Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.4.1
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः।
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ ६.४.१ ॥
Habiendo escuchado las palabras de Hanumān exactamente, en orden, entonces Rāma, de gran esplendor y verdadero valor, habló.
6.4.2
यन्निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः।
क्षिप्रमेनां वधिष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते ॥ ६.४.२ ॥
A la ciudad de Laṅkā, del terrible rākṣasa, que describes, la destruiré pronto. Esto te digo en verdad.
6.4.3
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचय।
युक्तो मुहूर्ते विजये प्राप्तो मध्यं दिवाकरः ॥ ६.४.३ ॥
¡Oh Sugrīva! Aprueba la partida en esta misma hora; en esta hora auspiciosa de la victoria el sol ha llegado al mediodía.
6.4.4
सीतां हृत्वा तु तद् यातु क्वासौ यास्यति जीवितः।
सीता श्रुत्वाभियानं मे आशामेष्यति जीविते।
जीवितान्तेऽमृतं स्पृष्ट्वा पीत्वामृतमिवातुरः ॥ ६.४.४ ॥
Habiendo arrebatado a Sītā, adondequiera que vaya, ¿dónde permanecerá con vida? Al oír mi avance, Sītā recobrará la esperanza de vivir, como el enfermo al borde de la muerte revive al tocar y beber el néctar.
6.4.5
उत्तराफाल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते।
अभिप्रयाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ॥ ६.४.५ ॥
Hoy es Uttara-Phalgunī, y mañana se unirá con Hasta; ¡Oh Sugrīva!, partamos, rodeados por todo el ejército.
6.4.6
निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति वै।
निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ॥ ६.४.६ ॥
Y veo los presagios que están apareciendo; habiendo dado muerte a Rāvaṇa, traeré de vuelta a Jānakī Sītā.
6.4.7
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिमं मम।
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥ ६.४.७ ॥
Ciertamente, mi ojo palpita hacia arriba, como si anunciara la victoria alcanzada por mi deseo.
6.4.8
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः।
उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्थकोविदः ॥ ६.४.८ ॥
Entonces, muy honrado por el rey de los monos y por Lakṣmaṇa, el justo Rāma, diestro en lo conveniente, habló de nuevo.
6.4.9
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम्।
वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ ६.४.९ ॥
Que Nīla avance delante de este ejército para reconocer el camino, rodeado de cien mil monos veloces.
6.4.10
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा।
पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ॥ ६.४.१० ॥
Oh Nīla, comandante del ejército, conduce rápidamente la hueste por el dulce camino rico en frutos y raíces, con bosques frescos y agua.
6.4.11
दूषयेयुर्दुरात्मानः पथि मूलफलोदकम्।
राक्षसाः पथि रक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ॥ ६.४.११ ॥
Los rākṣasas perversos podrían contaminar las raíces, frutos y aguas del camino; debes estar siempre alerta y proteger el camino contra ellos.
6.4.12
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः।
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ॥ ६.४.१२ ॥
Los monos que habitan el bosque, saltando por los terrenos bajos, las fortalezas boscosas y los bosques, deben observar el ejército oculto del enemigo.
6.4.13
यत्तु फल्गु बलं किंचित् तदत्रैवोपपद्यताम्।
एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ॥ ६.४.१३ ॥
Que la pequeña fuerza que haya se quede aquí mismo. Esta terrible tarea nuestra debe emprenderse con valor.
6.4.14
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः।
कपिसिंहाः प्रकर्षन्तु शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.४.१४ ॥
Que los leones entre los monos, de gran fuerza, hagan avanzar la terrible vanguardia, semejante a la marea del océano, por centenares y por millares.
6.4.15
गजश्च गिरिसंकाशो गवयश्च महाबलः।
गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्त इवर्षभः ॥ ६.४.१५ ॥
Que Gaja, semejante a una montaña, el poderoso Gavaya y Gavākṣa marchen al frente, como un toro orgulloso marcha ante las vacas.
6.4.16
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां पतिः।
पालयन् दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥ ६.४.१६ ॥
Que aquel mono, señor de los saltarines, avance protegiendo el flanco derecho del ejército de monos; él es Ṛṣabha, el mejor de los monos.
6.4.17
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः।
यातु वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥ ६.४.१७ ॥
Que Gandhamādana, invencible como un elefante en celo y veloz, avance situado en el flanco izquierdo del ejército de monos.
6.4.18
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन्।
अधिरुह्य हनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः ॥ ६.४.१८ ॥
Iré al centro del ejército, montado sobre Hanumān, animando la corriente del ejército de monos, como el señor (Indra) monta a Airāvata.
6.4.19
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्तकोपमः।
सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ॥ ६.४.१९ ॥
Que Lakṣmaṇa, semejante a la Muerte, marche con Aṅgada, como el señor de los seres y el señor de la riqueza acompañan al soberano universal.
6.4.20
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
ऋक्षराजो महाबाहुः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ॥ ६.४.२० ॥
Jāmbavān y Suṣeṇa, el mono Vegadarśī y el poderoso rey de los osos, que estos tres guarden tu flanco.
6.4.21
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
व्यादिदेश महावीर्यो वानरान् वानरर्षभः ॥ ६.४.२१ ॥
Tras oír las palabras de Rāghava, Sugrīva, señor del ejército, el de gran valor, toro entre los monos, dio órdenes a los monos.
6.4.22
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य महौजसः।
गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा ॥ ६.४.२२ ॥
Todas aquellas multitudes de monos, de gran poder, saltaron desde las cuevas y los picos, y al instante se lanzaron.
6.4.23
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः।
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२३ ॥
Entonces Rāma, de alma justa, honrado por el rey de los monos y por Lakṣmaṇa, partió con su ejército hacia la dirección sur.
6.4.24
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि।
वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ॥ ६.४.२४ ॥
Rodeado de cientos, cientos de miles, decenas de millones y decenas de miles de monos semejantes a elefantes, entonces partió.
6.4.25
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी।
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणापि पालिताः ॥ ६.४.२५ ॥
Mientras él avanzaba, aquel gran ejército de monos lo seguía; todos estaban alegres y jubilosos, protegidos por Sugrīva.
6.4.26
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२६ ॥
Saltando, brincando, rugiendo y gritando, los monos se pusieron en marcha hacia la dirección sur.
6.4.27
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च।
उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ॥ ६.४.२७ ॥
Comiendo miel y frutos fragantes, cargando grandes árboles y portando racimos de flores.
6.4.28
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहन्ति क्षिपन्ति च।
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ॥ ६.४.२८ ॥
Algunos, exultantes, de pronto alzaban y arrojaban a otros; unos caían, otros saltaban, y otros derribaban a los demás.
6.4.30
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः।
पुरस्तादृषभो नीलो वीरः कुमुद एव च।
पन्थानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह ॥ ६.४.३० ॥
"Rāvaṇa y todos los errantes nocturnos deben ser muertos por nosotros." Delante, Ṛṣabha, Nīla, el héroe Kumuda y otros, con muchos monos, despejaban el camino.
6.4.31
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च।
बलिभिर्बहुभिर्भीमैर्वृतः शत्रुनिबर्हणः ॥ ६.४.३१ ॥
En el centro estaban el rey Sugrīva, Rāma y también Lakṣmaṇa, rodeados por muchos guerreros poderosos y temibles, destructores de enemigos.
6.4.32
हरिः शतबलिर्वीरः कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥ ६.४.३२ ॥
El heroico vānara Śatabali, rodeado de diez koṭis de monos, sostenía él solo a todo el ejército de monos y lo protegía.
6.4.33
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः।
अर्कश्च बहुभिः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ॥ ६.४.३३ ॥
Kesarī, Panasa, Gaja y Arka, rodeados de cientos de koṭis de monos, protegían un flanco del ejército junto con muchos otros.
6.4.34
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ।
सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः ॥ ६.४.३४ ॥
Suṣeṇa y Jāmbavān, ambos rodeados de muchos osos, pusieron a Sugrīva al frente y protegieron por completo la retaguardia del ejército.
6.4.35
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुंगवः।
सम्पतन् प्लवतां श्रेष्ठस्तद् बलं पर्यवारयत् ॥ ६.४.३५ ॥
Su comandante, el héroe Nīla, el mejor de los monos y el primero entre los saltarines, avanzó corriendo y rodeó aquel ejército por todos lados para protegerlo.
6.4.36
दरीमुखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः।
सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवंगमान् ॥ ६.४.३६ ॥
Los heroicos monos Darīmukha, Prajaṅgha, Jambha y Rabhasa iban en todas direcciones, apremiando a los monos saltarines.
6.4.37
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्ति बलदर्पिताः।
अपश्यन्त गिरिश्रेष्ठं सह्यं गिरिशतायुतम् ॥ ६.४.३७ ॥
Así avanzaron aquellos tigres entre los monos, orgullosos de su fuerza, y vieron el Sahya, el más excelso de los montes, con sus miles de cumbres.
6.4.38
सरांसि च सुफुल्लानि तटाकानि वराणि च।
रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ॥ ६.४.३८ ॥
Sabiendo la orden de Rāma y su terrible cólera, los lagos llenos de flores y los excelentes estanques parecían temerosos.
6.4.39
वर्जयन् नागराभ्याशांस्तथा जनपदानपि।
सागरौघनिभं भीमं तद् वानरबलं महत् ॥ ६.४.३९ ॥
Evitando incluso los países cercanos a las ciudades, aquel ejército de monos, terrible y grande como una ola del océano, avanzó.
6.4.40
निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्।
तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः ॥ ६.४.४० ॥
Con un estruendo terrible, aquel ejército partió como el océano; junto al costado de Rāma, hijo de Daśaratha, aquellos heroicos elefantes entre los monos avanzaban.
6.4.41
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः।
कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ॥ ६.४.४१ ॥
Todos saltaron rápidamente, como caballos excelentes espoleados; aquellos dos toros entre los hombres, llevados por los monos, resplandecieron.
6.4.42
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ।
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ॥ ६.४.४२ ॥
Como la luna y el sol tocados por dos grandes planetas, aquellos dos resplandecieron. Entonces Rāma, muy honrado por el rey de los monos y por Lakṣmaṇa...
6.4.43
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्।
तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा ॥ ६.४.४३ ॥
Rāma, de alma justa, marchó con su ejército hacia la dirección sur. Lakṣmaṇa, con palabras auspiciosas, dirigiéndose a Rāma, sentado sobre Aṅgada...
6.4.44
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्।
हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ॥ ६.४.४४ ॥
Lakṣmaṇa, cuyo propósito está plenamente cumplido y cuya perspicacia alcanza el fin logrado, dijo: «Habiendo recobrado a Vaidehī y habiendo matado pronto a Rāvaṇa...»
6.4.45
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि।
महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ॥ ६.४.४५ ॥
¡Oh Rāghava, tu propósito está cumplido; volverás a la próspera Ayodhyā. Grandes presagios aparecen en el cielo y en la tierra.
6.4.46
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये।
अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः ॥ ६.४.४६ ॥
Veo todos los signos auspiciosos para el éxito de tu propósito: un viento benigno, suave, beneficioso y agradable sopla tras el ejército.
6.4.47
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः ॥ ६.४.४७ ॥
Estos animales y aves emiten voces plenas y dulces; todas las direcciones están serenas y el sol es limpio.
6.4.48
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः।
ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः।
अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ॥ ६.४.४८ ॥
Uśanas, hijo de Bhṛgu, de brillo claro, te ha seguido; la pura constelación de Brahmā y los purísimos grandes sabios brillan radiantes, moviéndose ciertamente en sentido propicio.
6.4.49
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः।
पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.४९ ॥
El real sabio Triśaṅku, sin mancha, brilla con su sacerdote; está ante nosotros, el abuelo de los magnánimos Ikṣvākus.
6.4.50
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे।
नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.५० ॥
Las estrellas Viśākhā, claras y sin perturbación, brillan; esa es la constelación suprema de los grandes Ikṣvākus.
6.4.51
नैर्ऋतं नैर्ऋतानां च नक्षत्रमतिपीड्यते।
मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ॥ ६.४.५१ ॥
La constelación Nairṛta, de los rākṣasas, está gravemente afligida; la constelación Mūla ha sido tocada por el de raíz, y el cometa la está ahumando.
6.4.52
सर्वं चैतद् विनाशाय राक्षसानामुपस्थितम्।
काले कालगृहीतानां नक्षत्रं ग्रहपीडितम् ॥ ६.४.५२ ॥
Todo esto ha surgido para la destrucción de los rākṣasas; la constelación de los atrapados por el tiempo está afligida por un planeta.
6.4.53
प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च।
प्रवान्ति नाधिका गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ॥ ६.४.५३ ॥
Las aguas son claras y dulces, los bosques dan fruto, las brisas fragantes soplan sin exceso y los árboles florecen según la estación.
6.4.54
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो।
देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये।
एवमार्य समीक्ष्यैतत् प्रीतो भवितुमर्हसि ॥ ६.४.५४ ॥
Oh señor, los ejércitos de monos desplegados resplandecen en gran medida, como los ejércitos de los dioses en la batalla contra Tāraka. Noble, al ver esto, debes alegrarte.
6.4.55
अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम हरिवाहिनी ॥ ६.४.५५ ॥
Entonces el ejército de monos, cubriendo toda la tierra, se puso en marcha.
6.4.56
ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखद्रंष्ट्रायुधैरपि।
कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः ॥ ६.४.५६ ॥
El polvo levantado por los tigres entre osos y monos, cuyas armas eran uñas y colmillos, y por los monos con las puntas de sus manos y pies, se elevó en alto.
6.4.57
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम्।
सपर्वतवनाकाशं दक्षिणां हरिवाहिनी ॥ ६.४.५७ ॥
Ocultando terriblemente el mundo y bloqueando la luz del sol, el ejército de monos, junto con montañas, bosques y cielo, marchó hacia el sur.
6.4.58
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसंततिः।
उत्तरन्त्याश्च सेनायाः सततं बहुयोजनम् ॥ ६.४.५८ ॥
Cubriendo el cielo terriblemente, como una hilera de nubes, el ejército avanzó; y mientras cruzaba, pasó sin cesar muchos yojanas.
6.4.59
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत्।
सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वतान् ॥ ६.४.५९ ॥
Todos los cauces de los ríos fluyeron al revés; los lagos de aguas claras y las montañas cubiertas de árboles también (del mismo modo).
6.4.60
समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च।
मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक् चाधश्च साविशत् ॥ ६.४.६० ॥
Llanuras y bosques frutales; el ejército penetró por el centro, por todas partes, de lado y también por debajo.
6.4.61
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः।
ते हृष्टवदनाः सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ॥ ६.४.६१ ॥
Cubriendo toda la tierra, el gran ejército avanzó; todos ellos, con rostros alegres, marcharon veloces como el viento.
6.4.62
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः।
हर्षं वीर्यं बलोद्रेकान् दर्शयन्तः परस्परम् ॥ ६.४.६२ ॥
Por el bien de Rāghava, los monos, con su valor despertado, avanzaban mostrándose unos a otros su alegría, su coraje y el ímpetu de su fuerza.
6.4.63
यौवनोत्सेकजाद् दर्पाद् विविधांश्चक्रुरध्वनि।
तत्र केचिद् द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ॥ ६.४.६३ ॥
Por el orgullo nacido del ardor juvenil, hacían toda clase de juegos en el camino. Unos corrían veloces allí, y otros saltaban por los aires.
6.4.64
केचित् किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः।
प्रास्फोटयंश्च पुच्छानि संनिजघ्नुः पदान्यपि ॥ ६.४.६४ ॥
Algunos de los monos que vagan por el bosque lanzaron alegres gritos; golpeaban sus colas y también pisaban el suelo con fuerza.
6.4.65
भुजान् विक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे।
आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ॥ ६.४.६५ ॥
Agitando sus brazos, unos quebraban montañas y otros árboles; los monos de las montañas trepaban a las cumbres de los picos.
6.4.66
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिरे।
ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ॥ ६.४.६६ ॥
Algunos lanzaban grandes rugidos; otros emitían fieros alaridos. Con el ímpetu de sus muslos aplastaban en muchos lugares las redes de lianas.
6.4.67
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुः शिलाद्रुमैः।
ततः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ॥ ६.४.६७ ॥
Bostezando y estirándose, los audaces monos jugaban con rocas y árboles. Luego avanzaron cientos de miles, decenas de millones y miles y miles.
6.4.68
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही।
सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ॥ ६.४.६८ ॥
La tierra, colmada de vānaras terribles y rodeada de esplendor, era recorrida día y noche por aquel gran ejército de monos.
6.4.69
प्रहृष्टमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः।
वानरास्त्वरिता यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः।
प्रमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ॥ ६.४.६९ ॥
Todos los vānaras, protegidos por Sugrīva, estaban alegres y gozosos; todos ellos, deleitándose en la batalla y deseando liberar a Sītā, avanzaban apresurados y no se detenían ni un instante.
6.4.70
ततः पादपसम्बाधं नानावनसमायुतम्।
सह्यपर्वतमासाद्य वानरास्ते समारुहन् ॥ ६.४.७० ॥
Entonces, habiendo llegado a la montaña Sahya, abarrotada de árboles y llena de numerosos bosques, aquellos vānaras subieron a ella.
6.4.71
काननानि विचित्राणि नदीप्रस्रवणानि च।
पश्यन्नपि ययौ रामः सह्यस्य मलयस्य च ॥ ६.४.७१ ॥
Mientras contemplaba los bosques maravillosos, los ríos y las fuentes, Rāma continuó avanzando por las montañas Sahya y Malaya.
6.4.72
चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान् सिन्दुवारकान्।
तिनिशान् करवीरांश्च भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७२ ॥
Los vānaras saltarines quebraron los árboles champaka, tilaka, mango, aśoka, sindhuvāra, tiniśa y karavīra.
6.4.73
अङ्कोलांश्च करञ्जांश्च प्लक्षन्यग्रोधपादपान्।
जम्बूकामलकान् नीपान् भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७३ ॥
Los vānaras saltarines quebraron los árboles aṅkola, karañja, plakṣa y banyan, los jambu y kāmalaka, y los nīpa.
6.4.74
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ॥ ६.४.७४ ॥
Sobre los hermosos peñascos, los diversos árboles del bosque, sacudidos por la fuerza del viento, les cubrían de flores.
6.4.75
मारुतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ६.४.७५ ॥
Sopla una brisa de tacto agradable, fresca como el sándalo, mientras las abejas zumban en los bosques perfumados de miel.
6.4.76
अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्तु विभूषितः।
धातुभ्यः प्रसृतो रेणुर्वायुवेगेन घट्टितः ॥ ६.४.७६ ॥
El rey de las montañas, especialmente adornado con minerales, vio cómo el polvo de los minerales se esparcía, agitado por la fuerza del viento.
6.4.77
सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः।
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वतः सम्प्रपुष्पिताः ॥ ६.४.७७ ॥
La inmensa hueste de monos cubrió la montaña por todos lados; en las hermosas mesetas, las flores estaban en plena floración por doquier.
6.4.78
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७८ ॥
Ketaki, sindhuvāra, las encantadoras vāsantī, las mādhavī llenas de fragancia y los arbustos de kunda estaban todos en flor.
6.4.79
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
रञ्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७९ ॥
Los árboles ciribilva, madhūka, vañjula, bakula, ranjaka, tilaka y nāga también estaban en flor.
6.4.80
चूताः पाटलिकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः।
मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशपाः कुटजास्तथा ॥ ६.४.८० ॥
Mangos, pāṭalī y kovidāra en flor; mucukunda, arjuna, śiṃśapā y kuṭaja también estaban allí.
6.4.81
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा।
नीलाशोकाश्च सरला अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ॥ ६.४.८१ ॥
Palmeras hintāla, tiniśa, cūrṇaka y nīpa; aśoka azul, sarala, aṅkola y padmaka también estaban allí.
6.4.82
प्रीयमाणैः प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताः।
वाप्यस्तस्मिन् गिरौ रम्याः पल्वलानि तथैव च ॥ ६.४.८२ ॥
Los lindos estanques y charcas de aquella montaña estaban todos agitados por los monos alegres.
6.4.83
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः।
प्लवैः क्रौञ्चैश्च संकीर्णा वराहमृगसेविताः ॥ ६.४.८३ ॥
Frecuentados por patos cakravāka, habitados por patos kāraṇḍava, llenos de aves plava y krauñca, visitados por jabalíes y ciervos.
6.4.84
ऋक्षैस्तरक्षुभिः सिंहैः शार्दूलैश्च भयावहैः।
व्यालैश्च बहुभिर्भीमैः सेव्यमानाः समन्ततः ॥ ६.४.८४ ॥
Frecuentados por todas partes por osos, hienas, leones y tigres, y por muchas serpientes temibles.
6.4.85
पद्मैः सौगन्धिकैः फुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा।
वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ॥ ६.४.८५ ॥
Allí los lagos eran hermosos con lotos, lotos saugandhika fragantes, nenúfares en flor, lotos azules y muchas otras flores acuáticas.
6.4.86
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा।
स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ॥ ६.४.८६ ॥
En sus laderas también gritaban bandadas de muchas clases de aves. Tras bañarse y beber las aguas de allí, los monos jugaban en el agua.
6.4.87
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः।
फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ॥ ६.४.८७ ॥
Subiendo a la montaña, los monos se sumergían unos a otros en el agua. Había frutos de aroma como el néctar, raíces y flores también.
6.4.88
बभञ्जुर्वानरास्तत्र पादपानां मदोत्कटाः।
द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ॥ ६.४.८८ ॥
Allí, los monos, enfurecidos por la embriaguez, rompieron los árboles colgantes, cada uno del tamaño de un droṇa.
6.4.89
ययुः पिबन्तः स्वस्थास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः।
पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः ॥ ६.४.८९ ॥
Pardos como la miel, se marcharon despreocupados, bebiendo los licores de miel, derribando árboles y arrastrando también las enredaderas.
6.4.90
विधमन्तो गिरिवरान् प्रययुः प्लवगर्षभाः।
वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधु दर्पिताः ॥ ६.४.९० ॥
Sacudiendo las mejores montañas, los toros entre los monos siguieron adelante; y otros monos, exaltados por la miel, rugían desde los árboles.
6.4.91
अन्ये वृक्षान् प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे।
बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः।
यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुंधरा ॥ ६.४.९१ ॥
Unos subieron a los árboles y otros bebían. La tierra se llenó de aquellos mejores de los monos, como la tierra se llena de campos de loto maduros.
6.4.92
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः।
आरुरोह महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम् ॥ ६.४.९२ ॥
Entonces, habiendo llegado al Mahendra, Rāma, de ojos de loto y brazos poderosos, subió a la cumbre adornada de árboles.
6.4.93
ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः।
कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत् सलिलाशयम् ॥ ६.४.९३ ॥
Entonces, habiendo subido a la cumbre, Rāma, hijo de Daśaratha, vio el depósito de aguas poblado de tortugas y peces.
6.4.94
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम्।
आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम् ॥ ६.४.९४ ॥
Tras cruzar el Sahya y el gran monte Malaya, llegaron en orden al océano, que retumbaba con un fragor terrible.
6.4.95
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम्।
रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः ॥ ६.४.९५ ॥
Descendiendo, Rāma, el mejor de los que deleitan, marchó rápidamente con Sugrīva y Lakṣmaṇa al supremo bosque de la orilla.
6.4.96
अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः।
वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.४.९६ ॥
Entonces, habiendo llegado a la vasta orilla cuya superficie rocosa era bañada por las súbitas oleadas, Rāma pronunció estas palabras.
6.4.97
एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम्।
इहेदानीं विचिन्ता सा या नः पूर्वमुपस्थिता ॥ ६.४.९७ ॥
¡Oh Sugrīva! Hemos llegado a la morada de Varuṇa, el océano. Ahora aquí debemos deliberar sobre el asunto que se nos presentó antes.
6.4.98
अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पतिः।
न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ॥ ६.४.९८ ॥
Por tanto, este océano, señor de los ríos, no tiene orilla más allá; de ningún modo puede este mar ser cruzado.
6.4.99
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह।
यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ॥ ६.४.९९ ॥
Por tanto, que el campamento se establezca aquí mismo y que aquí se proponga un plan, para que este ejército de monos alcance la orilla lejana.
6.4.100
इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः।
रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत् तदा ॥ ६.४.१०० ॥
Así hablando, el de brazos poderosos Rāma, consumido por el rapto de Sītā, llegó al océano y entonces ordenó establecer el campamento.
6.4.101
सर्वाः सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव।
सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने ॥ ६.४.१०१ ॥
Oh, mejor de los monos, que todos los ejércitos se asienten en la orilla; ha llegado para nosotros el momento de deliberar sobre cruzar el océano.
6.4.102
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित् कुतो व्रजेत्।
गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः ॥ ६.४.१०२ ॥
Que nadie abandone su propio ejército para ir a ninguna parte; que vayan allá los valientes monos, para que se conozca el peligro oculto para nosotros.
6.4.103
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः।
सेनां निवेशयत् तीरे सागरस्य द्रुमायुते ॥ ६.४.१०३ ॥
Al oír las palabras de Rāma, Sugrīva, junto con Lakṣmaṇa, hizo acampar el ejército en la orilla del océano, llena de árboles.
6.4.104
विरराज समीपस्थं सागरस्य च तद् बलम्।
मधुपाण्डुजलः श्रीमान् द्वितीय इव सागरः ॥ ६.४.१०४ ॥
Aquel ejército, acampado junto al océano, resplandecía como un segundo océano magnífico de aguas pálidas como la miel.
6.4.105
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः।
निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ॥ ६.४.१०५ ॥
Entonces, llegando al bosque de la costa, aquellos mejores de los monos acamparon allí, deseando alcanzar la orilla lejana del gran océano.
6.4.106
तेषां निविशमानानां सैन्यसंनाहनिःस्वनः।
अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ॥ ६.४.१०६ ॥
Mientras acampaban, se oyó el estrépito de la armadura y el equipo del ejército, que ahogaba incluso el gran rugido del océano.
6.4.107
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता।
त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराभवत् ॥ ६.४.१०७ ॥
Aquel gran ejército de monos, protegido por Sugrīva, acampó en tres divisiones, atento al propósito de Rāma.
6.4.108
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी।
वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ॥ ६.४.१०८ ॥
Al llegar al gran océano, aquella hueste de monos, alegre, contemplaba el océano agitado por la fuerza del viento.
6.4.109
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम्।
पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ॥ ६.४.१०९ ॥
Contemplando aquel océano, de orilla lejana, sin límites, frecuentado por huestes de demonios, morada de Varuṇa, los jefes de las tropas de monos se sentaron.
6.4.110
चण्डनक्रग्राहघोरं क्षपादौ दिवसक्षये।
हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ॥ ६.४.११० ॥
Al comienzo de la noche y al final del día, terrible por los feroces cocodrilos y tiburones, como si riera con masas de espuma y danzara con sus olas.
6.4.111
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम्।
चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिंगिलैः ॥ ६.४.१११ ॥
Agitado al salir la luna, turbado por las lunas reflejadas, sembrado de vientos feroces, grandes tiburones y peces timi y timiṅgila.
6.4.112
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम्।
अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ॥ ६.४.११२ ॥
La morada de Varuṇa, como llena de serpientes de cuerpos ardientes, en la que se habían sumergido grandes seres, agitada por numerosas montañas.
6.4.113
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाधमसुरालयम्।
मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः।
उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रहृष्टा जलराशयः ॥ ६.४.११३ ॥
La morada de los asuras, muy difícil de cruzar, de sendas arduas y abismos sin fondo; las masas de agua, mezcladas con makaras y anillos de serpientes y agitadas por el viento, se alzaban y caían alegres.
6.4.114
अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम्।
सुरारिनिलयं घोरं पातालविषयं सदा ॥ ६.४.११४ ॥
Como atravesado por polvo de fuego, con agua resplandeciente y grandes serpientes; la terrible morada de los enemigos de los dioses, siempre región del inframundo.
6.4.115
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम्।
सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेषमदृश्यत ॥ ६.४.११५ ॥
El océano parecía el cielo, y el cielo el océano; así ambos aparecían sin distinción.
6.4.116
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भः सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा।
तादृग्रूपे स्म दृश्येते तारारत्नसमाकुले ॥ ६.४.११६ ॥
El agua se unía al cielo y el cielo al agua; llenos de estrellas como gemas, ambos aparecían con la misma forma.
6.4.117
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च।
विशेषो न द्वयोरासीत् सागरस्याम्बरस्य च ॥ ६.४.११७ ॥
Entre el cielo de nubes elevadas y el océano agitado por hileras de olas no había distinción alguna.
6.4.118
अन्योन्यैरहताः सक्ताः सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः।
ऊर्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाम्बरे ॥ ६.४.११८ ॥
Golpeadas unas contra otras y entrechocando, las olas del rey de los mares resonaron con terribles estruendos, como grandes tambores de guerra en el cielo.
6.4.119
रत्नौघजलसंनादं विषक्तमिव वायुना।
उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ॥ ६.४.११९ ॥
Aquel mar, que rugía con aguas que arrastraban torrentes de gemas, aferrado como al viento, alzándose como airado, estaba lleno de multitudes de criaturas marinas.
6.4.120
ददृशुस्ते महात्मानो वाताहतजलाशयम्।
अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवलान्तमिवोर्मिभिः ॥ ६.४.१२० ॥
Aquellos magnánimos vieron el depósito de agua golpeado por el viento, agitado por el viento, sacudiéndose violentamente en el cielo como si lo agitaran sus olas.
6.4.121
ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुः स्थिताः।
भ्रान्तोर्मिजालसंनादं प्रलोलमिव सागरम् ॥ ६.४.१२१ ॥
Entonces los monos, llenos de asombro, se quedaron de pie y vieron el océano, con el rugido de sus olas en enredadas corrientes, como si temblara.