વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.20.1
ततो निविष्टां ध्वजिनीं सुग्रीवेणाभिपालिताम्।
ददर्श राक्षसोऽभ्येत्य शार्दूलो नाम वीर्यवान् ॥ ६.२०.१ ॥
ત્યારે સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષાયેલી, પડાવ નાખેલી તે સેનાને શાર્દૂલ નામના એક પરાક્રમી રાક્ષસે પાસે જઈને જોઈ.
6.20.2
चारो राक्षसराजस्य रावणस्य दुरात्मनः।
तां दृष्ट्वा सर्वतोऽव्यग्रां प्रतिगम्य स राक्षसः ॥ ६.२०.२ ॥
રાક્ષસરાજ દુરાત્મા રાવણનો તે જાસૂસ તે સેનાને ચારેબાજુ નિશ્ચિંત જોઈને પાછો ફર્યો.
6.20.3
आविश्य लङ्कां वेगेन राजानमिदमब्रवीत्।
एष वै वानरर्क्षौघो लङ्कां समभिवर्तते ॥ ६.२०.३ ॥
લંકામાં ઝડપથી પ્રવેશીને તેણે રાજાને કહ્યું, "આ વાનર-ઋક્ષોનું સૈન્ય લંકા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે."
6.20.4
अगाधश्चाप्रमेयश्च द्वितीय इव सागरः।
पुत्रौ दशरथस्येमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.२०.४ ॥
તેઓ અગાધ અને અપ્રમેય છે, બીજા સાગર જેવા. દશરથના આ બે પુત્રો, ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણ છે.
6.20.5
उत्तमौ रूपसम्पन्नौ सीतायाः पदमागतौ।
एतौ सागरमासाद्य संनिविष्टौ महाद्युते ॥ ६.२०.५ ॥
ઉત્તમ અને રૂપસંપન્ન એવા આ બંને સીતાના માર્ગે આવી પહોંચ્યા છે. હે મહાતેજસ્વી, તેઓ સાગર સુધી પહોંચીને પડાવ નાખીને બેઠા છે.
6.20.6
बलं चाकाशमावृत्य सर्वतो दशयोजनम्।
तत्त्वभूतं महाराज क्षिप्रं वेदितुमर्हसि ॥ ६.२०.६ ॥
તેમની સેનાએ આકાશને પણ ઢાંકીને ચારેબાજુ દસ યોજન સુધી ફેલાવો કર્યો છે. હે મહારાજ, તમારે તેની સાચી સ્થિતિ જલદી જાણવી જોઈએ.
6.20.7
तव दूता महाराज क्षिप्रमर्हन्ति वेदितुम्।
उपप्रदानं सान्त्वं वा भेदो वात्र प्रयुज्यताम् ॥ ६.२०.७ ॥
હે મહારાજ, આપના દૂતો જલ્દી જાણવા યોગ્ય છે. અહીં ઉપહાર, સાંત્વના કે ભેદમાંથી એકનો પ્રયોગ થાય.
6.20.8
शार्दूलस्य वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
उवाच सहसा व्यग्रः सम्प्रधार्यार्थमात्मनः।
शुकं साधु तदा रक्षो वाक्यमर्थविदां वरम् ॥ ६.२०.८ ॥
શાર્દૂલના વચન સાંભળી રાક્ષસેશ્વર રાવણ વ્યાકુળ થઈ અચાનક પોતાના હિતનો વિચાર કરીને, અર્થજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ શુક રાક્ષસને બોલ્યો.
6.20.9
सुग्रीवं ब्रूहि गत्वाऽऽशु राजानं वचनान्मम।
यथासंदेशमक्लीबं श्लक्ष्णया परया गिरा ॥ ६.२०.९ ॥
જઈને તરત જ રાજા સુગ્રીવને મારા વચન પ્રમાણે, સંદેશ જેમનો તેમ, અડગપણે, અતિ મધુર વાણીમાં કહે.
6.20.10
त्वं वै महाराजकुलप्रसूतो
महाबलश्चर्क्षरजःसुतश्च।
न कश्चनार्थस्तव नास्त्यनर्थ-
स्तथापि मे भ्रातृसमो हरीश ॥ ६.२०.१० ॥
તું મહારાજના કુળમાં જન્મેલો, મહાબળવાન અને ઋક્ષરજાનો પુત્ર છે. તારે કોઈ પ્રયોજન નથી, કોઈ અનર્થ નથી; છતાં હે હરીશ, તું મારા ભાઈ સમાન છે.
6.20.11
अहं यद्यहरं भार्यां राजपुत्रस्य धीमतः।
किं तत्र तव सुग्रीव किष्किन्धां प्रति गम्यताम् ॥ ६.२०.११ ॥
બુદ્ધિમાન રાજકુમારની પત્નીનું જો મેં હરણ કર્યું હોય, તો હે સુગ્રીવ, તેમાં તારું શું? કિષ્કિંધા તરફ પાછો જા.
6.20.12
नहीयं हरिभिर्लङ्का प्राप्तुं शक्या कथंचन।
देवैरपि सगन्धर्वैः किं पुनर्नरवानरैः ॥ ६.२०.१२ ॥
આ લંકા વાનરો દ્વારા કોઈ પણ રીતે પહોંચી શકાય તેવી નથી; ગંધર્વો સહિત દેવો પણ પહોંચી શકે નહીં, તો મનુષ્યો અને વાનરોની તો વાત જ શું!
6.20.13
स तदा राक्षसेन्द्रेण संदिष्टो रजनीचरः।
शुको विहंगमो भूत्वा तूर्णमाप्लुत्य चाम्बरम् ॥ ६.२०.१३ ॥
ત્યારે રાક્ષસરાજે આજ્ઞા આપેલો એ રાત્રિચર શુક પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરીને તરત આકાશમાં ઊડી ગયો.
6.20.14
स गत्वा दूरमध्वानमुपर्युपरि सागरम्।
संस्थितो ह्यम्बरे वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥ ६.२०.१४ ॥
તે ઘણે દૂર જઈને સમુદ્ર ઉપર જ આકાશમાં ઊભો રહ્યો અને સુગ્રીવને આ વચન કહ્યું.
6.20.15
सर्वमुक्तं यथाऽऽदिष्टं रावणेन दुरात्मना।
तत् प्रापयन्तं वचनं तूर्णमाप्लुत्य वानराः ॥ ६.२०.१५ ॥
દુરાત્મા રાવણે આદેશ્યું હતું તે પ્રમાણે મેં બધું કહ્યું. એ સંદેશ પહોંચાડતાં, હે વાનરો, હું તરત કૂદી ગયો.
6.20.16
प्रापद्यन्त तदा क्षिप्रं लोप्तुं हन्तुं च मुष्टिभिः।
सर्वैः प्लवंगैः प्रसभं निगृहीतो निशाचरः ॥ ६.२०.१६ ॥
ત્યારે બધા વાનરો તરત તેને પકડવા અને મુક્કાથી મારવા ધસી ગયા; એ રાત્રિચરને બળપૂર્વક પકડી લેવાયો.
6.20.17
गगनाद् भूतले चाशु प्रतिगृह्यावतारितः।
वानरैः पीड्यमानस्तु शुको वचनमब्रवीत् ॥ ६.२०.१७ ॥
આકાશમાંથી તરત પકડીને જમીન પર ઉતારવામાં આવ્યો. વાનરોથી પીડાતા શુકે આ વચન કહ્યું.
6.20.18
न दूतान् घ्नन्ति काकुत्स्थ वार्यन्तां साधु वानराः।
यस्तु हित्वा मतं भर्तुः स्वमतं सम्प्रधारयेत्।
अनुक्तवादी दूतः सन् स दूतो वधमर्हति ॥ ६.२०.१८ ॥
હે કાકુત્સ્થ, દૂતોને મારવામાં આવતા નથી. વાનરો, તેમને સારી રીતે રોકો. પણ જે સ્વામીનો મત છોડીને પોતાનો મત નક્કી કરે છે, અને આજ્ઞા વિના બોલતો દૂત છે, તે જ વધને યોગ્ય છે.
6.20.19
शुकस्य वचनं रामः श्रुत्वा तु परिदेवितम्।
उवाच मावधिष्टेति घ्नतः शाखामृगर्षभान् ॥ ६.२०.१९ ॥
શુકના વિલાપભર્યા વચન સાંભળીને રામે મારતા શ્રેષ્ઠ વાનરોને કહ્યું, "મારશો નહીં."
6.20.20
स च पत्रलघुर्भूत्वा हरिभिर्दर्शितेऽभये।
अन्तरिक्षे स्थितो भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ ६.२०.२० ॥
તે પાંદડા જેવો હલકો થઈને, વાનરોએ અભય બતાવતાં, આકાશમાં ઊભા રહીને ફરી બોલ્યો.
6.20.21
सुग्रीव सत्त्वसम्पन्न महाबलपराक्रम।
किं मया खलु वक्तव्यो रावणो लोकरावणः ॥ ६.२०.२१ ॥
હે સુગ્રીવ, સાહસસંપન્ન, મહાબળપરાક્રમી! લોકને રડાવનાર રાવણને મારે શું કહેવું?
6.20.22
स एवमुक्तः प्लवगाधिपस्तदा
प्लवंगमानामृषभो महाबलः।
उवाच वाक्यं रजनीचरस्य
चारं शुकं शुद्धमदीनसत्त्वः ॥ ६.२०.२२ ॥
એમ કહેવાતાં, વાનરાધિપ, મહાબળવાન વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે નિર્ભય મનથી રાક્ષસના ગુપ્તચર શુકને આ વચન કહ્યું.
6.20.23
न मेऽसि मित्रं न तथानुकम्प्यो
न चोपकर्तासि न मे प्रियोऽसि।
अरिश्च रामस्य सहानुबन्ध-
स्ततोऽसि वालीव वधार्ह वध्यः ॥ ६.२०.२३ ॥
તું મારો મિત્ર નથી, દયાને પાત્ર નથી, ઉપકારી નથી, પ્રિય પણ નથી. તું રામનો શત્રુ છે, તેના સાથીઓ સાથે છે; તેથી વાલીની જેમ તું વધને યોગ્ય અને વધ્ય છે.
6.20.24
निहन्म्यहं त्वां ससुतं सबन्धुं
सज्ञातिवर्गं रजनीचरेश।
लङ्कां च सर्वां महता बलेन
सर्वैः करिष्यामि समेत्य भस्म ॥ ६.२०.२४ ॥
હે રાક્ષસોના સ્વામી! હું તને, તારા પુત્રો, બંધુઓ અને આખા કુળ સહિત મારી નાખીશ; આખી લંકાને બધાં સાથે મળીને મોટા સૈન્યથી ભસ્મ કરી દઈશ.
6.20.25
न मोक्ष्यसे रावण राघवस्य
सुरैः सहेन्द्रैरपि मूढ गुप्तः।
अन्तर्हितः सूर्यपथं गतोऽपि
तथैव पातालमनुप्रविष्टः।
गिरीशपादाम्बुजसंगतो वा
हतोऽसि रामेण सहानुजस्त्वम् ॥ ६.२०.२५ ॥
હે મૂઢ રાવણ! ઇન્દ્ર સહિત દેવોથી રક્ષિત હોવા છતાં તું રાઘવથી બચી શકીશ નહિ. સૂર્યમાર્ગમાં છુપાઈ જાય, પાતાળમાં પ્રવેશે, અથવા ગિરીશના ચરણકમળનો આશ્રય લે, તોપણ અનુજ સહિત રામ વડે તું હણાઈશ.
6.20.26
तस्य ते त्रिषु लोकेषु न पिशाचं न राक्षसम्।
त्रातारं नानुपश्यामि न गन्धर्वं न चासुरम् ॥ ६.२०.२६ ॥
ત્રણેય લોકમાં તને બચાવનાર કોઈ પિશાચ નથી, કોઈ રાક્ષસ નથી; તેની સામે તારો રક્ષક હું કોઈને જોતો નથી — ગંધર્વ નથી, અસુર પણ નથી.
6.20.27
अवधीस्त्वं जरावृद्धं गृध्रराजं जटायुषम्।
किं नु ते रामसांनिध्ये सकाशे लक्ष्मणस्य च।
हृता सीता विशालाक्षी यां त्वं गृह्य न बुध्यसे ॥ ६.२०.२७ ॥
વૃદ્ધ ગીધરાજ જટાયુને તેં મારી નાખ્યો. રામ અને લક્ષ્મણની હાજરીમાં જ વિશાળાક્ષી સીતાનું તેં હરણ કર્યું; તેને પકડીને પણ તું સમજી ન શક્યો.
6.20.28
महाबलं महात्मानं दुराधर्षं सुरैरपि।
न बुध्यसे रघुश्रेष्ठं यस्ते प्राणान् हरिष्यति ॥ ६.२०.२८ ॥
મહાબળવાન, મહાત્મા, દેવોથી પણ અજેય એવા રઘુશ્રેષ્ઠને તું ઓળખતો નથી; તે જ તારા પ્રાણ હરી લેશે.
6.20.29
ततोऽब्रवीद् वालिसुतोऽप्यङ्गदो हरिसत्तमः।
नायं दूतो महाराज चारकः प्रतिभाति मे ॥ ६.२०.२९ ॥
ત્યારે વાલીપુત્ર, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અંગદે કહ્યું — "હે મહારાજ! આ દૂત નથી; મને તો આ ગુપ્તચર લાગે છે."
6.20.30
तुलितं हि बलं सर्वमनेन तव तिष्ठता।
गृह्यतां मागमल्लङ्कामेतद्धि मम रोचते ॥ ६.२०.३० ॥
આ તારી સામે ઊભો રહીને તારું સમગ્ર બળ તોલી ગયો છે. એને પકડી લે; લંકા તરફ પાછો જવા ન દે — મને તો આ જ ગમે છે.
6.20.31
ततो राज्ञा समादिष्टाः समुत्पत्य वलीमुखाः।
जगृहुश्च बबन्धुश्च विलपन्तमनाथवत् ॥ ६.२०.३१ ॥
ત્યારે રાજાની આજ્ઞાથી વાનરો કૂદીને આવ્યા, વિલાપ કરતા તેને પકડીને અનાથની જેમ બાંધ્યો.
6.20.32
शुकस्तु वानरैश्चण्डैस्तत्र तैः सम्प्रपीडितः।
व्याचुक्रोश महात्मानं रामं दशरथात्मजम्।
लुप्येते मे बलात् पक्षौ भिद्येते मे तथाक्षिणी ॥ ६.२०.३२ ॥
પરંતુ શુક ત્યાં એ ક્રૂર વાનરોથી અત્યંત પીડાઈને, દશરથપુત્ર મહાત્મા રામને મોટેથી પોકારવા લાગ્યો: "મારી પાંખો બળજબરીથી તોડાઈ રહી છે; મારી આંખો પણ ફોડાઈ રહી છે."
6.20.33
यां च रात्रिं मरिष्यामि जाये रात्रिं च यामहम्।
एतस्मिन्नन्तरे काले यन्मया ह्यशुभं कृतम्।
सर्वं तदुपपद्येथा जह्यां चेद् यदि जीवितम् ॥ ६.२०.३३ ॥
"હું જે રાત્રે મરીશ, અને જે રાત્રે ફરી જન્મ લઈશ — આ વચ્ચેના સમયમાં મેં જે અશુભ કર્યું છે તે બધું તમે ક્ષમા કરજો, જો હું પ્રાણ ત્યજું તો."
6.20.34
नाघातयत् तदा रामः श्रुत्वा तत्परिदेवितम्।
वानरानब्रवीद् रामो मुच्यतां दूत आगतः ॥ ६.२०.३४ ॥
એ વિલાપ સાંભળીને રામે ત્યારે તેને મારવા ન દીધો. રામે વાનરોને કહ્યું — "દૂત આવ્યો છે, તેને છોડી દો."