वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.27.1
तांस्तु ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान्।
राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम् ॥ ६.२७.१ ॥
राघवासाठी पराक्रमाने लढणारे, स्वतःच्या प्राणांचीही पर्वा न करणारे ते यूथपती मी तुला वर्णन करून सांगतो.
6.27.2
स्निग्धा यस्य बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः।
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः ॥ ६.२७.२ ॥
ज्यांच्या चकचकीत, अनेक व्याम लांब शेपट्या, तांबूस, पिवळे, काळे व पांढरे रंग पसरलेले, त्या भयंकर कर्मे करणाऱ्या वानरांना.
6.27.3
प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः।
पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते हरो नामैष वानरः ॥ ६.२७.३ ॥
उंचावलेल्या त्या शेपट्या सूर्यकिरणांप्रमाणे चमकतात आणि जमिनीवर ओढल्या जातात. या वानराचे नाव हर आहे.
6.27.4
यं पृष्ठतोऽनुगच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः।
वृक्षानुद्यम्य सहसा लङ्कारोहणतत्पराः ॥ ६.२७.४ ॥
त्याच्या मागे शेकडो आणि हजारो वानर चालत आहेत; अचानक झाडे उचलून लंकेवर चढाई करण्यास ते तत्पर आहेत.
6.27.5
यूथपा हरिराजस्य किंकराः समुपस्थिताः।
नीलानिव महामेघांस्तिष्ठतो यांस्तु पश्यसि ॥ ६.२७.५ ॥
वानरराजाचे सेवक असलेले यूथपती जवळ उपस्थित आहेत; नीळ्या महामेघांप्रमाणे उभे असलेले जे तू पाहतोस ते.
6.27.6
असिताञ्जनसंकाशान् युद्धे सत्यपराक्रमान्।
असंख्येयाननिर्देशान् परं पारमिवोदधेः ॥ ६.२७.६ ॥
काळ्या अंजनासारखे, युद्धात खरा पराक्रम असलेले, असंख्य, वर्णनातीत; समुद्राच्या पलीकडल्या काठासारखे.
6.27.7
पर्वतेषु च ये केचिद् विषयेषु नदीषु च।
एते त्वामभिवर्तन्ते राजन्नृक्षाः सुदारुणाः ॥ ६.२७.७ ॥
पर्वतांवर, प्रदेशांत आणि नद्यांवर जे कोणी आहेत, हे अत्यंत भयंकर अस्वल, हे राजा, तुझ्यावर चाल करून येत आहेत.
6.27.8
एषां मध्ये स्थितो राजन् भीमाक्षो भीमदर्शनः।
पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः ॥ ६.२७.८ ॥
हे राजा, यांच्या मध्ये भयंकर डोळे आणि भयंकर रूप असलेला उभा आहे; मेघांनी सर्व बाजूंनी वेढलेल्या पर्जन्यासारखा तो वेढलेला आहे.
6.27.9
ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठमध्यास्ते नर्मदां पिबन्।
सर्वर्क्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः ॥ ६.२७.९ ॥
ऋक्षवान नावाच्या श्रेष्ठ पर्वतावर राहून नर्मदेचे पाणी पिणारा हा धूम्र नावाचा यूथपती आहे; सर्व अस्वलांचा अधिपती.
6.27.10
यवीयानस्य तु भ्राता पश्यैनं पर्वतोपमम्।
भ्रात्रा समानो रूपेण विशिष्टस्तु पराक्रमे ॥ ६.२७.१० ॥
हा त्याचा धाकटा भाऊ आहे; पर्वतासारख्या या वीराला पाहा. रूपात भावासारखा, पण पराक्रमात श्रेष्ठ.
6.27.11
स एष जाम्बवान् नाम महायूथपयूथपः।
प्रशान्तो गुरुवर्ती च सम्प्रहारेष्वमर्षणः ॥ ६.२७.११ ॥
हा जाम्बवान नावाच्या महान यूथपतींचा अधिपती आहे; शांत, गुरुजनांचे ऐकणारा, आणि युद्धात रागीट.
6.27.12
एतेन साह्यं तु महत् कृतं शक्रस्य धीमता।
दैवासुरे जाम्बवता लब्धाश्च बहवो वराः ॥ ६.२७.१२ ॥
या बुद्धिमानाने देवासुर युद्धात इंद्राला मोठी मदत केली; आणि जाम्बवानाला तेथे अनेक वरदान मिळाले.
6.27.13
आरुह्य पर्वताग्रेभ्यो महाभ्रविपुलाः शिलाः।
मुञ्चन्ति विपुलाकारा न मृत्योरुद्विजन्ति च ॥ ६.२७.१३ ॥
पर्वतशिखरांवर चढून ते महामेघांसारख्या विशाल शिला फेकतात; ते विशालकाय वानर मृत्यूलाही भीत नाहीत.
6.27.14
राक्षसानां च सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः।
एतस्य सैन्या बहवो विचरन्त्यमितौजसः ॥ ६.२७.१४ ॥
राक्षसांसारखे आणि पिशाचांसारखे लोमश; त्याची अनेक सैन्ये अमित पराक्रमाने संचार करीत आहेत.
6.27.15
य एनमभिसंरब्धं प्लवमानमवस्थितम्।
प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे स्थिता यूथपयूथपम् ॥ ६.२७.१५ ॥
संतापून उड्या घेत उभ्या असलेल्या त्याला सर्व वानर उभे राहून पाहतात — त्या यूथपतींच्या यूथपतीला.
6.27.16
एष राजन् सहस्राक्षं पर्युपास्ते हरीश्वरः।
बलेन बलसंयुक्तो दम्भो नामैष यूथपः ॥ ६.२७.१६ ॥
हे राजा! हा हरीश्वर सहस्राक्षाजवळ (इंद्राजवळ) असतो; बलसंपन्न हा दंभ नावाचा यूथपती आहे.
6.27.17
यः स्थितं योजने शैलं गच्छन् पार्श्वेन सेवते।
ऊर्ध्वं तथैव कायेन गतः प्राप्नोति योजनम् ॥ ६.२७.१७ ॥
एक योजन अंतरावरील पर्वताकडे जाताना तो बाजूने त्याच्याजवळ जातो; तसेच शरीरासह वर जाऊन एक योजन पोहोचतो.
6.27.18
यस्मात् तु परमं रूपं चतुष्पात्सु न विद्यते।
श्रुतः संनादनो नाम वानराणां पितामहः ॥ ६.२७.१८ ॥
चतुष्पादांमध्ये असे श्रेष्ठ रूप आढळत नाही; वानरांचा पितामह म्हणून संनादन नावाचा ऐकिवात आहे.
6.27.19
येन युद्धं तदा दत्तं रणे शक्रस्य धीमता।
पराजयश्च न प्राप्तः सोऽयं यूथपयूथपः ॥ ६.२७.१९ ॥
त्या काळी रणांगणात बुद्धिमान इंद्राशी ज्याने युद्ध केले आणि ज्याला कधी पराजय मिळाला नाही, तोच हा यूथपांचा यूथपती.
6.27.20
यस्य विक्रममाणस्य शक्रस्येव पराक्रमः।
एष गन्धर्वकन्यायामुत्पन्नः कृष्णवर्त्मना ॥ ६.२७.२० ॥
ज्याचा पराक्रम इंद्रासारखा आहे, तो हा गंधर्वकन्येपासून कृष्णमार्गाने जन्मलेला आहे.
6.27.21
तदा देवासुरे युद्धे साह्यार्थं त्रिदिवौकसाम्।
यत्र वैश्रवणो राजा जम्बूमुपनिषेवते ॥ ६.२७.२१ ॥
त्या वेळी देव-असुर युद्धात स्वर्गवासीयांच्या साहाय्यासाठी — जिथे राजा वैश्रवण (कुबेर) जंबू वृक्षाचा आश्रय घेतो.
6.27.22
यो राजा पर्वतेन्द्राणां बहुकिंनरसेविनाम्।
विहारसुखदो नित्यं भ्रातुस्ते राक्षसाधिप ॥ ६.२७.२२ ॥
जो राजा अनेक किन्नरांनी सेवित पर्वतश्रेष्ठांचा राजा असून सदैव विहारसुख देणारा आहे — तो तुझा भाऊ आहे, हे राक्षसाधिपती!
6.27.23
तत्रैष रमते श्रीमान् बलवान् वानरोत्तमः।
युद्धेष्वकत्थनो नित्यं क्रथनो नाम यूथपः ॥ ६.२७.२३ ॥
तिथे हा तेजस्वी, बलवान, वानरश्रेष्ठ रमतो. युद्धांत कधीही आत्मस्तुती न करणारा क्रथन नावाचा यूथपती.
6.27.24
वृतः कोटिसहस्रेण हरीणां समवस्थितः।
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥ ६.२७.२४ ॥
हजारो कोटी वानरांनी वेढलेला, तिथे उभा असलेला हाच आपल्या सेनेने लंकेला चिरडण्याची इच्छा बाळगतो.
6.27.25
यो गङ्गामनुपर्येति त्रासयन् गजयूथपान्।
हस्तिनां वानराणां च पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ६.२७.२५ ॥
जो गंगेच्या काठाकाठाने फिरतो, हत्तींच्या यूथपतींना घाबरवत, हत्ती आणि वानरांचे जुने वैर आठवत.
6.27.26
एष यूथपतिर्नेता गर्जन् गिरिगुहाशयः।
गजान् रोधयते वन्यानारुजंश्च महीरुहान् ॥ ६.२७.२६ ॥
हा यूथपती नेता, पर्वतगुहेत राहणारा, गर्जना करत रानटी हत्तींना अडवतो आणि वृक्ष मोडतो.
6.27.27
हरीणां वाहिनीमुख्यो नदीं हैमवतीमनु।
उशीरबीजमाश्रित्य मन्दरं पर्वतोत्तमम् ॥ ६.२७.२७ ॥
वानरसेनेचा मुख्य सेनापती, हिमालयातून आलेल्या नदीच्या काठाने, उशीरबीज आश्रय घेऊन, श्रेष्ठ पर्वत मंदराजवळ.
6.27.28
रमते वानरश्रेष्ठो दिवि शक्र इव स्वयम्।
एनं शतसहस्राणां सहस्रमभिवर्तते ॥ ६.२७.२८ ॥
वानरश्रेष्ठ स्वर्गात इंद्राप्रमाणे स्वतः आनंद घेतो. लाखांचा हजारांचा समूह याला वेढतो.
6.27.29
वीर्यविक्रमदृप्तानां नर्दतां बाहुशालिनाम्।
स एष नेता चैतेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ६.२७.२९ ॥
पराक्रम व शौर्याने गर्विष्ठ, गर्जना करणाऱ्या, बाहुबलशाली या महात्मा वानरांचा नेता हाच.
6.27.30
स एष दुर्धरो राजन् प्रमाथी नाम यूथपः।
वातेनेवोद्धतं मेघं यमेनमनुपश्यसि ॥ ६.२७.३० ॥
हे राजा! हा दुर्धर, प्रमाथी नावाचा यूथपती आहे. वाऱ्याने उडवलेल्या मेघासारखा याला तुम्ही पाहता.
6.27.31
अनीकमपि संरब्धं वानराणां तरस्विनाम्।
उद्धूतमरुणाभासं पवनेन समन्ततः ॥ ६.२७.३१ ॥
वाऱ्याने चहूकडे उडवलेली, तांबूस आभा असलेली, संतप्त अशी वानरांची तेजस्वी सेनाही (दिसत होती).
6.27.32
विवर्तमानं बहुशो यत्रैतद्बहुलं रजः।
एतेऽसितमुखा घोरा गोलाङ्गूला महाबलाः ॥ ६.२७.३२ ॥
जिथे हे दाट धुळीचे लोट वारंवार फिरत उडतात, तिथे हे काळ्या तोंडाचे, भयंकर, लांब शेपटीचे महाबलवान (वानर) आहेत.
6.27.33
शतं शतसहस्राणि दृष्ट्वा वै सेतुबन्धनम्।
गोलाङ्गूलं महाराज गवाक्षं नाम यूथपम् ॥ ६.२७.३३ ॥
हे महाराजा! सेतुबंधन पाहून शेकडो-लाखो (वानर) — त्यांच्यासह गवाक्ष नावाचा यूथपती (दिसला).
6.27.34
परिवार्याभिनर्दन्ते लङ्कां मर्दितुमोजसा।
भ्रमराचरिता यत्र सर्वकालफलद्रुमाः ॥ ६.२७.३४ ॥
लंकेला वेढा घालून बळाने तिला चिरडण्यासाठी ते गर्जना करत आहेत; तिथे भ्रमरांचा वावर असलेले, सर्व ऋतूंत फळे देणारे वृक्ष आहेत.
6.27.35
यं सूर्यस्तुल्यवर्णाभमनुपर्येति पर्वतम्।
यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः ॥ ६.२७.३५ ॥
सूर्य ज्या पर्वताभोवती फिरतो, ज्याच्या वर्णाशी व तेजाशी समान; त्याच्या प्रभेने त्याच वर्णाचे मृग व पक्षी सदैव तळपतात.
6.27.36
यस्य प्रस्थं महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः।
सर्वकामफला वृक्षाः सदा फलसमन्विताः ॥ ६.२७.३६ ॥
ज्याचे शिखर महात्मे महर्षी कधीही सोडत नाहीत; सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, सदैव फळांनी भरलेले वृक्ष तिथे आहेत.
6.27.37
मधूनि च महार्हाणि यस्मिन् पर्वतसत्तमे।
तत्रैष रमते राजन् रम्ये काञ्चनपर्वते ॥ ६.२७.३७ ॥
हे राजा, ज्या श्रेष्ठ पर्वतावर मौल्यवान मध आहे, तिथे, त्या रमणीय सुवर्णपर्वतावर तो रमतो.
6.27.38
मुख्यो वानरमुख्यानां केसरी नाम यूथपः।
षष्टिर्गिरिसहस्राणि रम्याः काञ्चनपर्वताः ॥ ६.२७.३८ ॥
वानरश्रेष्ठांमध्ये प्रमुख केसरी नावाचा यूथपती आहे. तिथे साठ हजार रमणीय सुवर्णपर्वत आहेत.
6.27.39
तेषां मध्ये गिरिवरस्त्वमिवानघ रक्षसाम्।
तत्रैके कपिलाः श्वेतास्ताम्रास्या मधुपिङ्गलाः ॥ ६.२७.३९ ॥
त्यांच्यामध्ये श्रेष्ठ पर्वत तुझ्यासारखा राक्षसांचा आहे, हे निष्पाप. तिथे काही कपिल, पांढरे, ताम्रमुख आणि मधपिंगळ आहेत.
6.27.40
निवसन्त्यन्तिमगिरौ तीक्ष्णदंष्ट्रा नखायुधाः।
सिंहा इव चतुर्दंष्ट्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥ ६.२७.४० ॥
ते शेवटच्या पर्वतावर राहतात — तीक्ष्ण दाढा असलेले, नखे हेच शस्त्र असलेले, सिंहांसारखे चार सुळे असलेले, वाघांसारखे दुर्जेय.
6.27.41
सर्वे वैश्वानरसमा ज्वलदाशीविषोपमाः।
सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूला मत्तमातङ्गसंनिभाः ॥ ६.२७.४१ ॥
ते सर्व अग्नीसमान, पेटलेल्या विषारी सापांसारखे, अतिदीर्घ वेटोळी शेपटी असलेले, मदोन्मत्त हत्तींसारखे आहेत.
6.27.42
महापर्वतसंकाशा महाजीमूतनिःस्वनाः।
वृत्तपिङ्गलनेत्रा हि महाभीमगतिस्वनाः ॥ ६.२७.४२ ॥
ते महापर्वतांसारखे, महामेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे, गोल पिंगट डोळ्यांचे, अतिभयंकर गतीचा आवाज करणारे आहेत.
6.27.43
मर्दयन्तीव ते सर्वे तस्थुर्लङ्कां समीक्ष्य ते।
एष चैषामधिपतिर्मध्ये तिष्ठति वीर्यवान् ॥ ६.२७.४३ ॥
ते सर्व लंकेकडे पाहून जणू तिला चिरडण्यास उभे राहिले. यांचा स्वामी, पराक्रमी वीर, मध्यभागी उभा आहे.
6.27.44
जयार्थी नित्यमादित्यमुपतिष्ठति वीर्यवान्।
नाम्ना पृथिव्यां विख्यातो राजन् शतबलीति यः ॥ ६.२७.४४ ॥
विजयाची इच्छा धरणारा तो पराक्रमी नेहमी सूर्याची उपासना करतो. हे राजा! पृथ्वीवर 'शतबली' नावाने प्रसिद्ध असलेला हाच आहे.
6.27.45
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्।
विक्रान्तो बलवान् शूरः पौरुषे स्वे व्यवस्थितः ॥ ६.२७.४५ ॥
स्वतःच्या सैन्यासह लंकेला चिरडण्याची इच्छा हाच धरतो. तो पराक्रमी, बलवान, शूर असून आपल्या पौरुषात स्थिर आहे.
6.27.46
रामप्रियार्थं प्राणानां दयां न कुरुते हरिः।
गजो गवाक्षो गवयो नलो नीलश्च वानरः ॥ ६.२७.४६ ॥
रामाला प्रिय करण्यासाठी हा वानर स्वतःच्या प्राणांचीही पर्वा करत नाही. गज, गवाक्ष, गवय, नल आणि नील हे देखील वानर आहेत.
6.27.47
एकैकमेव योधानां कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
तथान्ये वानरश्रेष्ठा विन्ध्यपर्वतवासिनः।
न शक्यन्ते बहुत्वात् तु संख्यातुं लघुविक्रमाः ॥ ६.२७.४७ ॥
यांपैकी प्रत्येक योद्धा दहा कोटी सैनिकांनी वेढलेला आहे. तसेच विंध्य पर्वतावर राहणारे इतर श्रेष्ठ वानरही आहेत; त्यांच्या अधिकतेमुळे ते मोजता येत नाहीत, ते वेगवान पराक्रमी आहेत.
6.27.48
सर्वे महाराज महाप्रभावाः
सर्वे महाशैलनिकाशकायाः।
सर्वे समर्थाः पृथिवीं क्षणेन
कर्तुं प्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम् ॥ ६.२७.४८ ॥
हे महाराजा! हे सर्व महाप्रभावशाली आहेत; सर्वांची शरीरे महापर्वतांसारखी आहेत. हे सर्व क्षणात या पृथ्वीलाही पर्वतांच्या तुकड्यांनी विखुरलेली चुरडून टाकण्यास समर्थ आहेत.