వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.28.1
सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।
बलमादिश्य तत् सर्वं शुको वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ६.२८.१ ॥
సారణుని మాటలు విని, ఆ సైన్యమంతటినీ వివరించిన తరువాత, రాక్షసాధిపతి రావణునితో శుకుడు ఇలా పలికాడు.
6.28.2
स्थितान् पश्यसि यानेतान् मत्तानिव महाद्विपान्।
न्यग्रोधानिव गाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ॥ ६.२८.२ ॥
నిలబడి ఉన్న వీరిని నీవు చూస్తున్నావు కదా; వీరు మదించిన మహా ఏనుగుల వలె, గంగ ఒడ్డున ఉన్న మర్రిచెట్ల వలె, హిమవంతంలోని సాల వృక్షాల వలె ఉన్నారు.
6.28.3
एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः कामरूपिणः।
दैत्यदानवसंकाशा युद्धे देवपराक्रमाः ॥ ६.२८.३ ॥
ఓ రాజా, వీరు ఎదిరించరాని వారు, బలవంతులు, ఇష్టమైన రూపం ధరించగలవారు; దైత్యులు దానవులతో సమానులు, యుద్ధంలో దేవతల పరాక్రమం కలవారు.
6.28.4
एषां कोटिसहस्राणि नव पञ्च च सप्त च।
तथा शङ्कुसहस्राणि तथा वृन्दशतानि च ॥ ६.२८.४ ॥
వీరిలో తొమ్మిది, ఐదు, ఏడు కోట్ల వేలు ఉన్నారు; అలాగే వేల శంకువులు, వందల వృందాలు కూడా ఉన్నారు.
6.28.5
एते सुग्रीवसचिवाः किष्किन्धानिलयाः सदा।
हरयो देवगन्धर्वैरुत्पन्नाः कामरूपिणः ॥ ६.२८.५ ॥
వీరు సుగ్రీవుని మంత్రులు; ఎల్లప్పుడూ కిష్కింధలో నివసించేవారు; దేవతలు, గంధర్వుల వల్ల పుట్టిన వానరులు; ఇష్టమైన రూపం ధరించగలవారు.
6.28.6
यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देवरूपिणौ।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव ताभ्यां नास्ति समो युधि ॥ ६.२८.६ ॥
నిలబడి ఉన్న ఆ ఇద్దరు కుమారులు, దేవరూపం ధరించినవారు, మైందుడు, ద్వివిదుడు — యుద్ధంలో వారితో సమానులు ఎవరూ లేరు.
6.28.7
ब्रह्मणा समनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ।
आशंसेते यथा लङ्कामेतौ मर्दितुमोजसा ॥ ६.२८.७ ॥
బ్రహ్మ అనుమతి పొందిన, అమృతం త్రాగిన ఈ ఇద్దరూ తమ బలంతో లంకను నలిపివేయాలని ఆశిస్తున్నారు.
6.28.8
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्।
यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रमपि वानरः ॥ ६.२८.८ ॥
మదించిన ఏనుగులా నిలబడి ఉన్నట్లు నీవు చూస్తున్న ఇతడు, కోపించితే బలంగా సముద్రాన్ని కూడా కలచివేయగల వానరుడు.
6.28.9
एषोऽभिगन्ता लङ्कायां वैदेह्यास्तव च प्रभो।
एनं पश्य पुरा दृष्टं वानरं पुनरागतम् ॥ ६.२८.९ ॥
ప్రభూ! ఇతడు లంకకు వచ్చి వైదేహి (సీత)ను, నిన్ను చేరేవాడు. ముందు చూడబడిన ఈ వానరుడు మళ్ళీ వచ్చాడు, ఇతడిని చూడు.
6.28.10
ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वातात्मज इति श्रुतः।
हनूमानिति विख्यातो लङ्घितो येन सागरः ॥ ६.२८.१० ॥
కేసరి యొక్క జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, వాయువు కుమారుడని పేరుపొందినవాడు, హనుమంతుడు అని ప్రసిద్ధుడు, సముద్రాన్ని దాటినవాడు.
6.28.11
कामरूपो हरिश्रेष्ठो बलरूपसमन्वितः।
अनिवार्यगतिश्चैव यथा सततगः प्रभुः ॥ ६.२८.११ ॥
ఇష్టమైన రూపం ధరించగల వాడు, వానరులలో ఉత్తముడు, బలం రూపం కలవాడు, ఆపలేని వేగం గలవాడు, నిరంతరం సంచరించే ప్రభువు వంటివాడు.
6.28.12
उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा बालः किल बुभुक्षितः।
त्रियोजनसहस्रं तु अध्वानमवतीर्य हि ॥ ६.२८.१२ ॥
ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిని చూసి ఆకలిగా ఉన్న బాలుడు, నిజంగా మూడువేల యోజనాల దూరాన్ని దిగివచ్చాడు.
6.28.14
आदित्यमाहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति।
अनाधृष्यतमं देवमपि देवर्षिराक्षसैः।
अनासाद्यैव पतितो भास्करोदयने गिरौ ॥ ६.२८.१४ ॥
సూర్యుణ్ణి నేను తెచ్చుకుంటాను; నా ఆకలి నన్ను వదలదు. దేవులు, ఋషులు, రాక్షసులు కూడా జయించలేని ఆ దేవుణ్ణి చేరకముందే, ఉదయగిరిపై అతడు పడిపోయాడు.
6.28.15
पतितस्य कपेरस्य हनुरेका शिलातले।
किंचिद् भिन्ना दृढहनुर्हनूमानेष तेन वै ॥ ६.२८.१५ ॥
పడిపోయిన ఆ వానరుని ఒక దవడ రాతినేల మీద కొంచెం విరిగింది; ఆ కారణంగానే ఈ దృఢహనువు హనుమంతుడయ్యాడు.
6.28.16
सत्यमागमयोगेन ममैष विदितो हरिः।
नास्य शक्यं बलं रूपं प्रभावो वानुभाषितुम् ॥ ६.२८.१६ ॥
నిజమే, శాస్త్ర జ్ఞానం ద్వారా ఈ హరిని నేను తెలుసుకున్నాను; ఆయన బలాన్ని, రూపాన్ని, ప్రభావాన్ని వర్ణించడం సాధ్యం కాదు.
6.28.17
एष आशंसते लङ्कामेको मथितुमोजसा।
येन जाज्वल्यतेऽसौ वै धूमकेतुस्तवाद्य वै।
लङ्कायां निहितश्चापि कथं विस्मरसे कपिम् ॥ ६.२८.१७ ॥
ఇతడు ఒక్కడే తన బలంతో లంకను కలచి నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు; అందుకే ఈరోజు ఆ ధూమకేతువు నీ లంకలో ప్రజ్వలిస్తోంది. లంకలో ఉంచబడిన ఈ వానరుణ్ణి నీవు ఎలా మరచిపోయావు?
6.28.18
यश्चैषोऽनन्तरः शूरः श्यामः पद्मनिभेक्षणः।
इक्ष्वाकूणामतिरथो लोके विश्रुतपौरुषः ॥ ६.२८.१८ ॥
ఇక ఇతడు ఈ శూరుడు, శ్యామవర్ణుడు, పద్మనేత్రుడు, ఇక్ష్వాకుల అతిరథుడు, లోకంలో పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు—
6.28.19
यस्मिन् न चलते धर्मो यो धर्मं नातिवर्तते।
यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः ॥ ६.२८.१९ ॥
ఎవనిలో ధర్మం చలించదో, ఎవరు ధర్మాన్ని అతిక్రమించరో, బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడో—
6.28.20
यो भिन्द्याद् गगनं बाणैर्मेदिनीं वापि दारयेत्।
यस्य मृत्योरिव क्रोधः शक्रस्येव पराक्रमः ॥ ६.२८.२० ॥
ఎవడు బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీల్చగలడో, భూమిని కూడా చీల్చగలడో, ఎవని కోపం మృత్యువులా, పరాక్రమం ఇంద్రునిలా ఉన్నదో,
6.28.21
यस्य भार्या जनस्थानात् सीता चापि हृता त्वया।
स एष रामस्त्वां राजन् योद्धुं समभिवर्तते ॥ ६.२८.२१ ॥
జనస్థానం నుండి ఎవని భార్య సీతను నీవు అపహరించావో, ఓ రాజా, ఆ రాముడే నీతో యుద్ధం చేయడానికి వచ్చాడు.
6.28.22
यस्यैष दक्षिणे पार्श्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभः।
विशालवक्षास्ताम्राक्षो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ ६.२८.२२ ॥
ఎవని కుడి వైపున ఈ స్వచ్ఛమైన బంగారపు కాంతి గలవాడు ఉన్నాడో, విశాల వక్షస్థలం, ఎర్రని నేత్రాలు, నీలి ఉంగరాల కేశాలు కలవాడు.
6.28.23
एषो हि लक्ष्मणो नाम भ्रातुः प्रियहिते रतः।
नये युद्धे च कुशलः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.२८.२३ ॥
ఇతడు లక్ష్మణుడనే పేరు గలవాడు. తన సోదరుని ప్రయోజనంలో, ప్రియంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు. నీతిలో, యుద్ధంలో నేర్పరి; సకల ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు.
6.28.24
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तश्च जयी बली।
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ ६.२८.२४ ॥
ఇతడు అసహనంతో ఉద్రేకించేవాడు, జయించలేనివాడు, విజేత, పరాక్రమశాలి, విజయుడు, బలవంతుడు. రాముని కుడిచేయి; ఎల్లప్పుడూ రాముని ప్రాణం, బయట సంచరించేవాడు.
6.28.25
नह्येष राघवस्यार्थे जीवितं परिरक्षति।
एषैवाशंसते युद्धे निहन्तुं सर्वराक्षसान् ॥ ६.२८.२५ ॥
ఇతడు రాఘవుని కోసం తన ప్రాణాన్ని రక్షించుకోడు; యుద్ధంలో సర్వ రాక్షసులను సంహరించాలని కోరుకుంటాడు.
6.28.26
यस्तु सव्यमसौ पक्षं रामस्याश्रित्य तिष्ठति।
रक्षोगणपरिक्षिप्तो राजा ह्येष विभीषणः ॥ ६.२८.२६ ॥
రాముని ఆశ్రయించి ఎడమ పక్షంలో నిలిచి ఉన్నవాడు, రాక్షస సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడినవాడు, ఈ రాజే విభీషణుడు.
6.28.27
श्रीमता राजराजेन लङ्कायामभिषेचितः।
त्वामसौ प्रतिसंरब्धो युद्धायैषोऽभिवर्तते ॥ ६.२८.२७ ॥
లంకలో శ్రీమంతుడైన రాజాధిరాజుచే పట్టాభిషేకం పొందినవాడు, నీపై కోపంతో యుద్ధానికి ముందుకు వస్తున్నాడు.
6.28.28
यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं मध्ये गिरिमिवाचलम्।
सर्वशाखामृगेन्द्राणां भर्तारममितौजसम् ॥ ६.२८.२८ ॥
మధ్యలో పర్వతంలా కదలకుండా నిలిచి ఉన్నవానిని నీవు చూస్తున్నావు; అతడు సమస్త వానర రాజులకు ప్రభువు, అమితమైన తేజస్సు కలవాడు.
6.28.29
तेजसा यशसा बुद्ध्या बलेनाभिजनेन च।
यः कपीनतिबभ्राज हिमवानिव पर्वतः ॥ ६.२८.२९ ॥
తేజస్సు, యశస్సు, బుద్ధి, బలం, వంశంతో కపులలో హిమవంతపర్వతంలా ప్రకాశించేవాడు.
6.28.30
किष्किन्धां यः समध्यास्ते गुहां सगहनद्रुमाम्।
दुर्गां पर्वतदुर्गम्यां प्रधानैः सह यूथपैः ॥ ६.२८.३० ॥
ప్రధాన యూథపతులతో కలిసి, దట్టమైన చెట్లతో కూడిన, పర్వతాలతో దుర్గమమైన కిష్కింధ గుహలో నివసించేవాడు.
6.28.31
यस्यैषा काञ्चनी माला शोभते शतपुष्करा।
कान्ता देवमनुष्याणां यस्यां लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ ६.२८.३१ ॥
వంద కమలాలతో కూడిన ఈ బంగారు మాల ఎవరిదో అది శోభిస్తోంది; దేవతలకూ మనుషులకూ ప్రియమైన లక్ష్మి దానిలో స్థిరంగా ఉంది.
6.28.32
एतां मालां च तारां च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
सुग्रीवो वालिनं हत्वा रामेण प्रतिपादितः ॥ ६.२८.३२ ॥
ఈ మాలను, తారను, కపిరాజ్యాన్ని శాశ్వతంగా — వాలిని చంపి రాముడు సుగ్రీవునికి తిరిగి అప్పగించాడు.
6.28.33
शतं शतसहस्राणां कोटिमाहुर्मनीषिणः।
शतं कोटिसहस्राणां शङ्कुरित्यभिधीयते ॥ ६.२८.३३ ॥
జ్ఞానులు వంద లక్షలను ఒక కోటి అంటారు; వంద కోట్ల వేలను శంకువు అని పిలుస్తారు.
6.28.34
शतं शङ्कुसहस्राणां महाशङ्कुरिति स्मृतः।
महाशङ्कुसहस्राणां शतं वृन्दमिहोच्यते ॥ ६.२८.३४ ॥
వేయి శంకువుల వంద రెట్లు మహాశంకువు; వేయి మహాశంకువుల వంద రెట్లు ఇక్కడ వృందం అంటారు.
6.28.35
शतं वृन्दसहस्राणां महावृन्दमिति स्मृतम्।
महावृन्दसहस्राणां शतं पद्ममिहोच्यते ॥ ६.२८.३५ ॥
వేయి వృందాల వంద రెట్లు మహావృందం; వేయి మహావృందాల వంద రెట్లు ఇక్కడ పద్మం అంటారు.
6.28.36
शतं पद्मसहस्राणां महापद्ममिति स्मृतम्।
महापद्मसहस्राणां शतं खर्वमिहोच्यते ॥ ६.२८.३६ ॥
వేయి పద్మాల వంద రెట్లు మహాపద్మం; వేయి మహాపద్మాల వంద రెట్లు ఇక్కడ ఖర్వం అంటారు.
6.28.37
शतं खर्वसहस्राणां महाखर्वमिति स्मृतम्।
महाखर्वसहस्राणां समुद्रमभिधीयते।
शतं समुद्रसाहस्रमोघ इत्यभिधीयते ॥ ६.२८.३७ ॥
వేయి ఖర్వాల వంద రెట్లు మహాఖర్వం; వేయి మహాఖర్వాలను సముద్రం అంటారు; వంద వేల సముద్రాలను ఓఘం అంటారు.
6.28.38
शतमोघसहस्राणां महौघा इति विश्रुतः।
एवं कोटिसहस्रेण शङ्कूनां च शतेन च।
महाशङ्कुसहस्रेण तथा वृन्दशतेन च ॥ ६.२८.३८ ॥
వెయ్యి ఓఘాల వందరెట్లు మహౌఘమని ప్రసిద్ధి. అదే విధంగా వెయ్యి కోట్లు, నూరు శంకువులు, వెయ్యి మహాశంకువులు, నూరు వృందాలు కూడా.
6.28.39
महावृन्दसहस्रेण तथा पद्मशतेन च।
महापद्मसहस्रेण तथा खर्वशतेन च ॥ ६.२८.३९ ॥
వెయ్యి మహావృందాలు, నూరు పద్మాలు, వెయ్యి మహాపద్మాలు, నూరు ఖర్వాలు కూడా.
6.28.40
समुद्रेण च तेनैव महौघेन तथैव च
एष कोटिमहौघेन समुद्रसदृशेन च ॥ ६.२८.४० ॥
సముద్రంతో, ఆ మహౌఘంతో కూడా, అదే విధంగా, కోట్ల మహౌఘాలతో, సముద్రంతో సమానమైన సంఖ్యతో కూడా.
6.28.41
विभीषणेन वीरेण सचिवैः परिवारितः।
सुग्रीवो वानरेन्द्रस्त्वां युद्धार्थमनुवर्तते।
महाबलवृतो नित्यं महाबलपराक्रमः ॥ ६.२८.४१ ॥
వీరుడైన విభీషణుడు, మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడిన వానర రాజు సుగ్రీవుడు యుద్ధం కోసం మీ కోసం వేచి ఉన్నాడు. మహాబలంతో నిత్యం చుట్టబడి, మహాబల పరాక్రమం కలవాడు.
6.28.42
इमां महाराज समीक्ष्य वाहिनी-
मुपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम्।
ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां
यथा जयः स्यान्न परैः पराभवः ॥ ६.२८.४२ ॥
ఓ మహారాజా! ప్రజ్వలిస్తున్న గ్రహాల వంటి ఈ సేనను చూసి, గొప్ప ప్రయత్నం చేయండి; విజయం కలుగునట్లు, శత్రువుల వల్ల ఓటమి కలగకుండునట్లు.