वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.29.1
शुकेन तु समादिष्टान् दृष्ट्वा स हरियूथपान्।
लक्ष्मणं च महावीर्यं भुजं रामस्य दक्षिणम् ॥ ६.२९.१ ॥
शुकाने दाखवलेल्या वानर-यूथपतींना, महापराक्रमी लक्ष्मणाला आणि रामाच्या उजव्या बाहूला त्याने पाहिले.
6.29.2
समीपस्थं च रामस्य भ्रातरं च विभीषणम्।
सर्ववानरराजं च सुग्रीवं भीमविक्रमम् ॥ ६.२९.२ ॥
रामाजवळ उभा असलेला त्याचा बंधू विभीषण आणि सर्व वानरांचा राजा भीमपराक्रमी सुग्रीव यांना (त्याने पाहिले).
6.29.3
अङ्गदं चापि बलिनं वज्रहस्तात्मजात्मजम्।
हनूमन्तं च विक्रान्तं जाम्बवन्तं च दुर्जयम् ॥ ६.२९.३ ॥
बलवान अंगदाला, वज्रहस्ताच्या पुत्राच्या पुत्राला, पराक्रमी हनुमानाला आणि दुर्जय जांबवानाला (त्याने पाहिले).
6.29.4
सुषेणं कुमुदं नीलं नलं च प्लवगर्षभम्।
गजं गवाक्षं शरभं मैन्दं च द्विविदं तथा ॥ ६.२९.४ ॥
सुषेण, कुमुद, नील, उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ नल, गज, गवाक्ष, शरभ, मैंद आणि द्विविद यांना (त्याने पाहिले).
6.29.5
किंचिदाविग्नहृदयो जातक्रोधश्च रावणः।
भर्त्सयामास तौ वीरौ कथान्ते शुकसारणौ ॥ ६.२९.५ ॥
किंचित व्याकुळ मनाने आणि क्रोधाने रावणाने बोलणे संपल्यावर त्या दोन वीरांना, शुक आणि सारणाला, धिक्कारले.
6.29.6
अधोमुखौ तौ प्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ।
रोषगद्गदया वाचा संरब्धं परुषं तथा ॥ ६.२९.६ ॥
खाली मान घालून नमस्कार केलेले ते दोघे, शुक आणि सारण, क्रोधाने दाटलेल्या स्वराने, उत्तेजित आणि कठोर शब्दांत बोलले.
6.29.7
न तावत् सदृशं नाम सचिवैरुपजीविभिः।
विप्रियं नृपतेर्वक्तुं निग्रहे प्रग्रहे प्रभोः ॥ ६.२९.७ ॥
आश्रित मंत्र्यांनी राजाला अप्रिय बोलणे योग्य नाही; शासन करणे वा अनुग्रह करणे हा प्रभूचा अधिकार आहे.
6.29.8
रिपूणां प्रतिकूलानां युद्धार्थमभिवर्तताम्।
उभाभ्यां सदृशं नाम वक्तुमप्रस्तवे स्तवम् ॥ ६.२९.८ ॥
युद्धासाठी शत्रू पुढे येत असताना, अवेळी स्तुती करणे तुम्हा दोघांना शोभत नाही.
6.29.9
आचार्या गुरवो वृद्धा वृथा वां पर्युपासिताः।
सारं यद् राजशास्त्राणामनुजीव्यं न गृह्यते ॥ ६.२९.९ ॥
आचार्य, गुरु आणि वृद्धांची तुम्ही व्यर्थ सेवा केली; राजशास्त्राचे जे सार जीवनोपयोगी आहे ते तुम्ही ग्रहण केले नाही.
6.29.10
गृहीतो वा न विज्ञातो भारोऽज्ञानस्य वाह्यते।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तो मूर्खैर्दिष्ट्या धराम्यहम् ॥ ६.२९.१० ॥
न गृहीत आणि न समजलेले ओझे अज्ञानाचे ओझे म्हणून वाहिले जाते; अशा मूर्ख मंत्र्यांसह असूनही, सुदैवाने मी ते वाहत आहे.
6.29.11
किं नु मृत्योर्भयं नास्ति मां वक्तुं परुषं वचः।
यस्य मे शासतो जिह्वा प्रयच्छति शुभाशुभम् ॥ ६.२९.११ ॥
माझ्याशी कठोर शब्द बोलायला तुम्हाला मृत्यूचे भय नाही का? मी शासन करत असताना ज्याची जीभ शुभ-अशुभ ठरवते, त्या मला.
6.29.12
अप्येव दहनं स्पृष्ट्वा वने तिष्ठन्ति पादपाः।
राजदण्डपरामृष्टास्तिष्ठन्ते नापराधिनः ॥ ६.२९.१२ ॥
वनात झाडे आगीला स्पर्श करूनही उभी राहतात; पण राजदंडाने स्पर्शिलेले अपराधी टिकत नाहीत.
6.29.13
हन्यामहं त्विमौ पापौ शत्रुपक्षप्रशंसिनौ।
यदि पूर्वोपकारैर्मे क्रोधो न मृदुतां व्रजेत् ॥ ६.२९.१३ ॥
शत्रुपक्षाची स्तुती करणाऱ्या या दोन पाप्यांना मी ठार मारले असते — माझ्या पूर्वीच्या उपकारांमुळे माझा क्रोध मवाळ झाला नसता तर.
6.29.14
अपध्वंसत नश्यध्वं संनिकर्षादितो मम।
नहि वां हन्तुमिच्छामि स्मराम्युपकृतानि वाम्।
हतावेव कृतघ्नौ द्वौ मयि स्नेहपराङ्मुखौ ॥ ६.२९.१४ ॥
दूर व्हा! माझ्यापासून पळून जा! तुम्हाला मारण्याची माझी इच्छा नाही, तुम्ही केलेले उपकार मी स्मरतो. पण माझ्या स्नेहापासून तोंड फिरवणारे हे दोघे कृतघ्न आधीच मेलेलेच आहेत.
6.29.15
एवमुक्तौ तु सव्रीडौ तौ दृष्ट्वा शुकसारणौ।
रावणं जयशब्देन प्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ ॥ ६.२९.१५ ॥
असे सांगितले गेल्यावर लज्जित झालेले शुक आणि सारण रावणाला जयघोषाने अभिवादन करून बाहेर पडले.
6.29.16
अब्रवीच्च दशग्रीवः समीपस्थं महोदरम्।
उपस्थापय मे शीघ्रं चारानिति निशाचरः।
महोदरस्तथोक्तस्तु शीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ ६.२९.१६ ॥
तेव्हा दशग्रीव रावण जवळ उभ्या असलेल्या महोदराला म्हणाला, "माझ्याकडे हेरांना त्वरित हजर करा." असे सांगितले गेल्यावर महोदराने तत्काळ हेरांना बोलावण्याची आज्ञा दिली.
6.29.17
ततश्चाराः संत्वरिताः प्राप्ताः पार्थिवशासनात्।
उपस्थिताः प्राञ्जलयो वर्धयित्वा जयाशिषः ॥ ६.२९.१७ ॥
मग राजाच्या आज्ञेने हेर त्वरेने आले; हात जोडून जयाशीर्वाद देत समोर उभे राहिले.
6.29.18
तानब्रवीत् ततो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
चारान् प्रत्यायिकान् शूरान् धीरान् विगतसाध्वसान् ॥ ६.२९.१८ ॥
तेव्हा राक्षसांचा अधिपती रावण त्या हेरांना म्हणाला — जे विश्वासू, शूर, धीर आणि निर्भय होते.
6.29.19
इतो गच्छत रामस्य व्यवसायं परीक्षितुम्।
मन्त्रेष्वभ्यन्तरा येऽस्य प्रीत्या तेन समागताः ॥ ६.२९.१९ ॥
इथून जा आणि रामाचा निश्चय तपासा. त्याच्या मंत्रणेत जे अंतरंग आहेत आणि प्रेमाने त्याच्याशी जोडलेले आहेत, त्यांचाही शोध घ्या.
6.29.20
कथं स्वपिति जागर्ति किमद्य च करिष्यति।
विज्ञाय निपुणं सर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ ६.२९.२० ॥
तो कसा झोपतो, कसा जागतो, आज काय करणार? हे सर्व नीट जाणून पूर्णपणे परत यायचे आहे.
6.29.21
चारेण विदितः शत्रुः पण्डितैर्वसुधाधिपैः।
युद्धे स्वल्पेन यत्नेन समासाद्य निरस्यते ॥ ६.२९.२१ ॥
हेरांद्वारे ओळखलेल्या शत्रूला, शहाण्या राजांकडून युद्धात थोड्या प्रयत्नाने जवळ जाऊन नष्ट केले जाते.
6.29.22
चारास्तु ते तथेत्युक्त्वा प्रहृष्टा राक्षसेश्वरम्।
शार्दूलमग्रतः कृत्वा ततश्चक्रुः प्रदक्षिणम् ॥ ६.२९.२२ ॥
तेव्हा ते हेर 'तसेच होवो' असे म्हणून आनंदाने राक्षसराजासमोर करून त्याला प्रदक्षिणा घालते झाले.
6.29.23
ततस्तं तु महात्मानं चारा राक्षससत्तमम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं जग्मुर्यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.२९.२३ ॥
मग ते हेर त्या महात्म्या, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ अशा राजाला प्रदक्षिणा घालून जिथे लक्ष्मणासह राम होता तिथे गेले.
6.29.24
ते सुवेलस्य शैलस्य समीपे रामलक्ष्मणौ।
प्रच्छन्ना ददृशुर्गत्वा ससुग्रीवविभीषणौ ॥ ६.२९.२४ ॥
ते लपून जाऊन सुवेल पर्वताजवळ सुग्रीव आणि विभीषणासह राम-लक्ष्मणांना पाहते झाले.
6.29.25
प्रेक्षमाणाश्चमूं तां च बभूवुर्भयविह्वलाः।
ते तु धर्मात्मना दृष्टा राक्षसेन्द्रेण राक्षसाः ॥ ६.२९.२५ ॥
ते सैन्य पाहताना ते भयाने व्याकूळ झाले. तेव्हा धर्मात्मा राक्षसराजाने त्या राक्षसांना पाहिले.
6.29.26
विभीषणेन तत्रस्था निगृहीता यदृच्छया।
शार्दूलो ग्राहितस्त्वेकः पापोऽयमिति राक्षसः ॥ ६.२९.२६ ॥
तेथे उभे असलेल्या त्यांना विभीषणाने योगायोगाने पकडले. 'हा पापी आहे' असे मानून एका राक्षसाने एका वाघाला पकडवले.
6.29.27
मोचितः सोऽपि रामेण वध्यमानः प्लवंगमैः।
आनृशंस्येन रामेण मोचिता राक्षसाः परे ॥ ६.२९.२७ ॥
वानरांकडून मार खात असलेल्या त्यालाही रामाने सोडवले. करुणेने रामाने इतर राक्षसांनाही सोडवले.
6.29.28
वानरैरर्दितास्ते तु विक्रान्तैर्लघुविक्रमैः।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताः श्वसन्तो नष्टचेतसः ॥ ६.२९.२८ ॥
वानरांकडून, त्या पराक्रमी आणि वेगवान वानरांकडून पीडित होऊन ते धापा टाकत, भांबावलेल्या मनाने पुन्हा लंकेला आले.
6.29.29
ततो दशग्रीवमुपस्थितास्ते
चारा बहिर्नित्यचरा निशाचराः।
गिरेः सुवेलस्य समीपवासिनं
न्यवेदयन् रामबलं महाबलाः ॥ ६.२९.२९ ॥
तेव्हा नगराबाहेर सदा फिरणारे ते गुप्तहेर निशाचर दशग्रीवाजवळ आले. सुवेल पर्वताजवळ राहणाऱ्या रामाच्या सैन्याची माहिती त्या महाबलवानांनी दिली.