ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.29.1
शुकेन तु समादिष्टान् दृष्ट्वा स हरियूथपान्।
लक्ष्मणं च महावीर्यं भुजं रामस्य दक्षिणम् ॥ ६.२९.१ ॥
ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ, ਮਹਾਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।
6.29.2
समीपस्थं च रामस्य भ्रातरं च विभीषणम्।
सर्ववानरराजं च सुग्रीवं भीमविक्रमम् ॥ ६.२९.२ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੀਮ-ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ (ਦੇਖਿਆ)।
6.29.3
अङ्गदं चापि बलिनं वज्रहस्तात्मजात्मजम्।
हनूमन्तं च विक्रान्तं जाम्बवन्तं च दुर्जयम् ॥ ६.२९.३ ॥
ਬਲਵਾਨ ਅੰਗਦ ਨੂੰ, ਵਜ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ, ਬਹਾਦਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ (ਦੇਖਿਆ)।
6.29.4
सुषेणं कुमुदं नीलं नलं च प्लवगर्षभम्।
गजं गवाक्षं शरभं मैन्दं च द्विविदं तथा ॥ ६.२९.४ ॥
ਸੁਸ਼ੇਣ, ਕੁਮੁਦ, ਨੀਲ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਲ, ਗਜ, ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਰਭ, ਮੈਂਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਨੂੰ (ਦੇਖਿਆ)।
6.29.5
किंचिदाविग्नहृदयो जातक्रोधश्च रावणः।
भर्त्सयामास तौ वीरौ कथान्ते शुकसारणौ ॥ ६.२९.५ ॥
ਕੁਝ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਗਣ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੱਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵੀਰਾਂ, ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸਾਰਣ, ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ।
6.29.6
अधोमुखौ तौ प्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ।
रोषगद्गदया वाचा संरब्धं परुषं तथा ॥ ६.२९.६ ॥
ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ, ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸਾਰਣ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰੁੱਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਭੜਕੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.29.7
न तावत् सदृशं नाम सचिवैरुपजीविभिः।
विप्रियं नृपतेर्वक्तुं निग्रहे प्रग्रहे प्रभोः ॥ ६.२९.७ ॥
ਆਸ਼ਰਿਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।
6.29.8
रिपूणां प्रतिकूलानां युद्धार्थमभिवर्तताम्।
उभाभ्यां सदृशं नाम वक्तुमप्रस्तवे स्तवम् ॥ ६.२९.८ ॥
ਯੁੱਧ ਲਈ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ; ਬੇਮੌਕੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
6.29.9
आचार्या गुरवो वृद्धा वृथा वां पर्युपासिताः।
सारं यद् राजशास्त्राणामनुजीव्यं न गृह्यते ॥ ६.२९.९ ॥
ਆਚਾਰੀਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਅਰਥ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਰਾਜਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਾਰ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
6.29.10
गृहीतो वा न विज्ञातो भारोऽज्ञानस्य वाह्यते।
ईदृशैः सचिवैर्युक्तो मूर्खैर्दिष्ट्या धराम्यहम् ॥ ६.२९.१० ॥
ਜੋ ਬੋਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਬੋਝ ਬਣ ਕੇ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੇ ਮੂਰਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
6.29.11
किं नु मृत्योर्भयं नास्ति मां वक्तुं परुषं वचः।
यस्य मे शासतो जिह्वा प्रयच्छति शुभाशुभम् ॥ ६.२९.११ ॥
ਮੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮੈਨੂੰ।
6.29.12
अप्येव दहनं स्पृष्ट्वा वने तिष्ठन्ति पादपाः।
राजदण्डपरामृष्टास्तिष्ठन्ते नापराधिनः ॥ ६.२९.१२ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਜਦੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਗਏ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ।
6.29.13
हन्यामहं त्विमौ पापौ शत्रुपक्षप्रशंसिनौ।
यदि पूर्वोपकारैर्मे क्रोधो न मृदुतां व्रजेत् ॥ ६.२९.१३ ॥
ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ — ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਨਰਮ ਨਾ ਪੈਂਦਾ।
6.29.14
अपध्वंसत नश्यध्वं संनिकर्षादितो मम।
नहि वां हन्तुमिच्छामि स्मराम्युपकृतानि वाम्।
हतावेव कृतघ्नौ द्वौ मयि स्नेहपराङ्मुखौ ॥ ६.२९.१४ ॥
ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ! ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਭੱਜ ਜਾਓ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਨੇਹ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਫੇਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਤਘਣ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹੀ ਹਨ।
6.29.15
एवमुक्तौ तु सव्रीडौ तौ दृष्ट्वा शुकसारणौ।
रावणं जयशब्देन प्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ ॥ ६.२९.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸਾਰਣ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੈ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ।
6.29.16
अब्रवीच्च दशग्रीवः समीपस्थं महोदरम्।
उपस्थापय मे शीघ्रं चारानिति निशाचरः।
महोदरस्तथोक्तस्तु शीघ्रमाज्ञापयच्चरान् ॥ ६.२९.१६ ॥
ਤਦ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹੋਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹੋਦਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.29.17
ततश्चाराः संत्वरिताः प्राप्ताः पार्थिवशासनात्।
उपस्थिताः प्राञ्जलयो वर्धयित्वा जयाशिषः ॥ ६.२९.१७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜਾਸੂਸ ਛੇਤੀ ਆਏ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਜੈ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
6.29.18
तानब्रवीत् ततो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।
चारान् प्रत्यायिकान् शूरान् धीरान् विगतसाध्वसान् ॥ ६.२९.१८ ॥
ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ — ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਸੂਰਮੇ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਸਨ।
6.29.19
इतो गच्छत रामस्य व्यवसायं परीक्षितुम्।
मन्त्रेष्वभ्यन्तरा येऽस्य प्रीत्या तेन समागताः ॥ ६.२९.१९ ॥
ਇੱਥੋਂ ਜਾਓ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਪਰਖੋ। ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੋ।
6.29.20
कथं स्वपिति जागर्ति किमद्य च करिष्यति।
विज्ञाय निपुणं सर्वमागन्तव्यमशेषतः ॥ ६.२९.२० ॥
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਹੈ।
6.29.21
चारेण विदितः शत्रुः पण्डितैर्वसुधाधिपैः।
युद्धे स्वल्पेन यत्नेन समासाद्य निरस्यते ॥ ६.२९.२१ ॥
ਜਾਸੂਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਵੈਰੀ, ਸਿਆਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.29.22
चारास्तु ते तथेत्युक्त्वा प्रहृष्टा राक्षसेश्वरम्।
शार्दूलमग्रतः कृत्वा ततश्चक्रुः प्रदक्षिणम् ॥ ६.२९.२२ ॥
ਤਦ ਉਹ ਜਾਸੂਸ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.29.23
ततस्तं तु महात्मानं चारा राक्षससत्तमम्।
कृत्वा प्रदक्षिणं जग्मुर्यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.२९.२३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਜਾਸੂਸ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਸਨ।
6.29.24
ते सुवेलस्य शैलस्य समीपे रामलक्ष्मणौ।
प्रच्छन्ना ददृशुर्गत्वा ससुग्रीवविभीषणौ ॥ ६.२९.२४ ॥
ਉਹ ਲੁਕ ਕੇ ਜਾ ਕੇ ਸੁਵੇਲ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
6.29.25
प्रेक्षमाणाश्चमूं तां च बभूवुर्भयविह्वलाः।
ते तु धर्मात्मना दृष्टा राक्षसेन्द्रेण राक्षसाः ॥ ६.२९.२५ ॥
ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
6.29.26
विभीषणेन तत्रस्था निगृहीता यदृच्छया।
शार्दूलो ग्राहितस्त्वेकः पापोऽयमिति राक्षसः ॥ ६.२९.२६ ॥
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। 'ਇਹ ਪਾਪੀ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਫੜਵਾਇਆ।
6.29.27
मोचितः सोऽपि रामेण वध्यमानः प्लवंगमैः।
आनृशंस्येन रामेण मोचिता राक्षसाः परे ॥ ६.२९.२७ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਛੁਡਾਇਆ। ਦਇਆ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਬਾਕੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁਡਾਇਆ।
6.29.28
वानरैरर्दितास्ते तु विक्रान्तैर्लघुविक्रमैः।
पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताः श्वसन्तो नष्टचेतसः ॥ ६.२९.२८ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਉਹ ਹਫ਼ਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਆਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
6.29.29
ततो दशग्रीवमुपस्थितास्ते
चारा बहिर्नित्यचरा निशाचराः।
गिरेः सुवेलस्य समीपवासिनं
न्यवेदयन् रामबलं महाबलाः ॥ ६.२९.२९ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੇ ਉਹ ਜਾਸੂਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਆਏ। ਸੁਵੇਲ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਾਮ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਬਲੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।