વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.24.1
सा वीरसमिती राज्ञा विरराज व्यवस्थिता।
शशिना शुभनक्षत्रा पौर्णमासीव शारदी ॥ ६.२४.१ ॥
રાજાએ ગોઠવેલી તે વીરોની સેના, ચંદ્ર અને શુભ નક્ષત્રો સાથેની શરદ પૂર્ણિમાની જેમ શોભી ઊઠી.
6.24.2
प्रचचाल च वेगेन त्रस्ता चैव वसुंधरा।
पीड्यमाना बलौघेन तेन सागरवर्चसा ॥ ६.२४.२ ॥
સાગર સમાન તેજવાળા તે સેનાના પ્રવાહથી દબાયેલી પૃથ્વી ભયભીત થઈ વેગથી કંપી ઊઠી.
6.24.3
ततः शुश्रुवुराक्रुष्टं लङ्कायां काननौकसः।
भेरीमृदङ्गसंघुष्टं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ ६.२४.३ ॥
પછી લંકામાં ભેરી અને મૃદંગના નાદથી ગાજતો, કોલાહલભર્યો અને રોમાંચકારી અવાજ વનવાસી વાનરોએ સાંભળ્યો.
6.24.4
बभूवुस्तेन घोषेण संहृष्टा हरियूथपाः।
अमृष्यमाणास्तद् घोषं विनेदुर्घोषवत्तरम् ॥ ६.२४.४ ॥
તે ઘોષથી વાનરયૂથપતિઓ હર્ષિત થયા; તે ઘોષ સહન ન કરી શકતાં તેઓએ તેથી પણ મોટેથી ગર્જના કરી.
6.24.5
राक्षसास्तत् प्लवंगानां शुश्रुवुस्तेऽपि गर्जितम्।
नर्दतामिव दृप्तानां मेघानामम्बरे स्वनम् ॥ ६.२४.५ ॥
રાક્ષસોએ પણ વાનરોની એ ગર્જના સાંભળી; આકાશમાં ગર્જતા મદમસ્ત વાદળોના અવાજ જેવી તે હતી.
6.24.6
दृष्ट्वा दाशरथिर्लङ्कां चित्रध्वजपताकिनीम्।
जगाम मनसा सीतां दूूयमानेन चेतसा ॥ ६.२४.६ ॥
વિવિધ રંગીન ધ્વજ અને પતાકાઓથી શણગારેલી લંકાને જોઈને દશરથપુત્ર રામે વ્યથિત હૃદયે મનમાં સીતાનું સ્મરણ કર્યું.
6.24.7
अत्र सा मृगशावाक्षी रावणेनोपरुध्यते।
अभिभूता ग्रहेणेव लोहिताङ्गेन रोहिणी ॥ ६.२४.७ ॥
મૃગનયની તે અહીં રાવણ દ્વારા રોકાયેલી છે, લાલ અંગવાળા ગ્રહથી ઘેરાયેલી રોહિણી જેવી.
6.24.8
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य समुद्वीक्ष्य च लक्ष्मणम्।
उवाच वचनं वीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥ ६.२४.८ ॥
લાંબો અને ગરમ નિસાસો નાખીને, લક્ષ્મણ તરફ ધ્યાનથી જોઈને તે વીરે તે સમયે પોતાના હિતના વચનો કહ્યાં.
6.24.9
आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितां पश्य लक्ष्मण।
मनसेव कृतां लङ्कां नगाग्रे विश्वकर्मणा ॥ ६.२४.९ ॥
લક્ષ્મણ, આકાશને જાણે ખંજવાળતી ઊભેલી લંકા જો; પર્વતના શિખર પર વિશ્વકર્માએ જાણે મનથી જ રચી હોય એવી.
6.24.10
विमानैर्बहुभिर्लङ्का संकीर्णा रचिता पुरा।
विष्णोः पदमिवाकाशं छादितं पाण्डुभिर्घनैः ॥ ६.२४.१० ॥
પૂર્વે રચાયેલી લંકા ઘણાં વિમાનોથી ભરેલી છે; વિષ્ણુના ચરણ જેવા આકાશને પીળાશ પડતાં વાદળોએ ઢાંકી દીધું છે.
6.24.11
पुष्पितैः शोभिता लङ्का वनैश्चित्ररथोपमैः।
नानापतगसंघुष्टफलपुष्पोपगैः शुभैः ॥ ६.२४.११ ॥
ફૂલોથી શોભતી લંકા ચિત્રરથ (કુબેર)ના ઉદ્યાન જેવાં વનોથી શોભે છે; અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતાં, ફળ-ફૂલોથી ભરેલાં.
6.24.12
पश्य मत्तविहंगानि प्रलीनभ्रमराणि च।
कोकिलाकुलखण्डानि दोधवीति शिवोऽनिलः ॥ ६.२४.१२ ॥
જો, મત્ત પક્ષીઓ, સંતાયેલા ભમરા અને કોયલોથી ભરેલાં વનખંડો; સુખદ પવન તેમને હલાવે છે.
6.24.13
बलं च तत्र विभजच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ ६.२४.१३ ॥
ત્યાં શાસ્ત્રમાં જોયેલી રીતે સેનાને વિભાજિત કરીને.
6.24.14
शशास कपिसेनां तां बलादादाय वीर्यवान्।
अङ्गदः सह नीलेन तिष्ठेदुरसि दुर्जयः ॥ ६.२४.१४ ॥
વીર્યવાન અંગદે તે વાનરસેનાને બળપૂર્વક સંભાળીને આજ્ઞા આપી; અજેય અંગદ નીલ સાથે સેનાની છાતીના ભાગે ઊભો રહે.
6.24.15
तिष्ठेद् वानरवाहिन्या वानरौघसमावृतः।
आश्रितो दक्षिणं पार्श्वमृषभो नाम वानरः ॥ ६.२४.१५ ॥
વાનરસેનાની જમણી બાજુએ આશ્રય લઈને, વાનરસમૂહોથી ઘેરાયેલો ઋષભ નામનો વાનર ઊભો રહે.
6.24.16
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः।
तिष्ठेद् वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥ ६.२४.१६ ॥
મદઝરતા હાથી જેવો દુર્ધર્ષ અને વેગવાન ગંધમાદન વાનરસેનાની ડાબી બાજુએ ઊભો રહે.
6.24.17
मूर्ध्नि स्थास्याम्यहं यत्तो लक्ष्मणेन समन्वितः।
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ॥ ६.२४.१७ ॥
હું લક્ષ્મણ સાથે સાવધાનીથી સેનાના મસ્તક પર ઊભો રહીશ; જાંબવાન, સુષેણ અને વેગદર્શી વાનર પણ.
6.24.18
ऋक्षमुख्या महात्मानः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः।
जघनं कपिसेनायाः कपिराजोऽभिरक्षतु।
पश्चार्धमिव लोकस्य प्रचेतास्तेजसा वृतः ॥ ६.२४.१८ ॥
ઋક્ષોના પ્રમુખ એ ત્રણ મહાત્માઓ તેના પેટભાગની રક્ષા કરે; વાનરરાજ સેનાના પાછલા ભાગની રક્ષા કરે, જગતના પશ્ચિમાર્ધને તેજથી ઘેરનાર વરુણની જેમ.
6.24.19
सुविभक्तमहाव्यूहा महावानररक्षिता।
अनीकिनी सा विबभौ यथा द्यौः साभ्रसम्प्लवा ॥ ६.२४.१९ ॥
સુવ્યવસ્થિત મહાવ્યૂહો ધરાવતી, મહાન વાનરો દ્વારા રક્ષિત એ સેના વાદળોથી ભરેલા આકાશ જેવી શોભી ઊઠી.
6.24.20
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाणि महतश्च महीरुहान्।
आसेदुर्वानरा लङ्कां मिमर्दयिषवो रणे ॥ ६.२४.२० ॥
પર્વતશિખરો અને મોટાં વૃક્ષો ઉપાડીને, યુદ્ધમાં લંકાને ચૂરેચૂરા કરવાની ઇચ્છાથી વાનરો લંકા પાસે પહોંચ્યા.
6.24.22
शिखरैर्विकिरामैनां लङ्कां मुष्टिभिरेव वा।
ततो रामो महातेजाः सुग्रीवमिदमब्रवीत्।
सुविभक्तानि सैन्यानि शुक एष विमुच्यताम् ॥ ६.२४.२२ ॥
"શિખરોથી, અથવા મુઠ્ઠીઓથી જ આ લંકાને વિખેરી નાખીએ." ત્યારે મહાતેજસ્વી રામે સુગ્રીવને કહ્યું— "સેનાઓ સારી રીતે વિભાજિત છે; આ શુકને મુક્ત કરો."
6.24.23
रामस्य तु वचः श्रुत्वा वानरेन्द्रो महाबलः।
मोचयामास तं दूतं शुकं रामस्य शासनात् ॥ ६.२४.२३ ॥
રામનું વચન સાંભળીને મહાબલી વાનરરાજે રામના આદેશથી તે દૂત શુકને મુક્ત કર્યો.
6.24.24
मोचितो रामवाक्येन वानरैश्च निपीडितः।
शुकः परमसंत्रस्तो रक्षोधिपमुपागमत् ॥ ६.२४.२४ ॥
રામના વચનથી મુક્ત થઈને, અને વાનરો દ્વારા પીડાઈને, અત્યંત ભયભીત શુક રાક્ષસાધિપતિ પાસે ગયો.
6.24.25
रावणः प्रहसन्नेव शुकं वाक्यमुवाच ह।
किमिमौ ते सितौ पक्षौ लूनपक्षश्च दृश्यसे ॥ ६.२४.२५ ॥
રાવણ હસતાં હસતાં શુકને બોલ્યો— "તારી આ બે સફેદ પાંખો કેમ? તું તો પાંખ કપાયેલો દેખાય છે!"
6.24.26
कच्चिन्नानेकचित्तानां तेषां त्वं वशमागतः।
ततः स भयसंविग्नस्तेन राज्ञाभिचोदितः।
वचनं प्रत्युवाचेदं राक्षसाधिपमुत्तमम् ॥ ६.२४.२६ ॥
તેઓ અનેક મનના છે; શું તું તેમને વશ થઈ ગયો છે? ત્યારે ભયથી કંપતા, તે રાજાથી પ્રેરાઈને, તે ઉત્તમ રાક્ષસાધિપતિને આ વચન બોલ્યો.
6.24.27
सागरस्योत्तरे तीरेऽब्रुवं ते वचनं तथा।
यथा संदेशमक्लिष्टं सान्त्वयन् श्लक्ष्णया गिरा ॥ ६.२४.२७ ॥
સમુદ્રના ઉત્તર કિનારે મેં તને એ જ રીતે કહ્યું હતું; સંદેશ બગાડ્યા વિના, મધુર વાણીથી શાંત કરતાં.
6.24.28
क्रुद्धैस्तैरहमुत्प्लुत्य दृष्टमात्रः प्लवंगमैः।
गृहीतोऽस्म्यपि चारब्धो हन्तुं लोप्तुं च मुष्टिभिः ॥ ६.२४.२८ ॥
ક્રોધિત તે વાનરોએ મને જોતાંની સાથે કૂદીને પકડ્યો; મુક્કાઓ વડે મારવા અને ફાડવા પણ શરૂ કર્યા.
6.24.29
न ते संभाषितुं शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न विद्यते।
प्रकृत्या कोपनास्तीक्ष्णा वानरा राक्षसाधिप ॥ ६.२४.२९ ॥
તેમની સાથે તારાથી વાત કરવી શક્ય નથી; અહીં પૂછપરછનો અવકાશ પણ નથી. હે રાક્ષસાધિપતિ, વાનરો સ્વભાવથી જ ક્રોધી અને તીક્ષ્ણ હોય છે.
6.24.30
स च हन्ता विराधस्य कबन्धस्य खरस्य च।
सुग्रीवसहितो रामः सीतायाः पदमागतः ॥ ६.२४.३० ॥
તે વિરાધ, કબંધ અને ખરનો સંહારક છે; સુગ્રીવ સાથે રામ સીતાના સ્થાને આવી પહોંચ્યા છે.
6.24.31
स कृत्वा सागरे सेतुं तीर्त्वा च लवणोदधिम्।
एष रक्षांसि निर्धूय धन्वी तिष्ठति राघवः ॥ ६.२४.३१ ॥
તેણે સમુદ્ર પર સેતુ બાંધીને ખારો સાગર પાર કર્યો; આ ધનુર્ધર રાઘવ રાક્ષસોનો નાશ કરીને ઊભા છે.
6.24.32
ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानि सहस्रशः।
गिरिमेघनिकाशानां छादयन्ति वसुंधराम् ॥ ६.२४.३२ ॥
રીંછ અને વાનરોના સમૂહોની સેનાઓ હજારોની સંખ્યામાં, પર્વતો અને મેઘો જેવી, પૃથ્વીને ઢાંકી રહી છે.
6.24.33
राक्षसानां बलौघस्य वानरेन्द्रबलस्य च।
नैतयोर्विद्यते संधिर्देवदानवयोरिव ॥ ६.२४.३३ ॥
રાક્ષસોના મહાસૈન્ય અને વાનરરાજના સૈન્ય વચ્ચે, દેવો અને દાનવો વચ્ચે હોય છે તેમ, કોઈ સંધિ નથી.
6.24.34
पुरा प्राकारमायान्ति क्षिप्रमेकतरं कुरु।
सीतां चास्मै प्रयच्छाशु युद्धं वापि प्रदीयताम् ॥ ६.२४.३४ ॥
તેઓ કિલ્લાની દીવાલ પાસે પહોંચી ગયા છે; આ બેમાંથી એક ઝડપથી પસંદ કર — તરત સીતાને તેને સોંપી દે, અથવા યુદ્ધ સ્વીકાર.
6.24.35
शुकस्य वचनं श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्।
रोषसंरक्तनयनो निर्दहन्निव चक्षुषा ॥ ६.२४.३५ ॥
શુકના વચનો સાંભળીને રાવણે, ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોથી, જાણે દૃષ્ટિથી બાળતો હોય તેમ, આ વાક્ય કહ્યું.
6.24.36
यदि मां प्रति युद्धेरन् देवगन्धर्वदानवाः।
नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि ॥ ६.२४.३६ ॥
દેવો, ગંધર્વો અને દાનવો મારી સામે યુદ્ધ કરે, તોપણ સર્વલોકના ભયથી પણ હું સીતાને નહીં આપું.
6.24.37
कदा समभिधावन्त मामका राघवं शराः।
वसन्ते पुष्पितं मत्ता भ्रमरा इव पादपम् ॥ ६.२४.३७ ॥
મારાં બાણો ક્યારે રાઘવ (રામ) પર ધસી જશે? વસંતમાં મદમસ્ત ભમરા ખીલેલા વૃક્ષ પર ધસી જાય તેમ.
6.24.38
कदा शोणितदिग्धाङ्गं दीप्तैः कार्मुकविच्युतैः।
शरैरादीपयिष्यामि उल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥ ६.२४.३८ ॥
ક્યારે હું ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા પ્રજ્વલિત બાણોથી, લોહીથી ખરડાયેલા અંગવાળા તેને, મશાલોથી હાથીને બાળે તેમ બાળીશ?
6.24.39
तच्चास्य बलमादास्ये बलेन महता वृतः।
ज्योतिषामिव सर्वेषां प्रभामुद्यन् दिवाकरः ॥ ६.२४.३९ ॥
મહાન સેનાથી ઘેરાઈને હું તેનું બળ હરી લઈશ; ઉદય પામતો સૂર્ય સર્વ તેજોની પ્રભા હરી લે તેમ.
6.24.40
सागरस्येव मे वेगो मारुतस्येव मे बलम्।
न च दाशरथिर्वेद तेन मां योद्धुमिच्छति ॥ ६.२४.४० ॥
સમુદ્ર જેવો મારો વેગ, પવન જેવું મારું બળ; દશરથપુત્ર આ જાણતો નથી, એટલે જ તે મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
6.24.41
न मे तूणीशयान् बाणान् सविषानिव पन्नगान्।
रामः पश्यति संग्रामे तेन मां योद्धुमिच्छति ॥ ६.२४.४१ ॥
મારા ભાથામાં સૂતેલા ઝેરી સર્પો જેવા બાણોને રામે યુદ્ધમાં જોયા નથી; એટલે જ તે મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
6.24.42
न जानाति पुरा वीर्यं मम युद्धे स राघवः।
मम चापमयीं वीणां शरकोणैः प्रवादिताम् ॥ ६.२४.४२ ॥
તે રાઘવ યુદ્ધમાં મારો પરાક્રમ પહેલાં જાણતો નથી; મારી ધનુષ્યરૂપી વીણા બાણરૂપી કોણોથી વગાડાઈ રહી છે.
6.24.43
ज्याशब्दतुमुलां घोरामार्तगीतमहास्वनाम्।
नाराचतलसंनादां नदीमहितवाहिनीम्।
अवगाह्य महारङ्गं वादयिष्याम्यहं रणे ॥ ६.२४.४३ ॥
ધનુષ્યના ટંકારથી ગૂંજતા, ભયંકર, આર્તગીત જેવા મહાનાદવાળા, બાણની દોરીના પ્રતિધ્વનિથી ગાજતા, નદી જેવા સેનાપ્રવાહવાળા આ મહારંગમાં ઊતરીને હું યુદ્ધમાં વગાડીશ.
6.24.44
न वासवेनापि सहस्रचक्षुषा
युद्धेऽस्मि शक्यो वरुणेन वा स्वयम्।
यमेन वा धर्षयितुं शराग्निना
महाहवे वैश्रवणेन वा पुनः ॥ ६.२४.४४ ॥
સહસ્ર નેત્રવાળા વાસવ વડે, કે વરુણ વડે પણ હું યુદ્ધમાં જીતાઉં એવો નથી; યમ વડે બાણાગ્નિથી, અને મહાયુદ્ધમાં વૈશ્રવણ (કુબેર) વડે પણ મને દબાવી શકાય નહીં.