વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.28.1
सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।
बलमादिश्य तत् सर्वं शुको वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ६.२८.१ ॥
સારણનાં વચન સાંભળીને અને આખી સેનાનું વર્ણન કરીને શુકે રાક્ષસાધિપતિ રાવણને આ વચન કહ્યું.
6.28.2
स्थितान् पश्यसि यानेतान् मत्तानिव महाद्विपान्।
न्यग्रोधानिव गाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ॥ ६.२८.२ ॥
ઊભેલા આ જેમને તું જુએ છે, તેઓ મદમસ્ત મહાગજો જેવા, ગંગાકાંઠાના વડ જેવા અને હિમાલયના સાલ વૃક્ષો જેવા છે.
6.28.3
एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः कामरूपिणः।
दैत्यदानवसंकाशा युद्धे देवपराक्रमाः ॥ ६.२८.३ ॥
હે રાજન્, આ દુર્ધર્ષ, બળવાન, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા છે; દૈત્ય-દાનવ સમાન અને યુદ્ધમાં દેવોના પરાક્રમવાળા છે.
6.28.4
एषां कोटिसहस्राणि नव पञ्च च सप्त च।
तथा शङ्कुसहस्राणि तथा वृन्दशतानि च ॥ ६.२८.४ ॥
એમની નવ, પાંચ અને સાત કરોડ હજાર છે; તેમજ હજારો શંકુ અને સેંકડો વૃંદ પણ છે.
6.28.5
एते सुग्रीवसचिवाः किष्किन्धानिलयाः सदा।
हरयो देवगन्धर्वैरुत्पन्नाः कामरूपिणः ॥ ६.२८.५ ॥
આ સુગ્રીવના મંત્રીઓ છે, સદા કિષ્કિંધામાં રહેનારા; દેવ અને ગંધર્વોથી ઉત્પન્ન થયેલા વાનર, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા.
6.28.6
यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देवरूपिणौ।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव ताभ्यां नास्ति समो युधि ॥ ६.२८.६ ॥
જે બે કુમારો ઊભેલા તું જુએ છે, દેવરૂપ ધરાવનારા, મૈંદ અને દ્વિવિદ — યુદ્ધમાં તેમના સમાન કોઈ નથી.
6.28.7
ब्रह्मणा समनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ।
आशंसेते यथा लङ्कामेतौ मर्दितुमोजसा ॥ ६.२८.७ ॥
બ્રહ્માની અનુમતિ પામેલા, અમૃત પીનારા આ બંને પોતાના બળથી લંકાને કચડી નાખવાની આશા રાખે છે.
6.28.8
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्।
यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रमपि वानरः ॥ ६.२८.८ ॥
મદમસ્ત હાથીની જેમ ઊભેલો જેને તું જુએ છે, તે વાનર ક્રોધે ભરાય તો બળથી સમુદ્રને પણ હલાવી શકે છે.
6.28.9
एषोऽभिगन्ता लङ्कायां वैदेह्यास्तव च प्रभो।
एनं पश्य पुरा दृष्टं वानरं पुनरागतम् ॥ ६.२८.९ ॥
હે પ્રભુ, આ લંકામાં વૈદેહી (સીતા) અને તમારી પાસે આવનાર છે. પહેલાં જોવાયેલા આ વાનરને ફરી આવેલો જુઓ.
6.28.10
ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वातात्मज इति श्रुतः।
हनूमानिति विख्यातो लङ्घितो येन सागरः ॥ ६.२८.१० ॥
કેસરીનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર, વાયુનો પુત્ર તરીકે જાણીતો, હનુમાન નામે પ્રખ્યાત, જેણે સાગર ઓળંગ્યો હતો.
6.28.11
कामरूपो हरिश्रेष्ठो बलरूपसमन्वितः।
अनिवार्यगतिश्चैव यथा सततगः प्रभुः ॥ ६.२८.११ ॥
ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, બળ અને રૂપથી યુક્ત, જેની ગતિ અટકાવી ન શકાય એવી, સતત ગતિમાન પ્રભુ જેવો.
6.28.12
उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा बालः किल बुभुक्षितः।
त्रियोजनसहस्रं तु अध्वानमवतीर्य हि ॥ ६.२८.१२ ॥
ઉગતા સૂર્યને જોઈને ભૂખ્યો બાળક ખરેખર ત્રણ હજાર યોજન અંતર ઊતરીને નીચે આવ્યો.
6.28.14
आदित्यमाहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति।
अनाधृष्यतमं देवमपि देवर्षिराक्षसैः।
अनासाद्यैव पतितो भास्करोदयने गिरौ ॥ ६.२८.१४ ॥
હું સૂર્યને લઈ આવીશ; મારી ભૂખ મને છોડશે નહીં. દેવો, ઋષિઓ અને રાક્ષસો પણ જેને હરાવી ન શકે એ દેવ સુધી પહોંચ્યા પહેલાં તે ઉદયગિરિ પર પડ્યો.
6.28.15
पतितस्य कपेरस्य हनुरेका शिलातले।
किंचिद् भिन्ना दृढहनुर्हनूमानेष तेन वै ॥ ६.२८.१५ ॥
પડી ગયેલા તે વાનરનું એક જડબું પથ્થરની ભૂમિ પર થોડું તૂટ્યું; એ કારણે આ દૃઢજડબાવાળો હનુમાન કહેવાયો.
6.28.16
सत्यमागमयोगेन ममैष विदितो हरिः।
नास्य शक्यं बलं रूपं प्रभावो वानुभाषितुम् ॥ ६.२८.१६ ॥
સાચું છે, શાસ્ત્રજ્ઞાનના યોગથી મને આ હરિ જ્ઞાત છે; એમનું બળ, રૂપ કે પ્રભાવ વર્ણવવો શક્ય નથી.
6.28.17
एष आशंसते लङ्कामेको मथितुमोजसा।
येन जाज्वल्यतेऽसौ वै धूमकेतुस्तवाद्य वै।
लङ्कायां निहितश्चापि कथं विस्मरसे कपिम् ॥ ६.२८.१७ ॥
આ એકલો પોતાના બળથી લંકાને મથી નાખવાની આશા રાખે છે; તેથી આજે એ ધૂમકેતુ તારી લંકામાં પ્રજ્વલે છે. લંકામાં રાખેલા આ વાનરને તું કેવી રીતે ભૂલી ગયો?
6.28.18
यश्चैषोऽनन्तरः शूरः श्यामः पद्मनिभेक्षणः।
इक्ष्वाकूणामतिरथो लोके विश्रुतपौरुषः ॥ ६.२८.१८ ॥
અને આ શૂર, શ્યામવર્ણ, કમળનયન, ઇક્ષ્વાકુઓનો અતિરથી, જગતમાં પરાક્રમથી વિખ્યાત છે તે—
6.28.19
यस्मिन् न चलते धर्मो यो धर्मं नातिवर्तते।
यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः ॥ ६.२८.१९ ॥
જેનામાં ધર્મ ક્યારેય ડગમગતો નથી, જે ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી, જે બ્રહ્માસ્ત્ર અને વેદો જાણે છે, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ—
6.28.20
यो भिन्द्याद् गगनं बाणैर्मेदिनीं वापि दारयेत्।
यस्य मृत्योरिव क्रोधः शक्रस्येव पराक्रमः ॥ ६.२८.२० ॥
જે બાણોથી આકાશને અને પૃથ્વીને પણ ચીરી શકે, જેનો ક્રોધ મૃત્યુ જેવો અને પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેવો છે,
6.28.21
यस्य भार्या जनस्थानात् सीता चापि हृता त्वया।
स एष रामस्त्वां राजन् योद्धुं समभिवर्तते ॥ ६.२८.२१ ॥
જનસ્થાનથી જેની પત્ની સીતાનું તેં હરણ કર્યું હતું, હે રાજન, એ જ આ રામ તારી સાથે યુદ્ધ કરવા આવ્યો છે.
6.28.22
यस्यैष दक्षिणे पार्श्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभः।
विशालवक्षास्ताम्राक्षो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ ६.२८.२२ ॥
જેની જમણી બાજુએ આ છે, શુદ્ધ સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળો, વિશાળ છાતી, લાલ નેત્રો અને ઘેરા વાંકડિયા વાળવાળો.
6.28.23
एषो हि लक्ष्मणो नाम भ्रातुः प्रियहिते रतः।
नये युद्धे च कुशलः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.२८.२३ ॥
આ લક્ષ્મણ નામનો છે, જે ભાઈના હિત અને પ્રિયમાં લીન રહે છે. નીતિ અને યુદ્ધમાં કુશળ છે; સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
6.28.24
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तश्च जयी बली।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ ६.२८.२४ ॥
આ અમર્ષી, દુર્જય, વિજેતા, પરાક્રમી, વિજયી અને બળવાન છે. રામનો જમણો બાહુ; સદા રામનો પ્રાણ, જે બહાર વિચરે છે.
6.28.25
नह्येष राघवस्यार्थे जीवितं परिरक्षति।
एषैवाशंसते युद्धे निहन्तुं सर्वराक्षसान् ॥ ६.२८.२५ ॥
આ રાઘવ માટે પોતાના જીવનની રક્ષા નહીં કરે; યુદ્ધમાં સર્વ રાક્ષસોને હણવાની એ જ ઇચ્છા રાખે છે.
6.28.26
यस्तु सव्यमसौ पक्षं रामस्याश्रित्य तिष्ठति।
रक्षोगणपरिक्षिप्तो राजा ह्येष विभीषणः ॥ ६.२८.२६ ॥
જે ડાબી બાજુએ રામનો આશ્રય લઈને ઊભો છે, રાક્ષસ-સમૂહોથી ઘેરાયેલો, આ જ રાજા વિભીષણ છે.
6.28.27
श्रीमता राजराजेन लङ्कायामभिषेचितः।
त्वामसौ प्रतिसंरब्धो युद्धायैषोऽभिवर्तते ॥ ६.२८.२७ ॥
લંકામાં શ્રીમાન રાજાધિરાજ દ્વારા અભિષિક્ત થયેલો તે, તારા પર ક્રોધે ભરાઈને યુદ્ધ માટે આગળ વધી રહ્યો છે.
6.28.28
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं मध्ये गिरिमिवाचलम्।
सर्वशाखामृगेन्द्राणां भर्तारममितौजसम् ॥ ६.२८.२८ ॥
વચ્ચે પર્વતની જેમ અચળ ઊભેલા જેને તું જુએ છે, તે બધા વાનરરાજોનો સ્વામી છે, અમિત તેજવાળો.
6.28.29
तेजसा यशसा बुद्ध्या बलेनाभिजनेन च।
यः कपीनतिबभ्राज हिमवानिव पर्वतः ॥ ६.२८.२९ ॥
તેજ, યશ, બુદ્ધિ, બળ અને કુળથી જે વાનરોમાં હિમાલય પર્વતની જેમ ચમકે છે.
6.28.30
किष्किन्धां यः समध्यास्ते गुहां सगहनद्रुमाम्।
दुर्गां पर्वतदुर्गम्यां प्रधानैः सह यूथपैः ॥ ६.२८.३० ॥
પ્રધાન યૂથપતિઓ સાથે, ઘટાદાર વૃક્ષોવાળી, પર્વતોથી દુર્ગમ કિષ્કિંધાની ગુફામાં જે વસે છે.
6.28.31
यस्यैषा काञ्चनी माला शोभते शतपुष्करा।
कान्ता देवमनुष्याणां यस्यां लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ ६.२८.३१ ॥
સો કમળોવાળી આ સોનાની માળા જેની છે તે શોભે છે; દેવો અને મનુષ્યોની પ્રિય લક્ષ્મી તેમાં સ્થિર છે.
6.28.32
एतां मालां च तारां च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
सुग्रीवो वालिनं हत्वा रामेण प्रतिपादितः ॥ ६.२८.३२ ॥
આ માળા, તારા અને વાનરોનું શાશ્વત રાજ્ય — વાલીને મારીને રામે સુગ્રીવને તે પાછું આપ્યું.
6.28.33
शतं शतसहस्राणां कोटिमाहुर्मनीषिणः।
शतं कोटिसहस्राणां शङ्कुरित्यभिधीयते ॥ ६.२८.३३ ॥
જ્ઞાનીઓ સો લાખને એક કરોડ કહે છે; સો કરોડ હજારને શંકુ કહેવાય છે.
6.28.34
शतं शङ्कुसहस्राणां महाशङ्कुरिति स्मृतः।
महाशङ्कुसहस्राणां शतं वृन्दमिहोच्यते ॥ ६.२८.३४ ॥
હજાર શંકુના સો ગણા મહાશંકુ કહેવાય છે; હજાર મહાશંકુના સો ગણા અહીં વૃંદ કહેવાય છે.
6.28.35
शतं वृन्दसहस्राणां महावृन्दमिति स्मृतम्।
महावृन्दसहस्राणां शतं पद्ममिहोच्यते ॥ ६.२८.३५ ॥
હજાર વૃંદના સો ગણા મહાવૃંદ કહેવાય છે; હજાર મહાવૃંદના સો ગણા અહીં પદ્મ કહેવાય છે.
6.28.36
शतं पद्मसहस्राणां महापद्ममिति स्मृतम्।
महापद्मसहस्राणां शतं खर्वमिहोच्यते ॥ ६.२८.३६ ॥
હજાર પદ્મના સો ગણા મહાપદ્મ કહેવાય છે; હજાર મહાપદ્મના સો ગણા અહીં ખર્વ કહેવાય છે.
6.28.37
शतं खर्वसहस्राणां महाखर्वमिति स्मृतम्।
महाखर्वसहस्राणां समुद्रमभिधीयते।
शतं समुद्रसाहस्रमोघ इत्यभिधीयते ॥ ६.२८.३७ ॥
હજાર ખર્વના સો ગણા મહાખર્વ કહેવાય છે; હજાર મહાખર્વને સમુદ્ર કહેવાય છે; સો હજાર સમુદ્રને ઓઘ કહેવાય છે.
6.28.38
शतमोघसहस्राणां महौघा इति विश्रुतः।
एवं कोटिसहस्रेण शङ्कूनां च शतेन च।
महाशङ्कुसहस्रेण तथा वृन्दशतेन च ॥ ६.२८.३८ ॥
હજાર ઓઘનું સો ગણું મહૌઘ કહેવાય છે. એ જ રીતે હજાર કરોડ અને સો શંકુ, હજાર મહાશંકુ તથા સો વૃંદ વડે પણ.
6.28.39
महावृन्दसहस्रेण तथा पद्मशतेन च।
महापद्मसहस्रेण तथा खर्वशतेन च ॥ ६.२८.३९ ॥
હજાર મહાવૃંદ, સો પદ્મ, હજાર મહાપદ્મ તથા સો ખર્વ વડે પણ.
6.28.40
समुद्रेण च तेनैव महौघेन तथैव च
एष कोटिमहौघेन समुद्रसदृशेन च ॥ ६.२८.४० ॥
સમુદ્ર વડે, એ જ મહૌઘ વડે તથા એ રીતે કરોડ મહૌઘ અને સમુદ્ર સમાન સંખ્યા વડે.
6.28.41
विभीषणेन वीरेण सचिवैः परिवारितः।
सुग्रीवो वानरेन्द्रस्त्वां युद्धार्थमनुवर्तते।
महाबलवृतो नित्यं महाबलपराक्रमः ॥ ६.२८.४१ ॥
વીર વિભીષણ અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા વાનરરાજ સુગ્રીવ યુદ્ધ માટે તમારી રાહ જુએ છે. મહાબળથી સદા ઘેરાયેલા, મહાબળ અને પરાક્રમવાળા.
6.28.42
इमां महाराज समीक्ष्य वाहिनी-
मुपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम्।
ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां
यथा जयः स्यान्न परैः पराभवः ॥ ६.२८.४२ ॥
હે મહારાજ! સળગતા ગ્રહો જેવી આ ઉપસ્થિત સેનાને જોઈને પરમ પ્રયત્ન કરો, જેથી વિજય થાય અને શત્રુઓથી પરાજય ન થાય.