वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.28.1
सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।
बलमादिश्य तत् सर्वं शुको वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ६.२८.१ ॥
सारणाचे वचन ऐकून आणि सर्व सैन्याचे वर्णन करून शुकाने राक्षसाधिपती रावणाला हे वचन सांगितले.
6.28.2
स्थितान् पश्यसि यानेतान् मत्तानिव महाद्विपान्।
न्यग्रोधानिव गाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ॥ ६.२८.२ ॥
उभे असलेले हे जे तू पाहतोस, ते मदमस्त महागजांसारखे, गंगेकाठच्या वटवृक्षांसारखे आणि हिमालयातील सालवृक्षांसारखे आहेत.
6.28.3
एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः कामरूपिणः।
दैत्यदानवसंकाशा युद्धे देवपराक्रमाः ॥ ६.२८.३ ॥
हे राजा, हे दुर्धर्ष, बलवान, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे आहेत; दैत्य-दानवांसारखे आणि युद्धात देवांच्या पराक्रमाचे आहेत.
6.28.4
एषां कोटिसहस्राणि नव पञ्च च सप्त च।
तथा शङ्कुसहस्राणि तथा वृन्दशतानि च ॥ ६.२८.४ ॥
यांच्या नऊ, पाच आणि सात कोटी सहस्र आहेत; तसेच हजारो शंकू आणि शेकडो वृंद आहेत.
6.28.5
एते सुग्रीवसचिवाः किष्किन्धानिलयाः सदा।
हरयो देवगन्धर्वैरुत्पन्नाः कामरूपिणः ॥ ६.२८.५ ॥
हे सुग्रीवाचे मंत्री आहेत, सदैव किष्किंधेत राहणारे; देव आणि गंधर्वांपासून जन्मलेले वानर, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे.
6.28.6
यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देवरूपिणौ।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव ताभ्यां नास्ति समो युधि ॥ ६.२८.६ ॥
उभे असलेले ते दोन कुमार, देवरूप धारण केलेले, मैंद आणि द्विविद — युद्धात त्यांच्यासारखा कोणीही नाही.
6.28.7
ब्रह्मणा समनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ।
आशंसेते यथा लङ्कामेतौ मर्दितुमोजसा ॥ ६.२८.७ ॥
ब्रह्मदेवांची अनुमती मिळालेले, अमृत प्राशन केलेले हे दोघे आपल्या बळाने लंकेला चिरडण्याची इच्छा बाळगत आहेत.
6.28.8
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्।
यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रमपि वानरः ॥ ६.२८.८ ॥
मदांध हत्तीसारखा उभा असलेला जो तू पाहतोस, तो वानर क्रोधित झाल्यास बळाने समुद्रालाही ढवळू शकतो.
6.28.9
एषोऽभिगन्ता लङ्कायां वैदेह्यास्तव च प्रभो।
एनं पश्य पुरा दृष्टं वानरं पुनरागतम् ॥ ६.२८.९ ॥
हे प्रभो, हा लंकेत वैदेही (सीता) आणि तुमच्याकडे येणारा आहे. पूर्वी दिसलेला हा वानर पुन्हा आला आहे, याला पाहा.
6.28.10
ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वातात्मज इति श्रुतः।
हनूमानिति विख्यातो लङ्घितो येन सागरः ॥ ६.२८.१० ॥
केसरीचा ज्येष्ठ पुत्र, वायूचा पुत्र म्हणून ओळखला जाणारा, हनुमान नावाने प्रसिद्ध, ज्याने समुद्र ओलांडला.
6.28.11
कामरूपो हरिश्रेष्ठो बलरूपसमन्वितः।
अनिवार्यगतिश्चैव यथा सततगः प्रभुः ॥ ६.२८.११ ॥
इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, वानरश्रेष्ठ, बळ व रूपाने युक्त, ज्याची गती अनिवार्य आहे, सतत संचार करणाऱ्या प्रभूसारखा.
6.28.12
उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा बालः किल बुभुक्षितः।
त्रियोजनसहस्रं तु अध्वानमवतीर्य हि ॥ ६.२८.१२ ॥
उगवत्या सूर्याला पाहून भुकेलेले बालक खरोखरच तीन हजार योजने अंतर उतरून खाली आले.
6.28.14
आदित्यमाहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति।
अनाधृष्यतमं देवमपि देवर्षिराक्षसैः।
अनासाद्यैव पतितो भास्करोदयने गिरौ ॥ ६.२८.१४ ॥
मी सूर्याला आणीन; माझी भूक मला सोडणार नाही. देव, ऋषी आणि राक्षसांनाही जिंकता येणार नाही अशा त्या देवापर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच तो उदयाचलावर पडला.
6.28.15
पतितस्य कपेरस्य हनुरेका शिलातले।
किंचिद् भिन्ना दृढहनुर्हनूमानेष तेन वै ॥ ६.२८.१५ ॥
पडलेल्या त्या वानराचा एक जबडा दगडी जमिनीवर थोडा तुटला; त्यामुळेच हा दृढहनू हनुमान म्हणवला गेला.
6.28.16
सत्यमागमयोगेन ममैष विदितो हरिः।
नास्य शक्यं बलं रूपं प्रभावो वानुभाषितुम् ॥ ६.२८.१६ ॥
खरे आहे, शास्त्रज्ञानाच्या योगाने मला हा हरी ज्ञात आहे; याचे बल, रूप किंवा प्रभाव वर्णन करणे शक्य नाही.
6.28.17
एष आशंसते लङ्कामेको मथितुमोजसा।
येन जाज्वल्यतेऽसौ वै धूमकेतुस्तवाद्य वै।
लङ्कायां निहितश्चापि कथं विस्मरसे कपिम् ॥ ६.२८.१७ ॥
हा एकटाच आपल्या बलाने लंका मथून टाकण्याची आशा धरतो; म्हणूनच आज तो धूमकेतू तुझ्या लंकेत पेटत आहे. लंकेत ठेवलेल्या या वानराला तू कसा विसरलास?
6.28.18
यश्चैषोऽनन्तरः शूरः श्यामः पद्मनिभेक्षणः।
इक्ष्वाकूणामतिरथो लोके विश्रुतपौरुषः ॥ ६.२८.१८ ॥
आणि हा शूर, श्यामवर्ण, कमलनयन, इक्ष्वाकूंचा अतिरथी, जगात पराक्रमाने प्रसिद्ध असा—
6.28.19
यस्मिन् न चलते धर्मो यो धर्मं नातिवर्तते।
यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः ॥ ६.२८.१९ ॥
ज्याच्यात धर्म कधी डळमळत नाही, जो धर्माचे उल्लंघन करत नाही, जो ब्राह्मास्त्र आणि वेद जाणतो, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ—
6.28.20
यो भिन्द्याद् गगनं बाणैर्मेदिनीं वापि दारयेत्।
यस्य मृत्योरिव क्रोधः शक्रस्येव पराक्रमः ॥ ६.२८.२० ॥
जो बाणांनी आकाश आणि पृथ्वीलाही फाडू शकतो, ज्याचा क्रोध मृत्यूसारखा आणि पराक्रम इंद्रासारखा आहे,
6.28.21
यस्य भार्या जनस्थानात् सीता चापि हृता त्वया।
स एष रामस्त्वां राजन् योद्धुं समभिवर्तते ॥ ६.२८.२१ ॥
जनस्थानातून ज्याची पत्नी सीतेचे तू हरण केलेस, हे राजा, तोच हा राम तुझ्याशी युद्ध करण्यासाठी आला आहे.
6.28.22
यस्यैष दक्षिणे पार्श्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभः।
विशालवक्षास्ताम्राक्षो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ ६.२८.२२ ॥
ज्याच्या उजव्या बाजूला हा आहे, शुद्ध सुवर्णासारखी कांती असलेला, विशाल छाती, लाल डोळे आणि निळे कुरळे केस असलेला.
6.28.23
एषो हि लक्ष्मणो नाम भ्रातुः प्रियहिते रतः।
नये युद्धे च कुशलः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.२८.२३ ॥
हा लक्ष्मण नावाचा आहे, जो भावाच्या हितात आणि प्रियात रमलेला असतो. नीती आणि युद्धात कुशल; सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ.
6.28.24
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तश्च जयी बली।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ ६.२८.२४ ॥
हा अमर्षी, दुर्जय, विजेता, पराक्रमी, विजयी आणि बलवान आहे. रामाचा उजवा बाहू; नेहमी रामाचा प्राण, जो बाहेर संचार करतो.
6.28.25
नह्येष राघवस्यार्थे जीवितं परिरक्षति।
एषैवाशंसते युद्धे निहन्तुं सर्वराक्षसान् ॥ ६.२८.२५ ॥
हा रघुवंशी रामासाठी आपल्या प्राणाचे रक्षण करणार नाही; युद्धात सर्व राक्षसांना ठार मारण्याची हाच इच्छा करतो.
6.28.26
यस्तु सव्यमसौ पक्षं रामस्याश्रित्य तिष्ठति।
रक्षोगणपरिक्षिप्तो राजा ह्येष विभीषणः ॥ ६.२८.२६ ॥
जो डाव्या बाजूला रामाचा आश्रय घेऊन उभा आहे, राक्षससमूहांनी वेढलेला, हाच राजा विभीषण आहे.
6.28.27
श्रीमता राजराजेन लङ्कायामभिषेचितः।
त्वामसौ प्रतिसंरब्धो युद्धायैषोऽभिवर्तते ॥ ६.२८.२७ ॥
लंकेत श्रीमान राजाधिराजाने अभिषिक्त झालेला तो, तुझ्यावर संतापून युद्धासाठी पुढे सरसावत आहे.
6.28.28
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं मध्ये गिरिमिवाचलम्।
सर्वशाखामृगेन्द्राणां भर्तारममितौजसम् ॥ ६.२८.२८ ॥
मध्यभागी पर्वताप्रमाणे अचल उभा असलेला जो तू पाहतोस, तो सर्व वानरराजांचा स्वामी आहे, अमित तेजस्वी.
6.28.29
तेजसा यशसा बुद्ध्या बलेनाभिजनेन च।
यः कपीनतिबभ्राज हिमवानिव पर्वतः ॥ ६.२८.२९ ॥
तेज, यश, बुद्धी, बल आणि कुळामुळे जो वानरांमध्ये हिमालय पर्वतासारखा तेजस्वी दिसतो.
6.28.30
किष्किन्धां यः समध्यास्ते गुहां सगहनद्रुमाम्।
दुर्गां पर्वतदुर्गम्यां प्रधानैः सह यूथपैः ॥ ६.२८.३० ॥
प्रमुख यूथपतींसह, दाट वृक्षांनी भरलेल्या, पर्वतांमुळे दुर्गम अशा किष्किंधेच्या गुहेत जो राहतो.
6.28.31
यस्यैषा काञ्चनी माला शोभते शतपुष्करा।
कान्ता देवमनुष्याणां यस्यां लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ ६.२८.३१ ॥
शंभर कमळांनी युक्त ही सोन्याची माळा ज्याची आहे ती शोभते; देव आणि मनुष्यांची प्रिय लक्ष्मी तिच्यात स्थिर आहे.
6.28.32
एतां मालां च तारां च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
सुग्रीवो वालिनं हत्वा रामेण प्रतिपादितः ॥ ६.२८.३२ ॥
ही माळ, तारा आणि कपिराज्य शाश्वतपणे — वालीचा वध करून रामाने सुग्रीवाला ते परत दिले.
6.28.33
शतं शतसहस्राणां कोटिमाहुर्मनीषिणः।
शतं कोटिसहस्राणां शङ्कुरित्यभिधीयते ॥ ६.२८.३३ ॥
ज्ञानी लोक शंभर लाखांना एक कोटी म्हणतात; शंभर कोटी हजारांना शंकू म्हटले जाते.
6.28.34
शतं शङ्कुसहस्राणां महाशङ्कुरिति स्मृतः।
महाशङ्कुसहस्राणां शतं वृन्दमिहोच्यते ॥ ६.२८.३४ ॥
हजार शंकूंना शंभर पट महाशंकू म्हटले जाते; हजार महाशंकूंना शंभर पट येथे वृंद म्हटले जाते.
6.28.35
शतं वृन्दसहस्राणां महावृन्दमिति स्मृतम्।
महावृन्दसहस्राणां शतं पद्ममिहोच्यते ॥ ६.२८.३५ ॥
हजार वृंदांना शंभर पट महावृंद म्हटले जाते; हजार महावृंदांना शंभर पट येथे पद्म म्हटले जाते.
6.28.36
शतं पद्मसहस्राणां महापद्ममिति स्मृतम्।
महापद्मसहस्राणां शतं खर्वमिहोच्यते ॥ ६.२८.३६ ॥
हजार पद्मांना शंभर पट महापद्म म्हटले जाते; हजार महापद्मांना शंभर पट येथे खर्व म्हटले जाते.
6.28.37
शतं खर्वसहस्राणां महाखर्वमिति स्मृतम्।
महाखर्वसहस्राणां समुद्रमभिधीयते।
शतं समुद्रसाहस्रमोघ इत्यभिधीयते ॥ ६.२८.३७ ॥
हजार खर्वांना शंभर पट महाखर्व म्हटले जाते; हजार महाखर्वांना समुद्र म्हटले जाते; शंभर हजार समुद्रांना ओघ म्हटले जाते.
6.28.38
शतमोघसहस्राणां महौघा इति विश्रुतः।
एवं कोटिसहस्रेण शङ्कूनां च शतेन च।
महाशङ्कुसहस्रेण तथा वृन्दशतेन च ॥ ६.२८.३८ ॥
हजार ओघांचे शंभरपट म्हणजे महौघ असे म्हटले जाते. याचप्रमाणे हजार कोटी व शंभर शंकू, हजार महाशंकू आणि शंभर वृंद यांनीही.
6.28.39
महावृन्दसहस्रेण तथा पद्मशतेन च।
महापद्मसहस्रेण तथा खर्वशतेन च ॥ ६.२८.३९ ॥
हजार महावृंद, शंभर पद्मे, हजार महापद्मे आणि शंभर खर्व यांनीही.
6.28.40
समुद्रेण च तेनैव महौघेन तथैव च
एष कोटिमहौघेन समुद्रसदृशेन च ॥ ६.२८.४० ॥
समुद्राने, त्या महौघाने, तसेच कोटी महौघांनी आणि समुद्रासारख्या संख्येने.
6.28.41
विभीषणेन वीरेण सचिवैः परिवारितः।
सुग्रीवो वानरेन्द्रस्त्वां युद्धार्थमनुवर्तते।
महाबलवृतो नित्यं महाबलपराक्रमः ॥ ६.२८.४१ ॥
वीर विभीषण आणि मंत्र्यांनी वेढलेला वानरराज सुग्रीव युद्धासाठी तुमची वाट पाहत आहे. महाबलांनी सदैव वेढलेला, महाबल व पराक्रमी.
6.28.42
इमां महाराज समीक्ष्य वाहिनी-
मुपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम्।
ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां
यथा जयः स्यान्न परैः पराभवः ॥ ६.२८.४२ ॥
हे महाराजा! प्रज्वलित ग्रहांसारख्या या उपस्थित सेनेकडे पाहून परम प्रयत्न करावेत, म्हणजे विजय व्हावा आणि शत्रूंकडून पराभव होऊ नये.