વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.26.1
तद्वचः सत्यमक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्।
निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम् ॥ ६.२६.१ ॥
સારણે કહેલું તે સત્ય અને દૃઢ વચન સાંભળીને રાજા રાવણે સારણને ઉત્તર આપ્યો.
6.26.2
यदि मामभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः।
नैव सीतामहं दद्यां सर्वलोकभयादपि ॥ ६.२६.२ ॥
દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો મારા પર હુમલો કરે તોપણ, સર્વ લોકના ભયથી પણ હું સીતાને નહીં આપું.
6.26.3
त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिः पीडितो भृशम्।
प्रतिप्रदानमद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे ॥ ६.२६.३ ॥
પણ હે સૌમ્ય, તું વાનરોથી અત્યંત ભયભીત અને પીડિત થયેલો છે; તેથી આજે જ સીતાને પાછી આપવી સારી છે એમ તું માને છે.
6.26.4
को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुमर्हति।
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.२६.४ ॥
"યુદ્ધમાં મને કયો શત્રુ જીતી શકે?" એવા કઠોર શબ્દો કહીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ...
6.26.5
आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम्।
बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया ॥ ६.२६.५ ॥
પછી તેજસ્વી રાવણ બરફ જેવા સફેદ, અનેક તાડવૃક્ષો જેટલા ઊંચા મહેલ પર જોવાની ઇચ્છાથી ચડ્યો.
6.26.6
ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
पश्यमानः समुद्रं तं पर्वतांश्च वनानि च ॥ ६.२६.६ ॥
તે બે જાસૂસો સાથે, ક્રોધથી મૂર્છિત રાવણ એ સમુદ્ર, પર્વતો અને વનોને જોઈ રહ્યો હતો.
6.26.7
ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं प्लवंगमैः।
तदपारमसह्यं च वानराणां महाबलम् ॥ ६.२६.७ ॥
પૃથ્વીનો તે ભાગ કૂદતા વાનરોથી સંપૂર્ણ ભરેલો તેણે જોયો; વાનરોનું તે મહાબળ અપાર અને અસહ્ય હતું.
6.26.8
आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्।
एषां के वानरा मुख्याः के शूराः के महाबलाः ॥ ६.२६.८ ॥
તેમને જોઈને રાજા રાવણે સારણને પૂછ્યું: આમાં મુખ્ય વાનર કોણ છે? શૂરવીર કોણ છે? મહાબળવાન કોણ છે?
6.26.9
के पूर्वमभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः।
केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः ॥ ६.२६.९ ॥
અત્યંત ઉત્સાહથી ચારેય બાજુથી પહેલા આગળ વધે છે તે કોણ છે? સુગ્રીવ કોનું સાંભળે છે? અથવા યૂથપતિઓના યૂથપતિ કોણ છે?
6.26.10
सारणाचक्ष्व मे सर्वं किंप्रभावाः प्लवंगमाः।
सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः ॥ ६.२६.१० ॥
હે સારણ, આ કૂદતા વાનરો કયા પ્રભાવવાળા છે તે મને બધું કહે. રાક્ષસરાજના તે પૂછેલા વચનો સારણે સાંભળ્યા.
6.26.11
आबभाषेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तत्र वनौकसः।
एष योऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः ॥ ६.२६.११ ॥
ત્યારે મુખ્યોને ઓળખતો સારણ ત્યાંના મુખ્ય વનવાસી વાનરો વિશે બોલ્યો: લંકા તરફ મુખ કરીને ગર્જના કરતો ઊભો રહેલો આ વાનર.
6.26.12
यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः।
यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा ॥ ६.२६.१२ ॥
હજારો અને સેંકડો યૂથપતિઓથી ઘેરાયેલો આ વાનર છે; જેના મહાન ઘોષથી પ્રાકાર અને તોરણો સહિત લંકા ધ્રૂજી ઊઠે છે.
6.26.13
लङ्का प्रतिहता सर्वा सशैलवनकानना।
सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ ६.२६.१३ ॥
પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત સમગ્ર લંકા, સર્વ શાખાઓના વાનરેન્દ્ર મહાત્મા સુગ્રીવ દ્વારા આહત થઈ.
6.26.14
बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः।
बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान् ॥ ६.२६.१४ ॥
સેનાના અગ્રભાગે ઊભો રહેલો આ વીર નીલ નામનો યૂથપતિ છે; ભુજાઓ ઊંચી કરીને, પરાક્રમથી પગે ચાલીને તે પૃથ્વી પર ચાલે છે.
6.26.15
लङ्कामभिमुखः कोपादभीक्ष्णं च विजृम्भते।
गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिंजल्कसंनिभः ॥ ६.२६.१५ ॥
ક્રોધથી લંકા તરફ મુખ કરીને તે વારંવાર બગાસું ખાય છે; તે પર્વતશિખર જેવો અને કમળના કેસર જેવો છે.
6.26.16
स्फोटयत्यतिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः।
यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्ति प्रदिशो दश ॥ ६.२६.१६ ॥
અતિ ક્રોધે તે વારંવાર પોતાની પૂંછ પછાડે છે; જેની પૂંછના અવાજથી દસેય દિશાઓ ગૂંજી ઊઠે છે.
6.26.17
एष वानरराजेन सुग्रीवेणाभिषेचितः।
युवराजोऽङ्गदो नाम त्वामाह्वयति संयुगे ॥ ६.२६.१७ ॥
વાનરરાજ સુગ્રીવ દ્વારા અભિષિક્ત આ યુવરાજ અંગદ નામનો (વીર) યુદ્ધમાં તને પડકારે છે.
6.26.18
वालिनः सदृशः पुत्रः सुग्रीवस्य सदा प्रियः।
राघवार्थे पराक्रान्तः शक्रार्थे वरुणो यथा ॥ ६.२६.१८ ॥
તે વાલીના પુત્ર સમાન છે, સુગ્રીવને સદા પ્રિય છે; રાઘવ માટે, જેમ ઇન્દ્ર માટે વરુણ, તેમ પરાક્રમ બતાવે છે.
6.26.19
एतस्य सा मतिः सर्वा यद् दृष्टा जनकात्मजा।
हनूमता वेगवता राघवस्य हितैषिणा ॥ ६.२६.१९ ॥
વેગવાન હનુમાને રાઘવનું હિત ઇચ્છીને જનકપુત્રીને જોયાં, એ જ એનો સંપૂર્ણ હેતુ હતો.
6.26.20
बहूनि वानरेन्द्राणामेष यूथानि वीर्यवान्।
परिगृह्याभियाति त्वां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥ ६.२६.२० ॥
પરાક્રમી આ વાનરશ્રેષ્ઠોની ઘણી ટુકડીઓ સાથે લઈને પોતાની સેના વડે તને કચડી નાખવા આગળ વધી રહ્યો છે.
6.26.21
अनुवालिसुतस्यापि बलेन महता वृतः।
वीरस्तिष्ठति संग्रामे सेतुहेतुरयं नलः ॥ ६.२६.२१ ॥
વાલીના પુત્ર સાથે મહાન સેનાથી ઘેરાયેલો આ વીર નળ યુદ્ધમાં ઊભો છે; સેતુનો હેતુ આ જ છે.
6.26.22
ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च।
उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुङ्गवाः ॥ ६.२६.२२ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠો શરીર કડક કરીને ગર્જે છે, ચીસો પાડે છે અને ક્રોધે ઊઠીને અંગો મરડે છે.
6.26.23
एते दुष्प्रसहा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः।
अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च।
य एनमनुगच्छन्ति वीराश्चन्दनवासिनः ॥ ६.२६.२३ ॥
ચંદનપર્વતના નિવાસી આ વીરો દુર્જય, ભયંકર, પ્રચંડ પરાક્રમી છે; આઠ લાખ હજાર, સો દસ કરોડ તેની પાછળ ચાલે છે.
6.26.24
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्।
श्वेतो रजतसंकाशश्चपलो भीमविक्रमः ॥ ६.२६.२४ ॥
શ્વેત, ચાંદી જેવો, ચંચળ અને ભીષણ પરાક્રમી આ વીર પોતાની સેના વડે લંકાને કચડી નાખવાની આકાંક્ષા રાખે છે.
6.26.25
बुद्धिमान् वानरः शूरस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः।
तूर्णं सुग्रीवमागम्य पुनर्गच्छति वानरः ॥ ६.२६.२५ ॥
બુદ્ધિમાન, શૂર, ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત એ વાનર સુગ્રીવ પાસે ઝડપથી આવીને ફરી પાછો જાય છે.
6.26.26
विभजन् वानरीं सेनामनीकानि प्रहर्षयन्।
यः पुरा गोमतीतीरे रम्यं पर्येति पर्वतम् ॥ ६.२६.२६ ॥
વાનર સેનાને વિભાજીત કરીને, તેની ટુકડીઓને હર્ષિત કરતો, જે પહેલાં ગોમતીના કિનારે સુંદર પર્વતની આસપાસ ફરતો હતો.
6.26.27
नाम्ना संरोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः।
तत्र राज्यं प्रशास्त्येष कुमुदो नाम यूथपः ॥ ६.२६.२७ ॥
સંરોચન નામનો, અનેક વૃક્ષોથી ભરેલો પર્વત; ત્યાં યૂથપતિ કુમુદ નામનો રાજ્ય કરે છે.
6.26.28
योऽसौ शतसहस्राणि सहर्षं परिकर्षति।
यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः ॥ ६.२६.२८ ॥
તે વાનર સેંકડો હજારો વાનરોને હર્ષપૂર્વક સાથે લઈ જાય છે.
6.26.29
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरदर्शनाः।
अदीनो वानरश्चण्डः संग्राममभिकाङ्क्षति।
एषोऽप्याशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥ ६.२६.२९ ॥
જેની લાંબી પૂંછડીઓ અનેક વ્યામ લાંબી છે, તાંબા, પીળા, કાળા, સફેદ રંગની, વિખરાયેલી, ભયાનક દેખાતી — તે નિર્ભય, ઉગ્ર વાનર યુદ્ધની ઇચ્છા રાખે છે. આ પણ પોતાની સેનાથી લંકાને કચડવાની આશા રાખે છે.
6.26.30
यस्त्वेष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः।
निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ ६.२६.३० ॥
પરંતુ આ સિંહ જેવો, પીળાશ પડતા ભૂરા રંગનો, લાંબા કેસરવાળો વાનર સ્થિર ઊભો રહીને જાણે આંખોથી જ લંકાને બાળી નાખવા ઇચ્છતો હોય તેમ તેની તરફ જુએ છે.
6.26.31
विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम्।
राजन् सततमध्यास्ते स रम्भो नाम यूथपः।
शतं शतसहस्राणां त्रिंशच्च हरिपुङ्गवाः ॥ ६.२६.३१ ॥
વિંધ્ય, કૃષ્ણગિરિ, સહ્ય અને સુદર્શન પર્વતો પર, હે રાજન, રંભ નામનો યૂથપતિ સદા નિવાસ કરે છે; તેની સાથે સો-સો હજારના ત્રીસ શ્રેષ્ઠ વાનરો છે.
6.26.32
यं यान्तं वानरा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः।
परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुमोजसा ॥ ६.२६.३२ ॥
તે જતો હોય ત્યારે ભયંકર, પ્રચંડ અને પ્રચંડ પરાક્રમી વાનરો તેને ઘેરીને લંકાને બળથી કચડી નાખવા તેની પાછળ જાય છે.
6.26.33
यस्तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः।
न तु संविजते मृत्योर्न च सेनां प्रधावति ॥ ६.२६.३३ ॥
જે કાન ફેલાવીને વારંવાર બગાસું ખાય છે, તે મૃત્યુથી ડરતો નથી, અને સેના તરફ દોડતો પણ નથી.
6.26.34
प्रकम्पते च रोषेण तिर्यक् च पुनरीक्षते।
पश्य लाङ्गूलविक्षेपं क्ष्वेडत्येष महाबलः ॥ ६.२६.३४ ॥
ક્રોધથી કાંપે છે અને તિરછી નજરે ફરી જુએ છે; જુઓ, પૂંછડી હલાવીને આ મહાબળવાન ગર્જે છે.
6.26.35
महाजवो वीतभयो रम्यं साल्वेयपर्वतम्।
राजन् सततमध्यास्ते शरभो नाम यूथपः ॥ ६.२६.३५ ॥
મહાવેગવાન અને નિર્ભય શરભ નામનો યૂથપતિ, હે રાજન, રમણીય સાલ્વેય પર્વત પર સદા નિવાસ કરે છે.
6.26.36
एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः।
राजन् शतसहस्राणि चत्वारिंशत्तथैव च ॥ ६.२६.३६ ॥
તે બળવાનના વિહાર નામના સર્વ યૂથપતિઓ, હે રાજન, ચાલીસ લાખ વાનરો છે, એટલા જ.
6.26.37
यस्तु मेघ इवाकाशं महानावृत्य तिष्ठति।
मध्ये वानरवीराणां सुराणामिव वासवः ॥ ६.२६.३७ ॥
જે મેઘની જેમ આકાશને આવરી, વાનરવીરોની વચ્ચે દેવોમાં ઇન્દ્ર જેવા ઊભા છે.
6.26.38
भेरीणामिव संनादो यस्यैष श्रूयते महान्।
घोषः शाखामृगेन्द्राणां संग्राममभिकाङ्क्षताम् ॥ ६.२६.३८ ॥
યુદ્ધની ઇચ્છા રાખનારા વાનરેન્દ્રોનો આ મહાન ઘોષ ભેરીના નાદ જેવો સંભળાય છે.
6.26.39
एष पर्वतमध्यास्ते पारियात्रमनुत्तमम्।
युद्धे दुष्प्रसहो नित्यं पनसो नाम यूथपः ॥ ६.२६.३९ ॥
આ અનુપમ પારિયાત્ર પર્વત પર બિરાજે છે—યુદ્ધમાં સદા અસહ્ય એવો પનસ નામે યૂથપતિ.
6.26.40
एनं शतसहस्राणां शतार्धं पर्युपासते।
यूथपा यूथपश्रेष्ठं येषां यूथानि भागशः ॥ ६.२६.४० ॥
તેને પચાસ લાખ યૂથપતિઓ સેવે છે—યૂથપતિઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેના યૂથો ભાગ ભાગમાં વહેંચાયેલા છે.
6.26.41
यस्तु भीमां प्रवल्गन्तीं चमूं तिष्ठति शोभयन्।
स्थितां तीरे समुद्रस्य द्वितीय इव सागरः ॥ ६.२६.४१ ॥
જે ભયંકર કૂદતી સેનાને શોભાવતો ઊભો છે, સમુદ્રકિનારે સ્થિત બીજા સાગર જેવો.
6.26.42
एष दर्दुरसंकाशो विनतो नाम यूथपः।
पिबंश्चरति यो वेणां नदीनामुत्तमां नदीम् ॥ ६.२६.४२ ॥
આ દેડકા જેવા આકારનો વિનત નામે યૂથપતિ છે, જે નદીઓમાં ઉત્તમ વેણા નદીનું જળ પીતો વિચરે છે.
6.26.43
षष्टिः शतसहस्राणि बलमस्य प्लवंगमाः।
त्वामाह्वयति युद्धाय क्रोधनो नाम वानरः ॥ ६.२६.४३ ॥
તેની સેનામાં સાઠ લાખ કૂદતા વાનરો છે. ક્રોધન નામનો વાનર યુદ્ધ માટે તને પડકારે છે.
6.26.44
विक्रान्ता बलवन्तश्च यथा यूथानि भागशः।
यस्तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः ॥ ६.२६.४४ ॥
તેઓ પરાક્રમી અને બળવાન છે, પોતાની ટુકડીઓમાં વહેંચાયેલા છે. ગેરુ જેવા રંગનું શરીર ધરાવતો વાનર—
6.26.45
अवमत्य सदा सर्वान् वानरान् बलदर्पितः।
गवयो नाम तेजस्वी त्वां क्रोधादभिवर्तते ॥ ६.२६.४५ ॥
પોતાના બળથી ગર્વિત થઈને, હંમેશાં સર્વ વાનરોને તુચ્છ ગણતો, ગવય નામનો તેજસ્વી વાનર ક્રોધથી તારી સામે આવી રહ્યો છે.
6.26.46
एनं शतसहस्राणि सप्ततिः पर्युपासते।
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥ ६.२६.४६ ॥
સિત્તેર લાખ વાનરો તેની સેવામાં રહે છે. પોતાની જ સેનાથી લંકાને કચડી નાખવાની તે આશા રાખે છે.
6.26.47
एते दुष्प्रसहा वीरा येषां संख्या न विद्यते।
यूथपा यूथपश्रेष्ठास्तेषां यूथानि भागशः ॥ ६.२६.४७ ॥
આ દુર્જય વીરો છે, જેમની સંખ્યા જાણી શકાતી નથી. આ યૂથપતિઓ છે, યૂથપતિઓમાં શ્રેષ્ઠ; તેમની ટુકડીઓ ભાગોમાં વહેંચાયેલી છે.