वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.36.1
तत् तु माल्यवतो वाक्यं हितमुक्तं दशाननः।
न मर्षयति दुष्टात्मा कालस्य वशमागतः ॥ ६.३६.१ ॥
माल्यवानाचे ते हितवचन दुष्टात्मा दशानन सहन करू शकला नाही, कारण तो कालाच्या वशात आला होता.
6.36.2
स बद्ध्वा भ्रुकुटिं वक्त्रे क्रोधस्य वशमागतः।
अमर्षात् परिवृत्ताक्षो माल्यवन्तमथाब्रवीत् ॥ ६.३६.२ ॥
क्रोधाच्या वशात येऊन त्याने तोंडावर भुवया आक्रसल्या; असहिष्णुतेने त्याचे डोळे फिरले आणि तो माल्यवानाला म्हणाला.
6.36.3
हितबुद्ध्या यदहितं वचः परुषमुच्यते।
परपक्षं प्रविश्यैव नैतच्छ्रोत्रगतं मम ॥ ६.३६.३ ॥
हितबुद्धीने बोललेले असूनही जे अहितकारक व कठोर वचन आहे, ते शत्रुपक्षात प्रवेश करून बसले आहे; हे माझ्या कानी पडायला नको होते.
6.36.4
मानुषं कृपणं राममेकं शाखामृगाश्रयम्।
समर्थं मन्यसे केन त्यक्तं पित्रा वनाश्रयम् ॥ ६.३६.४ ॥
मनुष्य, दीन, एकटा, वानरांवर अवलंबून असलेला, पित्याने वनवासासाठी त्यागलेल्या या रामाला तू कशाच्या आधारे समर्थ मानतोस?
6.36.5
रक्षसामीश्वरं मां च देवानां च भयंकरम्।
हीनं मां मन्यसे केन अहीनं सर्वविक्रमैः ॥ ६.३६.५ ॥
राक्षसांचा ईश्वर, देवांना भयंकर, सर्व पराक्रमांत हीन नसलेल्या मला तू कशाच्या आधारे हीन मानतोस?
6.36.6
वीरद्वेषेण वा शङ्के पक्षपातेन वा रिपोः।
त्वयाहं परुषाण्युक्तो परप्रोत्साहनेन वा ॥ ६.३६.६ ॥
वीराबद्दलच्या द्वेषामुळे, किंवा शत्रूवरील पक्षपातामुळे, किंवा शत्रूच्या प्रोत्साहनाने तू मला कठोर शब्द बोललास अशी मला शंका येते.
6.36.7
प्रभवन्तं पदस्थं हि परुषं कोऽभिभाषते।
पण्डितः शास्त्रतत्त्वज्ञो विना प्रोत्साहनेन वा ॥ ६.३६.७ ॥
शक्तिमान आणि उच्च पदावर असलेल्या व्यक्तीशी कठोर शब्द कोण बोलेल? शास्त्रतत्त्व जाणणारा पंडित प्रोत्साहनाशिवाय असे बोलणार नाही.
6.36.8
आनीय च वनात् सीतां पद्महीनामिव श्रियम्।
किमर्थं प्रतिदास्यामि राघवस्य भयादहम् ॥ ६.३६.८ ॥
वनातून आणलेल्या सीतेला, कमळाशिवाय असलेल्या लक्ष्मीप्रमाणे, रघुवंशी रामाच्या भीतीने मी का परत द्यावे?
6.36.9
वृतं वानरकोटीभिः ससुग्रीवं सलक्ष्मणम्।
पश्य कैश्चिदहोभिश्च राघवं निहतं मया ॥ ६.३६.९ ॥
कोट्यवधी वानरांनी वेढलेला, सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह असलेला राघव काही दिवसांत माझ्याकडून मारला गेलेला पाहा.
6.36.10
द्वन्द्वे यस्य न तिष्ठन्ति दैवतान्यपि संयुगे।
स कस्माद् रावणो युद्धे भयमाहारयिष्यति ॥ ६.३६.१० ॥
युद्धात ज्याच्यासमोर देवसुद्धा टिकत नाहीत, तो रावण युद्धात भयाला का सामोरा जाईल?
6.36.11
द्विधा भज्येयमप्येवं न नमेयं तु कस्यचित्।
एष मे सहजो दोषः स्वभावो दुरतिक्रमः ॥ ६.३६.११ ॥
मी दोन तुकडे झालो तरी कोणासमोर नमणार नाही. हा माझा जन्मजात दोष आहे; माझा स्वभाव ओलांडणे कठीण आहे.
6.36.12
यदि तावत् समुद्रे तु सेतुर्बद्धो यदृच्छया।
रामेण विस्मयः कोऽत्र येन ते भयमागतम् ॥ ६.३६.१२ ॥
राम समुद्रावर योगायोगाने सेतू बांधला असेल तर त्यात आश्चर्य काय? ज्यामुळे तुला भय आले?
6.36.13
स तु तीर्त्वार्णवं रामः सह वानरसेनया।
प्रतिजानामि ते सत्यं न जीवन् प्रतियास्यति ॥ ६.३६.१३ ॥
तो राम वानरसेनेसह समुद्र ओलांडून येईल. मी तुला सत्य प्रतिज्ञा करतो, तो जिवंत परत जाणार नाही.
6.36.14
एवं ब्रुवाणं संरब्धं रुष्टं विज्ञाय रावणम्।
व्रीडितो माल्यवान् वाक्यं नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ६.३६.१४ ॥
असे संतप्त व रुष्ट होऊन बोलणाऱ्या रावणाला पाहून माल्यवान लज्जित झाला आणि त्याने उत्तर दिले नाही.
6.36.15
जयाशिषा तु राजानं वर्धयित्वा यथोचितम्।
माल्यवानभ्यनुज्ञातो जगाम स्वं निवेशनम् ॥ ६.३६.१५ ॥
राजाला विजयाचा आशीर्वाद देऊन, यथोचित गौरव करून, परवानगी मिळवून माल्यवान आपल्या निवासस्थानी गेला.
6.36.16
रावणस्तु सहामात्यो मन्त्रयित्वा विमृश्य च।
लङ्कायास्तु तदा गुप्तिं कारयामास राक्षसः ॥ ६.३६.१६ ॥
मग राक्षस रावणाने मंत्र्यांसह सल्लामसलत करून आणि विचारविनिमय करून लंकेच्या संरक्षणाची व्यवस्था करवली.
6.36.17
व्यादिदेश च पूर्वस्यां प्रहस्तं द्वारि राक्षसम्।
दक्षिणस्यां महावीर्यौ महापार्श्वमहोदरौ ॥ ६.३६.१७ ॥
पूर्वेच्या द्वारावर राक्षस प्रहस्ताला नियुक्त केले; दक्षिणेस महापराक्रमी महापार्श्व व महोदर यांना नेमले.
6.36.18
पश्चिमायामथ द्वारि पुत्रमिन्द्रजितं तदा।
व्यादिदेश महामायं राक्षसैर्बहुभिर्वृतम् ॥ ६.३६.१८ ॥
मग पश्चिम द्वारावर त्याने आपला पुत्र इंद्रजिताला नेमले; तो महामायावी होता व अनेक राक्षसांनी वेढलेला होता.
6.36.19
उत्तरस्यां पुरद्वारि व्यादिश्य शुकसारणौ।
स्वयं चात्र गमिष्यामि मन्त्रिणस्तानुवाच ह ॥ ६.३६.१९ ॥
उत्तरेच्या नगरद्वारी शुक आणि सारण यांना आज्ञा देऊन, "मी स्वतः येथे जाईन" असे त्याने मंत्र्यांना सांगितले.
6.36.20
राक्षसं तु विरूपाक्षं महावीर्यपराक्रमम्।
मध्यमेऽस्थापयद् गुल्मे बहुभिः सह राक्षसैः ॥ ६.३६.२० ॥
महापराक्रमी विरूपाक्ष नावाच्या राक्षसाला त्याने अनेक राक्षसांसह मध्यम सैन्यतुकडीत उभे केले.
6.36.21
एवं विधानं लङ्कायां कृत्वा राक्षसपुंगवः।
कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः ॥ ६.३६.२१ ॥
लंकेत अशी व्यवस्था करून, राक्षसश्रेष्ठ काळाने प्रेरित होऊन आपले कार्य पूर्ण झाले असे समजू लागला.
6.36.22
विसर्जयामास ततः स मन्त्रिणो
विधानमाज्ञाप्य पुरस्य पुष्कलम्।
जयाशिषा मन्त्रिगणेन पूजितो
विवेश सोऽन्तःपुरमृद्धिमन्महत् ॥ ६.३६.२२ ॥
नंतर नगराच्या संरक्षणाची पूर्ण व्यवस्था सांगून त्याने मंत्र्यांना निरोप दिला; विजयाशीर्वादांनी मंत्रिगणाने सन्मानित होऊन तो समृद्ध आणि विशाल अंतःपुरात प्रवेशला.