વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.29.1
शुकेन तु समादिष्टान् दृष्ट्वा स हरियूथपान्।
लक्ष्मणं च महावीर्यं भुजं रामस्य दक्षिणम् ॥ ६.२९.१ ॥
શુકે બતાવેલા વાનર-યૂથપતિઓને, મહાપરાક્રમી લક્ષ્મણને અને રામના જમણા ભુજને તેણે જોયા.
6.29.2
समीपस्थं च रामस्य भ्रातरं च विभीषणम्।
सर्ववानरराजं च सुग्रीवं भीमविक्रमम् ॥ ६.२९.२ ॥
રામની સમીપે ઊભેલા તેમના ભાઈ વિભીષણને અને સર્વ વાનરરાજ ભીમપરાક્રમી સુગ્રીવને (જોયા).
6.29.3
अङ्गदं चापि बलिनं वज्रहस्तात्मजात्मजम्।
हनूमन्तं च विक्रान्तं जाम्बवन्तं च दुर्जयम् ॥ ६.२९.३ ॥
બલવાન અંગદને, વજ્રહસ્તના પુત્રના પુત્રને, પરાક્રમી હનુમાનને અને દુર્જય જાંબવાનને (જોયા).
6.29.4
सुषेणं कुमुदं नीलं नलं च प्लवगर्षभम्।
गजं गवाक्षं शरभं मैन्दं च द्विविदं तथा ॥ ६.२९.४ ॥
સુષેણ, કુમુદ, નીલ, કૂદનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ નળ, ગજ, ગવાક્ષ, શરભ, મૈંદ અને દ્વિવિદને (જોયા).
6.29.5
किंचिदाविग्नहृदयो जातक्रोधश्च रावणः।
भर्त्सयामास तौ वीरौ कथान्ते शुकसारणौ ॥ ६.२९.५ ॥
થોડા વ્યાકુળ હૃદયે અને ક્રોધ જાગતાં રાવણે વાતના અંતે તે બંને વીર શુક અને સારણને ધમકાવ્યા.
6.29.6
अधोमुखौ तौ प्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ।
रोषगद्गदया वाचा संरब्धं परुषं तथा ॥ ६.२९.६ ॥
મોં નીચું કરીને પ્રણામ કરતા તે બંને શુક અને સારણે ક્રોધથી ગળગળા સ્વરે, ઉશ્કેરાયેલા અને કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું.
6.29.7
न तावत् सदृशं नाम सचिवैरुपजीविभिः।
विप्रियं नृपतेर्वक्तुं निग्रहे प्रग्रहे प्रभोः ॥ ६.२९.७ ॥
આશ્રિત મંત્રીઓએ રાજાને અપ્રિય વાત કહેવી યોગ્ય નથી; દંડ કે કૃપા કરવી એ પ્રભુનો અધિકાર છે.
6.29.8
रिपूणां प्रतिकूलानां युद्धार्थमभिवर्तताम्।
उभाभ्यां सदृशं नाम वक्तुमप्रस्तवे स्तवम् ॥ ६.२९.८ ॥
યુદ્ધ માટે શત્રુઓ આગળ વધી રહ્યા છે, ત્યારે અયોગ્ય સમયે સ્તુતિ કરવી તમારા બંને માટે યોગ્ય નથી.
6.29.9
आचार्या गुरवो वृद्धा वृथा वां पर्युपासिताः।
सारं यद् राजशास्त्राणामनुजीव्यं न गृह्यते ॥ ६.२९.९ ॥
આચાર્યો, ગુરુઓ અને વૃદ્ધોની તમે વ્યર્થ સેવા કરી; રાજશાસ્ત્રનો જે સાર જીવનને ટકાવે છે તે તમે ગ્રહણ કર્યો નથી.
6.29.10
गृहीतो वा न विज्ञातो भारोऽज्ञानस्य वाह्यते।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तो मूर्खैर्दिष्ट्या धराम्यहम् ॥ ६.२९.१० ॥
ગ્રહણ ન થયેલો કે ન સમજાયેલો ભાર અજ્ઞાનનો ભાર બનીને વહન કરાય છે; આવા મૂર્ખ મંત્રીઓ સાથે હોવા છતાં, સદ્ભાગ્યે હું તે ધારણ કરું છું.
6.29.11
किं नु मृत्योर्भयं नास्ति मां वक्तुं परुषं वचः।
यस्य मे शासतो जिह्वा प्रयच्छति शुभाशुभम् ॥ ६.२९.११ ॥
મારી સાથે કઠોર વચન કહેવા માટે તમને મૃત્યુનો ભય નથી શું? હું શાસન કરું છું ત્યારે જેની જીભ શુભ-અશુભ નક્કી કરે છે, એવા મને.
6.29.12
अप्येव दहनं स्पृष्ट्वा वने तिष्ठन्ति पादपाः।
राजदण्डपरामृष्टास्तिष्ठन्ते नापराधिनः ॥ ६.२९.१२ ॥
વનમાં વૃક્ષો અગ્નિને સ્પર્શ્યા છતાં ઊભા રહે છે; પરંતુ રાજદંડથી સ્પર્શાયેલા અપરાધીઓ ટકતા નથી.
6.29.13
हन्यामहं त्विमौ पापौ शत्रुपक्षप्रशंसिनौ।
यदि पूर्वोपकारैर्मे क्रोधो न मृदुतां व्रजेत् ॥ ६.२९.१३ ॥
શત્રુપક્ષની પ્રશંસા કરનારા આ બે પાપીઓને હું મારી નાખત — મારા પૂર્વ ઉપકારોથી મારો ક્રોધ નરમ ન પડ્યો હોત તો.
6.29.14
अपध्वंसत नश्यध्वं संनिकर्षादितो मम।
नहि वां हन्तुमिच्छामि स्मराम्युपकृतानि वाम्।
हतावेव कृतघ्नौ द्वौ मयि स्नेहपराङ्मुखौ ॥ ६.२९.१४ ॥
દૂર થાઓ! મારી પાસેથી ભાગી જાઓ! તમને મારવાની મારી ઇચ્છા નથી, તમે કરેલા ઉપકારો હું સ્મરું છું. પણ મારા સ્નેહથી મોં ફેરવનારા આ બે કૃતઘ્નો તો મરી ગયેલા જ છે.
6.29.15
एवमुक्तौ तु सव्रीडौ तौ दृष्ट्वा शुकसारणौ।
रावणं जयशब्देन प्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ ॥ ६.२९.१५ ॥
આમ કહેવાયેલા લજ્જિત શુક અને સારણ રાવણને જયઘોષ સાથે અભિવાદન કરીને બહાર નીકળી ગયા.
6.29.16
अब्रवीच्च दशग्रीवः समीपस्थं महोदरम्।
उपस्थापय मे शीघ्रं चारानिति निशाचरः।
महोदरस्तथोक्तस्तु शीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ ६.२९.१६ ॥
ત્યારે દશગ્રીવ રાવણે નજીક ઊભેલા મહોદરને કહ્યું, "મારી પાસે જાસૂસોને તરત હાજર કરો." એમ કહેવાયેલા મહોદરે તરત જ જાસૂસોને બોલાવવાનો આદેશ આપ્યો.
6.29.17
ततश्चाराः संत्वरिताः प्राप्ताः पार्थिवशासनात्।
उपस्थिताः प्राञ्जलयो वर्धयित्वा जयाशिषः ॥ ६.२९.१७ ॥
પછી રાજાની આજ્ઞાથી જાસૂસો ઝડપથી આવ્યા; હાથ જોડીને, જયના આશીર્વાદ આપતા હાજર થયા.
6.29.18
तानब्रवीत् ततो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
चारान् प्रत्यायिकान् शूरान् धीरान् विगतसाध्वसान् ॥ ६.२९.१८ ॥
ત્યારે રાક્ષસાધિપતિ રાવણે તે જાસૂસોને કહ્યું — જેઓ વિશ્વાસુ, શૂર, ધીર અને નિર્ભય હતા.
6.29.19
इतो गच्छत रामस्य व्यवसायं परीक्षितुम्।
मन्त्रेष्वभ्यन्तरा येऽस्य प्रीत्या तेन समागताः ॥ ६.२९.१९ ॥
અહીંથી જાઓ અને રામનો નિશ્ચય તપાસો. તેની મંત્રણામાં જે અંતરંગ છે અને પ્રેમથી તેની સાથે જોડાયેલા છે, તેમને પણ જાણો.
6.29.20
कथं स्वपिति जागर्ति किमद्य च करिष्यति।
विज्ञाय निपुणं सर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ ६.२९.२० ॥
તે કેવી રીતે સૂએ છે, કેવી રીતે જાગે છે, આજે શું કરશે? આ બધું સારી રીતે જાણીને સંપૂર્ણ પાછા ફરવાનું છે.
6.29.21
चारेण विदितः शत्रुः पण्डितैर्वसुधाधिपैः।
युद्धे स्वल्पेन यत्नेन समासाद्य निरस्यते ॥ ६.२९.२१ ॥
ગુપ્તચરો દ્વારા જાણેલા શત્રુને, વિદ્વાન રાજાઓ યુદ્ધમાં થોડા પ્રયત્નથી પાસે જઈને હરાવે છે.
6.29.22
चारास्तु ते तथेत्युक्त्वा प्रहृष्टा राक्षसेश्वरम्।
शार्दूलमग्रतः कृत्वा ततश्चक्रुः प्रदक्षिणम् ॥ ६.२९.२२ ॥
ત્યારે તે ગુપ્તચરો 'એમ જ થાઓ' કહીને આનંદથી રાક્ષસેશ્વરને આગળ રાખીને પ્રદક્ષિણા કરી.
6.29.23
ततस्तं तु महात्मानं चारा राक्षससत्तमम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं जग्मुर्यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.२९.२३ ॥
પછી તે ગુપ્તચરોએ તે મહાત્મા, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠને પ્રદક્ષિણા કરીને જ્યાં લક્ષ્મણ સહિત રામ હતા ત્યાં પ્રસ્થાન કર્યું.
6.29.24
ते सुवेलस्य शैलस्य समीपे रामलक्ष्मणौ।
प्रच्छन्ना ददृशुर्गत्वा ससुग्रीवविभीषणौ ॥ ६.२९.२४ ॥
તેઓ ગુપ્ત રીતે જઈને સુવેલ પર્વતની પાસે સુગ્રીવ અને વિભીષણ સહિત રામ-લક્ષ્મણને જોવા લાગ્યા.
6.29.25
प्रेक्षमाणाश्चमूं तां च बभूवुर्भयविह्वलाः।
ते तु धर्मात्मना दृष्टा राक्षसेन्द्रेण राक्षसाः ॥ ६.२९.२५ ॥
તે સેનાને જોતાં તેઓ ભયથી વિહ્વળ થઈ ગયા. ત્યારે ધર્માત્મા રાક્ષસેન્દ્ર દ્વારા તે રાક્ષસો જોવાયા.
6.29.26
विभीषणेन तत्रस्था निगृहीता यदृच्छया।
शार्दूलो ग्राहितस्त्वेकः पापोऽयमिति राक्षसः ॥ ६.२९.२६ ॥
ત્યાં ઊભેલા તેમને વિભીષણે અકસ્માતે પકડી લીધા. 'આ પાપી છે' એમ વિચારી એક રાક્ષસે એક વાઘને પકડાવ્યો.
6.29.27
मोचितः सोऽपि रामेण वध्यमानः प्लवंगमैः।
आनृशंस्येन रामेण मोचिता राक्षसाः परे ॥ ६.२९.२७ ॥
વાનરો દ્વારા મારવામાં આવતા તેને પણ રામે છોડાવ્યો. કરુણાથી રામે બીજા રાક્ષસોને પણ છોડાવ્યા.
6.29.28
वानरैरर्दितास्ते तु विक्रान्तैर्लघुविक्रमैः।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताः श्वसन्तो नष्टचेतसः ॥ ६.२९.२८ ॥
વાનરો દ્વારા, એ પરાક્રમી અને તીવ્ર વેગવાળા વાનરો દ્વારા પીડાયેલા તેઓ હાંફતા, વિહ્વળ મનથી ફરી લંકા પહોંચ્યા.
6.29.29
ततो दशग्रीवमुपस्थितास्ते
चारा बहिर्नित्यचरा निशाचराः।
गिरेः सुवेलस्य समीपवासिनं
न्यवेदयन् रामबलं महाबलाः ॥ ६.२९.२९ ॥
ત્યારે નગરની બહાર સદા ફરતા એ ગુપ્તચર નિશાચરો દશગ્રીવ પાસે આવ્યા. સુવેલ પર્વતની નજીક રહેતી રામની સેનાની માહિતી એ મહાબલવાનોએ આપી.