्राह तरसा सीतां ग्रहः खे रोहिणीमिव।
त्रातुकामं ततो युद्धे हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ ६.१२६.२६ ॥
आकाशात ग्रह रोहिणीला पकडावा तसे त्याने बळाने सीतेला पकडले. नंतर तिला वाचवू इच्छिणाऱ्या गृध्र जटायूला युद्धात मारून.
6.126.27
प्रगृह्य सहसा सीतां जगामाशु स राक्षसः।
ततस्त्वद्भुतसंकाशाः स्थिताः पर्वतमूर्धनि ॥ ६.१२६.२७ ॥
सीतेला अचानक धरून तो राक्षस वेगाने निघून गेला. तेव्हा आश्चर्यचकित होऊन ते पर्वतशिखरावर उभे राहिले.
6.126.28
सीतां गृहीत्वा गच्छन्तं वानराः पर्वतोपमाः।
ददृशुर्विस्मिताकारा रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ६.१२६.२८ ॥
सीतेला घेऊन जाणाऱ्या राक्षसाधिपती रावणाला पर्वतासारख्या वानरांनी आश्चर्यचकित होऊन पाहिले.
6.126.29
ततः शीघ्रतरं गत्वा तद् विमानं मनोजवम्।
आरुह्य सह वैदेह्या पुष्पकं स महाबलः ॥ ६.१२६.२९ ॥
नंतर अधिक वेगाने जाऊन मनोवेगी त्या पुष्पक विमानावर वैदेहीसह चढून तो महाबलवान.
6.126.30
प्रविवेश तदा लङ्कां रावणो राक्षसेश्वरः।
तां सुवर्णपरिष्कारे शुभे महति वेश्मनि ॥ ६.१२६.३० ॥
तेव्हा राक्षसेश्वर रावण लंकेत शिरला. सोन्याने सजवलेल्या त्या शुभ आणि विशाल वाड्यात.
6.126.31
प्रवेश्य मैथिलीं वाक्यैः सान्त्वयामास रावणः।
तृणवद् भाषितं तस्य तं च नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.१२६.३१ ॥
रावणाने मैथिलीला आत नेऊन शब्दांनी सांत्वन देण्याचा प्रयत्न केला; पण तिने त्याचे बोलणे आणि त्या नैर्ऋतश्रेष्ठाला गवताच्या काडीसारखे तुच्छ मानले.
6.126.32
अचिन्तयन्ती वैदेही ह्यशोकवनिकां गता।
न्यवर्तत तदा रामो मृगं हत्वा तदा वने ॥ ६.१२६.३२ ॥
काहीही न विचारता वैदेही अशोकवनिकेत गेली; तेव्हा राम वनात एक हरीण मारून परतला.
6.126.33
निवर्तमानः काकुत्स्थो दृष्ट्वा गृध्रं स विव्यथे।
गृध्रं हतं तदा दृष्ट्वा रामः प्रियतरं पितुः ॥ ६.१२६.३३ ॥
परतताना काकुत्स्थ राम गिधाडाला पाहून व्यथित झाला; आपल्या वडिलांना अत्यंत प्रिय असलेला तो गिधाड मारलेला पाहून राम दुःखी झाला.
6.126.34
मार्गमाणस्तु वैदेहीं राघवः सहलक्ष्मणः।
गोदावरीमनुचरन् वनोद्देशांश्च पुष्पितान् ॥ ६.१२६.३४ ॥
वैदेहीचा शोध घेत राघव राम लक्ष्मणासह गोदावरीच्या काठाने आणि फुललेल्या वनप्रदेशांतून फिरत राहिला.
6.126.35
आसेदतुर्महारण्ये कबन्धं नाम राक्षसम्।
ततः कबन्धवचनाद् रामः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१२६.३५ ॥
ते दोघे महारण्यात कबंध नावाच्या राक्षसाजवळ पोहोचले; मग कबंधाच्या बोलण्यावरून सत्यपराक्रमी राम (पुढे गेला).
6.126.36
ऋष्यमूकगिरिं गत्वा सुग्रीवेण समागतः।
तयोः समागमः पूर्वं प्रीत्या हार्दो व्यजायत ॥ ६.१२६.३६ ॥
ऋष्यमूक पर्वतावर जाऊन (राम) सुग्रीवाला भेटला; त्या दोघांच्या त्या पहिल्या भेटीत प्रेमातून मनापासूनची मैत्री निर्माण झाली.
6.126.37
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन सुग्रीवो वालिना पुरा।
इतरेतरसंवादात् प्रगाढः प्रणयस्तयोः ॥ ६.१२६.३७ ॥
पूर्वी क्रुद्ध झालेल्या भावाने वालीने सुग्रीवाला हाकलून दिले होते; परस्पर संवादातून त्या दोघांमध्ये घट्ट स्नेह निर्माण झाला.
6.126.38
रामः स्वबाहुवीर्येण स्वराज्यं प्रत्यपादयत्।
वालिनं समरे हत्वा महाकायं महाबलम् ॥ ६.१२६.३८ ॥
रामाने आपल्या बाहुबळाने युद्धात महाकाय व महाबल वालीला मारून सुग्रीवाला त्याचे राज्य परत मिळवून दिले.
6.126.39
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये सहितः सर्ववानरैः।
रामाय प्रतिजानीते राजपुत्र्यास्तु मार्गणम् ॥ ६.१२६.३९ ॥
सुग्रीव सर्व वानरांसह राज्यावर स्थापित झाला; राजपुत्री (सीता) शोधण्याचे वचन त्याने रामाला दिले.
6.126.40
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महात्मना।
दश कोट्यः प्लवङ्गानां सर्वाः प्रस्थापिता दिशः ॥ ६.१२६.४० ॥
महात्मा वानरराज सुग्रीवाच्या आज्ञेने दहा कोटी वानर सर्व दिशांना पाठवले गेले.
6.126.41
तेषां नो विप्रकृष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।
भृशं शोकाभितप्तानां महान् कालोऽत्यवर्तत ॥ ६.१२६.४१ ॥
विन्ध्य पर्वतावर दूरवर विखुरलेल्या आणि अत्यंत शोकाने तप्त झालेल्या आमचा मोठा काळ निघून गेला.
6.126.42
भ्राता तु गृध्रराजस्य सम्पातिर्नाम वीर्यवान्।
समाख्याति स्म वसतीं सीतां रावणमन्दिरे ॥ ६.१२६.४२ ॥
गिधाड्यांचा राजा जटायूचा भाऊ, पराक्रमी संपाती याने सीता रावणाच्या महालात राहत असल्याचे सांगितले.
6.126.43
सोऽहं दुःखपरीतानां दुःखं तज्ज्ञातिनां नुदन्।
आत्मवीर्यं समास्थाय योजनानां शतं प्लुतः।
तत्राहमेकामद्राक्षमशोकवनिकां गताम् ॥ ६.१२६.४३ ॥
दुःखात बुडालेल्या त्यांच्या नातलगांचे दुःख दूर करण्यासाठी मी स्वतःच्या पराक्रमावर भरवसा ठेवून शंभर योजने उडी मारली. तेथे अशोकवाटिकेत गेलेली एक स्त्री मला दिसली.
6.126.44
कौशेयवस्त्रां मलिनां निरानन्दां दृढव्रताम्।
तया समेत्य विधिवत् पृष्ट्वा सर्वमनिन्दिताम् ॥ ६.१२६.४४ ॥
रेशमी वस्त्रे नेसलेल्या, मलिन, आनंदरहित, दृढव्रत असलेल्या तिच्याजवळ यथाविधी जाऊन, त्या निर्दोष स्त्रीला मी सर्व विचारले.
6.126.45
अभिज्ञानं मया दत्तं रामनामाङ्गुलीयकम्।
अभिज्ञानं मणिं लब्ध्वा चरितार्थोऽहमागतः ॥ ६.१२६.४५ ॥
मी दिलेली ओळख म्हणून रामनाम कोरलेली अंगठी; ती ओळखमणी मिळवून मी कृतार्थ होऊन आलो आहे.
6.126.46
मया च पुनरागम्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
अभिज्ञानं मया दत्तमर्चिष्मान् स महामणिः ॥ ६.१२६.४६ ॥
पुन्हा येऊन, अनायासे कर्म करणाऱ्या रामाच्या वतीने, मी दिलेला तो तेजस्वी महामणी ओळख म्हणून दिला.
6.126.47
श्रुत्वा तां मैथिलीं रामस्त्वाशशंसे च जीवितम्।
जीवितान्तमनुप्राप्तः पीत्वामृतमिवातुरः ॥ ६.१२६.४७ ॥
मैथिलीचे ते शब्द ऐकून राम जीवनाची आशा धरता झाला; मृत्यूच्या दारात पोहोचलेल्या रोग्याने अमृत प्यावे तसा.
6.126.48
उद्योजयिष्यन्नुद्योगं दध्रे लङ्कावधे मनः।
जिघांसुरिव लोकान्ते सर्वाँल्लोकान् विभावसुः ॥ ६.१२६.४८ ॥
युद्धाचा उद्योग सुरू करण्याच्या इच्छेने लंकेच्या वधावर मन स्थिर केले; प्रलयकाळी अग्नी सर्व लोक भस्म करण्यास उद्युक्त व्हावा तसा.
6.126.49
ततः समुद्रमासाद्य नलं सेतुमकारयत्।
अतरत् कपिवीराणां वाहिनी तेन सेतुना ॥ ६.१२६.४९ ॥
नंतर समुद्रावर पोहोचून नलाकडून सेतू बांधवला; त्या सेतूवरून कपिवीरांची सेना पार झाली.
6.126.50
प्रहस्तमवधीन्नीलः कुम्भकर्णं तु राघवः।
लक्ष्मणो रावणसुतं स्वयं रामस्तु रावणम् ॥ ६.१२६.५० ॥
नीलाने प्रहस्ताला मारले; राघवाने कुंभकर्णाला मारले; लक्ष्मणाने रावणपुत्राला मारले; आणि राम स्वतः रावणाला मारले.
6.126.51
स शक्रेण समागम्य यमेन वरुणेन च।
महेश्वरस्वयंभूभ्यां तथा दशरथेन च ॥ ६.१२६.५१ ॥
ते इंद्र, यम व वरुण यांना भेटले; महेश्वर आणि स्वयंभू (ब्रह्मा) यांना, तसेच दशरथालाही भेटले.
6.126.52
तैश्च दत्तवरः श्रीमानृषिभिश्च समागतैः।
सुरर्षिभिश्च काकुत्स्थो वराँल्लेभे परंतपः ॥ ६.१२६.५२ ॥
त्यांच्याकडून, जमलेल्या ऋषींकडून आणि देवर्षींकडून वर मिळालेला श्रीमान् काकुत्स्थ (राम), शत्रूंना तापवणारा, वर प्राप्त करता झाला.
6.126.53
स तु दत्तवरः प्रीत्या वानरैश्च समागतैः।
पुष्पकेण विमानेन किष्किन्धामभ्युपागमत् ॥ ६.१२६.५३ ॥
वर मिळालेले ते प्रेमाने जमलेल्या वानरांसह पुष्पक विमानातून किष्किंधेकडे गेले.
6.126.54
तां गङ्गां पुनरासाद्य वसन्तं मुनिसंनिधौ।
अविघ्नं पुष्ययोगेन श्वो रामं द्रष्टुमर्हसि ॥ ६.१२६.५४ ॥
पुन्हा त्या गंगेजवळ पोहोचून, मुनींच्या सान्निध्यात राहून, पुष्य योगात निर्विघ्न रीतीने उद्या रामाला भेटण्यास तुम्ही योग्य व्हाल.
6.126.55
ततः स वाक्यैर्मधुरैर्हनूमतो
निशम्य हृष्टो भरतः कृताञ्जलिः।
उवाच वाणीं मनसः प्रहर्षिणीं
चिरस्य पूर्णः खलु मे मनोरथः ॥ ६.१२६.५५ ॥
तेव्हा हनुमंताचे मधुर शब्द ऐकून हर्षित झालेला भरत हात जोडून मनाला आनंद देणारी वाणी बोलला: खरोखर, बऱ्याच काळानंतर माझी इच्छा पूर्ण झाली.