वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.35.1
तेन शङ्खविमिश्रेण भेरीशब्देन नादिना।
उपयाति महाबाहू रामः परपुरंजयः ॥ ६.३५.१ ॥
शंखनादमिश्रित भेरीच्या शब्दाने दुमदुमत महाबाहू, शत्रुनगरांना जिंकणारे राम येत आहेत.
6.35.2
तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः।
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय सचिवानभ्युदैक्षत ॥ ६.३५.२ ॥
तो निनाद ऐकून राक्षसराज रावणाने क्षणभर ध्यान केले आणि मग आपल्या मंत्र्यांकडे पाहिले.
6.35.3
अथ तान् सचिवांस्तत्र सर्वानाभाष्य रावणः।
सभां संनादयन् सर्वामित्युवाच महाबलः ॥ ६.३५.३ ॥
मग रावणाने तिथल्या सर्व मंत्र्यांना संबोधून, संपूर्ण सभा दुमदुमवत, त्या महाबलवान राजाने असे म्हटले.
6.35.4
जगत्संतापनः क्रूरोऽगर्हयन् राक्षसेश्वरः।
तरणं सागरस्यास्य विक्रमं बलपौरुषम् ॥ ६.३५.४ ॥
जगाला पीडा देणारा क्रूर राक्षसराज रावण, या सागराला ओलांडणे, त्यांचा पराक्रम आणि बलपौरुष यांची निंदा करत म्हणाला.
6.35.5
यदुक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम्।
भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान्।
तूष्णीकानीक्षतोऽन्योन्यं विदित्वा रामविक्रमम् ॥ ६.३५.५ ॥
रामाविषयी तुम्ही जे सांगितले ते मी ऐकले आहे. युद्धात तुमचा खरा पराक्रमही मला ठाऊक आहे. रामाचा पराक्रम जाणून तुम्ही गप्प राहून एकमेकांकडे पाहत आहात.
6.35.6
ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान् नाम राक्षसः।
रावणस्य वचः श्रुत्वा इति मातामहोऽब्रवीत् ॥ ६.३५.६ ॥
तेव्हा अत्यंत बुद्धिमान माल्यवान नावाचा राक्षस रावणाचे बोलणे ऐकून, त्याचा मातामह या नात्याने असे म्हणाला.
6.35.7
विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नयानुगः।
स शास्ति चिरमैश्वर्यमरींश्च कुरुते वशे ॥ ६.३५.७ ॥
विद्येने विनीत आणि नीतीचे अनुसरण करणारा राजा दीर्घकाल ऐश्वर्यावर राज्य करतो आणि शत्रूंनाही वश करतो.
6.35.8
संदधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह।
स्वपक्षे वर्धनं कुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते ॥ ६.३५.८ ॥
काळानुसार शत्रूंशी संधी करणारा, योग्य वेळी युद्ध करणारा आणि आपल्या पक्षाची वृद्धी करणारा महान ऐश्वर्य मिळवतो.
6.35.9
हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा संधिः समेन च।
न शत्रुमवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् ॥ ६.३५.९ ॥
क्षीण झालेल्या राजाने बरोबरीच्या शक्तीशी संधी करावी; शत्रूचा अपमान करू नये; बलवानाने युद्ध करावे.
6.35.10
तन्मह्यं रोचते संधिः सह रामेण रावण।
यदर्थमभियुक्तोऽसि सीता तस्मै प्रदीयताम् ॥ ६.३५.१० ॥
हे रावणा! रामाशी संधी करणे मला पसंत आहे. ज्या सीतेसाठी तू आक्रमिलास, तिला त्याच्या स्वाधीन कर.
6.35.11
तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः।
विरोधं मा गमस्तेन संधिस्ते तेन रोचताम् ॥ ६.३५.११ ॥
त्याच्या विजयाची इच्छा करणारे सर्व देवर्षी आणि गंधर्व आहेत. तू त्याच्याशी विरोध करू नकोस; त्याच्याशी संधी तुला पसंत पडो.
6.35.12
असृजद् भगवान् पक्षौ द्वावेव हि पितामहः।
सुराणामसुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ ॥ ६.३५.१२ ॥
भगवान पितामहांनी दोनच पक्ष निर्माण केले—देव आणि असुर; त्यांचे आश्रय धर्म आणि अधर्म आहेत.
6.35.13
धर्मो हि श्रूयते पक्ष अमराणां महात्मनाम्।
अधर्मो रक्षसां पक्षो ह्यसुराणां च राक्षस ॥ ६.३५.१३ ॥
धर्म हा महात्मा अमरांचा पक्ष असल्याचे ऐकले जाते; अधर्म हा राक्षसांचा पक्ष आहे; हे राक्षसा, असुरांचाही पक्ष तोच आहे.
6.35.14
धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं यदा कृतमभूद् युगम्।
अधर्मो ग्रसते धर्मं यदा तिष्यः प्रवर्तते ॥ ६.३५.१४ ॥
कृतयुग असताना धर्म अधर्माला गिळत असे; तिष्य युग प्रवर्तित झाले की अधर्म धर्माला गिळतो.
6.35.15
तत् त्वया चरता लोकान् धर्मोऽपि निहतो महान्।
अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद् बलिनः परे ॥ ६.३५.१५ ॥
म्हणून लोकांमध्ये संचार करताना तू महान धर्मालाही नष्ट केलेस आणि अधर्म स्वीकारलास; त्यामुळेच आमचे बलवान शत्रू (प्रबल झाले).
6.35.16
स प्रमादात् प्रवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसते हि नः।
विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः ॥ ६.३५.१६ ॥
तुझा तो अधर्म, प्रमादामुळे वाढून, सर्पाप्रमाणे आम्हाला गिळत आहे; देवांचा पक्ष सुरभावन (ईश्वर) वाढवत आहे.
6.35.17
विषयेषु प्रसक्तेन यत्किंचित्कारिणा त्वया।
ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगो जनितो महान् ॥ ६.३५.१७ ॥
विषयांमध्ये आसक्त होऊन, जे वाटेल ते करणाऱ्या तू, अग्नीसमान ऋषींना मोठा उद्वेग निर्माण केलास.
6.35.18
तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः।
तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः ॥ ६.३५.१८ ॥
त्यांचा प्रभाव दुर्धर्ष आहे, प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे; ते तपाने शुद्धात्मे असून धर्माच्या अनुग्रहात रत आहेत.
6.35.19
मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येते तैस्तैर्यत्ते द्विजातयः।
जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद् वेदांश्चोच्चैरधीयते ॥ ६.३५.१९ ॥
हे द्विज प्रमुख यज्ञांनी यजन करतात, त्या त्या यज्ञांत तत्पर राहतात; विधिपूर्वक अग्नींमध्ये आहुती देतात आणि उच्च स्वराने वेदांचे पठण करतात.
6.35.20
अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषानुदीरयन्।
दिशो विप्रद्रुताः सर्वाः स्तनयित्नुरिवोष्णगे ॥ ६.३५.२० ॥
राक्षसांना पराभूत करून, ब्रह्मघोष उच्चारीत, उन्हाळ्यातील गडगडाटाप्रमाणे — सर्व दिशा त्यांच्यामुळे पळून गेल्या.
6.35.21
ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः।
आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश ॥ ६.३५.२१ ॥
अग्नीसमान ऋषींच्या अग्निहोत्रातून उठलेला धूर दहा दिशांत पसरून राक्षसांचे तेज हरण करतो.
6.35.22
तेषु तेषु च देशेषु पुण्येष्वेव दृढव्रतैः।
चर्यमाणं तपस्तीव्रं संतापयति राक्षसान् ॥ ६.३५.२२ ॥
त्या त्या पवित्र ठिकाणी दृढव्रतांनी आचरलेले उग्र तप राक्षसांना संतप्त करते.
6.35.23
देवदानवयक्षेभ्यो गृहीतश्च वरस्त्वया।
मनुष्या वानरा ऋक्षा गोलाङ्गूला महाबलाः।
बलवन्त इहागम्य गर्जन्ति दृढविक्रमाः ॥ ६.३५.२३ ॥
देव, दानव, यक्ष यांच्याकडून तू वर मिळवला होतास; पण मनुष्य, वानर, ऋक्ष, गोलांगूल — महाबली, बलवान, दृढ पराक्रमी — येथे येऊन गर्जना करत आहेत.
6.35.24
उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहुविधान् बहून्।
विनाशमनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसामहम् ॥ ६.३५.२४ ॥
नाना प्रकारची भयानक अपशकुने पाहून, सर्व राक्षसांचा नाश मी पाहत आहे.
6.35.25
खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयंकराः।
शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्कामुष्णेन सर्वतः ॥ ६.३५.२५ ॥
भयंकर गडगडाटाने गर्जणारे घोर आणि अत्यंत भीषण मेघ सर्व बाजूंनी लंकेवर उष्ण रक्ताचा वर्षाव करत आहेत.
6.35.26
रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः।
रजोध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम् ॥ ६.३५.२६ ॥
रडणाऱ्या वाहनांच्या डोळ्यांतून अश्रुबिंदू गळत आहेत; धुळीने माखलेली आणि फिकट झालेली ती पूर्वीसारखी तेजस्वी दिसत नाहीत.
6.35.27
व्याला गोमायवो गृध्रा वाश्यन्ति च सुभैरवम्।
प्रविश्य लङ्कामारामे समवायांश्च कुर्वते ॥ ६.३५.२७ ॥
साप, कोल्हे आणि गिधाडे लंकेत शिरून अत्यंत भयंकर आवाजात ओरडत आहेत आणि उद्यानांमध्ये जमा होत आहेत.
6.35.28
कालिकाः पाण्डुरैर्दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः।
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥ ६.३५.२८ ॥
काळ्या स्त्रिया पांढऱ्या दातांनी हसत आमच्यासमोर उभ्या आहेत; स्वप्नांत बोलून त्या घरे चोरत आहेत.
6.35.29
गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते।
खरा गोषु प्रजायन्ते मूषका नकुलेषु च ॥ ६.३५.२९ ॥
घरांतील बलिकर्मे कुत्रे खात आहेत; गायींपासून गाढवे जन्मत आहेत आणि मुंगसांपासून उंदीर जन्मत आहेत.
6.35.30
मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह।
किंनरा राक्षसैश्चापि समेयुर्मानुषैः सह ॥ ६.३५.३० ॥
मांजरे बिबट्यांसह, डुकरे कुत्र्यांसह एकत्र येत आहेत; किन्नरही राक्षस आणि मानवांसह मिसळत आहेत.
6.35.31
पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः।
राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥ ६.३५.३१ ॥
फिकट रंगाचे आणि लाल पायांचे पक्षी, काळाने प्रेरित होऊन, राक्षसांच्या विनाशासाठी, आणि कबुतरे फिरत आहेत.
6.35.32
चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः।
पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिभिः ॥ ६.३५.३२ ॥
'चीची-कूची' असा आवाज करत घरांमध्ये बसलेल्या मैना पडतात; एकमेकांत अडकलेल्या, भांडखोर पक्ष्यांनी हरवल्यासारख्या.
6.35.33
पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यं रुदन्ति ते।
करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः ॥ ६.३५.३३ ॥
पक्षी आणि सर्व मृग सूर्याकडे तोंड करून रडत आहेत. एक भयंकर, विकट, मुंडण केलेल्या डोक्याचा, काळसर-पिंगट रंगाचा पुरुष.
6.35.34
कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते।
एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च ॥ ६.३५.३४ ॥
काळ सर्वांच्या घरांकडे वेळोवेळी पाहत आहे. ही आणि इतर दुष्ट अपशकुने उत्पन्न होत आहेत.
6.35.35
विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं रूपमास्थितम्।
नहि मानुषमात्रोऽसौ राघवो दृढविक्रमः ॥ ६.३५.३५ ॥
मानुषरूप धारण केलेल्या रामाला आम्ही विष्णू मानतो. तो दृढपराक्रमी राघव केवळ मानव नाही.
6.35.36
येन बद्धः समुद्रे च सेतुः स परमाद्भुतः।
कुरुष्व नरराजेन संधिं रामेण रावण।
ज्ञात्वावधार्य कर्माणि क्रियतामायतिक्षमम् ॥ ६.३५.३६ ॥
समुद्रावर तो अत्यद्भुत सेतू बांधणाऱ्या नरराज रामाशी, हे रावणा, संधी कर. कर्मे जाणून निश्चय करून, भविष्याला योग्य तेच कर.
6.35.37
इदं वचस्तस्य निगद्य माल्यवान्
परीक्ष्य रक्षोधिपतेर्मनः पुनः।
अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली
बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम् ॥ ६.३५.३७ ॥
माल्यवानाने हे वचन सांगून राक्षसाधिपतीच्या मनाची पुन्हा परीक्षा घेतली आणि उत्तम पराक्रमी, बलवान माल्यवान रावणाकडे पाहून गप्प बसला.