ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.4.1
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः।
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ ६.४.१ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਯਥਾਵਤ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
6.4.2
यन्निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः।
क्षिप्रमेनां वधिष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते ॥ ६.४.२ ॥
ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
6.4.3
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचय।
युक्तो मुहूर्ते विजये प्राप्तो मध्यं दिवाकरः ॥ ६.४.३ ॥
ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ! ਇਸੇ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੂਚ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ; ਜਿੱਤ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
6.4.4
सीतां हृत्वा तु तद् यातु क्वासौ यास्यति जीवितः।
सीता श्रुत्वाभियानं मे आशामेष्यति जीविते।
जीवितान्तेऽमृतं स्पृष्ट्वा पीत्वामृतमिवातुरः ॥ ६.४.४ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਉਂਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਮੁੜ ਪਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਿਆ ਰੋਗੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੂਹ ਕੇ ਪੀ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.4.5
उत्तराफाल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते।
अभिप्रयाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ॥ ६.४.५ ॥
ਅੱਜ ਉੱਤਰਾਫਾਲਗੁਨੀ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗੀ; ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ! ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੂਚ ਕਰੀਏ।
6.4.6
निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति वै।
निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ॥ ६.४.६ ॥
ਜੋ ਸ਼ਗਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
6.4.7
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिमं मम।
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥ ६.४.७ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਫਰਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
6.4.8
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः।
उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्थकोविदः ॥ ६.४.८ ॥
ਤਦ ਵਾਨਰਰਾਜ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ।
6.4.9
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम्।
वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ ६.४.९ ॥
ਇਸ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨੀਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਵੇਖੇ; ਚੁਸਤ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਰੱਖਣ।
6.4.10
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा।
पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ॥ ६.४.१० ॥
ਹੇ ਨੀਲ, ਹੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਫਲਾਂ-ਮੂਲਾਂ, ਠੰਢੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਛੇਤੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲ।
6.4.11
दूषयेयुर्दुरात्मानः पथि मूलफलोदकम्।
राक्षसाः पथि रक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ॥ ६.४.११ ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਸਤੇ ਦੇ ਮੂਲ, ਫਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਸਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ।
6.4.12
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः।
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ॥ ६.४.१२ ॥
ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਵੇਖਣ।
6.4.13
यत्तु फल्गु बलं किंचित् तदत्रैवोपपद्यताम्।
एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ॥ ६.४.१३ ॥
ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਜ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
6.4.14
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः।
कपिसिंहाः प्रकर्षन्तु शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.४.१४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਅਗਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਕਪੀਸਿੰਘ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ।
6.4.15
गजश्च गिरिसंकाशो गवयश्च महाबलः।
गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्त इवर्षभः ॥ ६.४.१५ ॥
ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਗਜ, ਮਹਾਬਲੀ ਗਵਯ ਅਤੇ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ; ਜਿਵੇਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਾਂਡ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
6.4.16
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां पतिः।
पालयन् दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥ ६.४.१६ ॥
ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ।
6.4.17
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः।
यातु वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥ ६.४.१७ ॥
ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀਲਾ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਟਿਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.4.18
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन्।
अधिरुह्य हनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः ॥ ६.४.१८ ॥
ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਮੈਂ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.4.19
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्तकोपमः।
सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ॥ ६.४.१९ ॥
ਅੰਗਦ ਨਾਲ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਅੰਤਕ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਵਭੌਮ ਨਾਲ ਭੂਤੇਸ਼ ਅਤੇ ਧਨਾਧਿਪਤੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.4.20
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
ऋक्षराजो महाबाहुः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ॥ ६.४.२० ॥
ਜਾਮਬਵਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵੇਗਦਰਸ਼ੀ ਨਾਮਕ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਿੱਛਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
6.4.21
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
व्यादिदेश महावीर्यो वानरान् वानरर्षभः ॥ ६.४.२१ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੁਗਰੀਵ — ਮਹਾਵੀਰਜ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ — ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.4.22
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य महौजसः।
गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा ॥ ६.४.२२ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰ-ਝੁੰਡ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਉਛਲ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
6.4.23
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः।
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२३ ॥
ਫਿਰ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ।
6.4.24
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि।
वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ॥ ६.४.२४ ॥
ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਯੁਤਾਂ — ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਰ ਪਏ।
6.4.25
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी।
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणापि पालिताः ॥ ६.४.२५ ॥
ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ; ਸਭ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ।
6.4.26
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२६ ॥
ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਉੱਛਲਦੇ, ਗਰਜਦੇ ਅਤੇ ਚੀਕਦੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ।
6.4.27
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च।
उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ॥ ६.४.२७ ॥
ਸੁਗੰਧਿਤ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕਦੇ, ਮੰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਧਾਰਦੇ (ਉਹ ਚੱਲੇ)।
6.4.28
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहन्ति क्षिपन्ति च।
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ॥ ६.४.२८ ॥
ਮਸਤ ਹੋਏ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ; ਕੋਈ ਡਿੱਗਦਾ, ਕੋਈ ਉੱਛਲਦਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਡੇਗਦਾ ਸੀ।
6.4.30
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः।
पुरस्तादृषभो नीलो वीरः कुमुद एव च।
पन्थानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह ॥ ६.४.३० ॥
"ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਰਨਾ ਹੈ।" ਅੱਗੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਨੀਲ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਅਨੇਕ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
6.4.31
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च।
बलिभिर्बहुभिर्भीमैर्वृतः शत्रुनिबर्हणः ॥ ६.४.३१ ॥
ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਨ; ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਅਨੇਕ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
6.4.32
हरिः शतबलिर्वीरः कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥ ६.४.३२ ॥
ਸ਼ਤਬਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ-ਨਾਇਕ ਦਸ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.4.33
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः।
अर्कश्च बहुभिः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ॥ ६.४.३३ ॥
ਕੇਸਰੀ, ਪਨਸ, ਗਜ ਅਤੇ ਅਰਕ — ਇਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
6.4.34
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ।
सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः ॥ ६.४.३४ ॥
ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ — ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿੱਛਾਂ (ਰਿੱਛਾਂ) ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
6.4.35
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुंगवः।
सम्पतन् प्लवतां श्रेष्ठस्तद् बलं पर्यवारयत् ॥ ६.४.३५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਹਾਦਰ ਨੀਲ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ; ਉਹ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.4.36
दरीमुखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः।
सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवंगमान् ॥ ६.४.३६ ॥
ਦਰੀਮੁਖ, ਪ੍ਰਜੰਘ, ਜੰਭ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਰਭਸ ਨਾਮ ਦੇ ਵਾਨਰ — ਇਹ ਬਹਾਦਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ।
6.4.37
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्ति बलदर्पिताः।
अपश्यन्त गिरिश्रेष्ठं सह्यं गिरिशतायुतम् ॥ ६.४.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲ ਦੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਸੈਂਕੜੇ ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਹਯ ਪਰਬਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.4.38
सरांसि च सुफुल्लानि तटाकानि वराणि च।
रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ॥ ६.४.३८ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਲਾਬ ਵੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਸਨ।
6.4.39
वर्जयन् नागराभ्याशांस्तथा जनपदानपि।
सागरौघनिभं भीमं तद् वानरबलं महत् ॥ ६.४.३९ ॥
ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਜਨਪਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਰਗੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
6.4.40
निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्।
तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः ॥ ६.४.४० ॥
ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸੈਨਾ ਨਿਕਲ ਤੁਰੀ; ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਸੂਰਮੇ ਵਾਨਰ-ਗਜਰਾਜ (ਚੱਲੇ)।
6.4.41
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः।
कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ॥ ६.४.४१ ॥
ਸਾਰੇ ਝਟਪਟ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਤਾੜੇ ਗਏ ਹੋਣ; ਵਾਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੋਭੇ।
6.4.42
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ।
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ॥ ६.४.४२ ॥
ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਛੋਹੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਸ਼ੋਭੇ)। ਫਿਰ ਵਾਨਰਰਾਜ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਰਾਮ)...
6.4.43
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्।
तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा ॥ ६.४.४३ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ। ਅੰਗਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ (ਕਿਹਾ)...
6.4.44
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्।
हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ॥ ६.४.४४ ॥
ਪੂਰਨ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਨ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
6.4.45
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि।
महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ॥ ६.४.४५ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ! ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਪਰਤੋਗੇ। ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।
6.4.46
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये।
अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः ॥ ६.४.४६ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸ਼ੁਭ, ਕੋਮਲ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਵਾ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।
6.4.47
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः ॥ ६.४.४७ ॥
ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪੂਰੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।
6.4.48
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः।
ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः।
अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ॥ ६.४.४८ ॥
ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।
6.4.49
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः।
पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.४९ ॥
ਨਿਰਮਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਹੈ; ਮਹਾਤਮਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ।
6.4.50
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे।
नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.५० ॥
ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੈ।
6.4.51
नैर्ऋतं नैर्ऋतानां च नक्षत्रमतिपीड्यते।
मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ॥ ६.४.५१ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨੈਰਰਿਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਮੂਲਵਾਨ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਉਸਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਝੁਲਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.4.52
सर्वं चैतद् विनाशाय राक्षसानामुपस्थितम्।
काले कालगृहीतानां नक्षत्रं ग्रहपीडितम् ॥ ६.४.५२ ॥
ਇਹ ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੇ ਗ੍ਰਸੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੀੜਤ ਹੈ।
6.4.53
प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च।
प्रवान्ति नाधिका गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ॥ ६.४.५३ ॥
ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਬਨ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ; ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਧੀਕੀ ਦੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਰੁੱਖ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲੇ ਹਨ।
6.4.54
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो।
देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये।
एवमार्य समीक्ष्यैतत् प्रीतो भवितुमर्हसि ॥ ६.४.५४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਪੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਆਰਿਆ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.4.55
अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम हरिवाहिनी ॥ ६.४.५५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
6.4.56
ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखद्रंष्ट्रायुधैरपि।
कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः ॥ ६.४.५६ ॥
ਨਹੁੰ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ, ਉਹ ਰਿੱਛ-ਬਾਂਦਰ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਧੂੜ ਉਡਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਗਈ।
6.4.57
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम्।
सपर्वतवनाकाशं दक्षिणां हरिवाहिनी ॥ ६.४.५७ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰੋਕ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਕਦੀ, ਪਰਬਤਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਸਮੇਤ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰੀ।
6.4.58
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसंततिः।
उत्तरन्त्याश्च सेनायाः सततं बहुयोजनम् ॥ ६.४.५८ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਕਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਘ-ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸੈਨਾ ਚਲੀ; ਉਹ ਸੈਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਯੋਜਨ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਗਈ।
6.4.59
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत्।
सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वतान् ॥ ६.४.५९ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਲਟੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ; ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਰਬਤ ਵੀ (ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ)।
6.4.60
समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च।
मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक् चाधश्च साविशत् ॥ ६.४.६० ॥
ਸਮਤਲ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਬਨ; ਸੈਨਾ ਵਿਚਾਲਿਓਂ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ, ਤਿਰਛੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
6.4.61
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः।
ते हृष्टवदनाः सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ॥ ६.४.६१ ॥
ਸਮੂਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਤੁਰੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਮੁੱਖ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਲੇ।
6.4.62
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः।
हर्षं वीर्यं बलोद्रेकान् दर्शयन्तः परस्परम् ॥ ६.४.६२ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪਰਾਕਰਮ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰ, ਖੁਸ਼ੀ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਉਛਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲੇ।
6.4.63
यौवनोत्सेकजाद् दर्पाद् विविधांश्चक्रुरध्वनि।
तत्र केचिद् द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ॥ ६.४.६३ ॥
ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਉਛਾਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਕੀਤੇ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉਛਲੇ।
6.4.64
केचित् किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः।
प्रास्फोटयंश्च पुच्छानि संनिजघ्नुः पदान्यपि ॥ ६.४.६४ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਲਕਿਲਾਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੂਛਾਂ ਪਟਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਠੋਕਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ।
6.4.65
भुजान् विक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे।
आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ॥ ६.४.६५ ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਝਟਕ ਕੇ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜੇ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਬਾਂਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ।
6.4.66
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिरे।
ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ॥ ६.४.६६ ॥
ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗਰਜਣਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਮਸਲ ਦਿੱਤੇ।
6.4.67
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुः शिलाद्रुमैः।
ततः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ॥ ६.४.६७ ॥
ਜਮਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਅੰਗ ਖਿੱਚਦੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਬਾਂਦਰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ।
6.4.68
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही।
सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ॥ ६.४.६८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਧਰਤੀ — ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਦਰ-ਫੌਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
6.4.69
प्रहृष्टमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः।
वानरास्त्वरिता यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः।
प्रमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ॥ ६.४.६९ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ।
6.4.70
ततः पादपसम्बाधं नानावनसमायुतम्।
सह्यपर्वतमासाद्य वानरास्ते समारुहन् ॥ ६.४.७० ॥
ਫਿਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਹਿਆ ਪਰਬਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
6.4.71
काननानि विचित्राणि नदीप्रस्रवणानि च।
पश्यन्नपि ययौ रामः सह्यस्य मलयस्य च ॥ ६.४.७१ ॥
ਵਿਚਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਾਮ ਸਹਿਆ ਅਤੇ ਮਲਯ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਰਹੇ।
6.4.72
चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान् सिन्दुवारकान्।
तिनिशान् करवीरांश्च भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७२ ॥
ਚੰਪਾ, ਤਿਲਕ, ਅੰਬ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਤਿਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.4.73
अङ्कोलांश्च करञ्जांश्च प्लक्षन्यग्रोधपादपान्।
जम्बूकामलकान् नीपान् भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७३ ॥
ਅੰਕੋਲ, ਕਰੰਜ, ਪਾਕੜ, ਬੋਹੜ, ਜਾਮੁਨ, ਆਂਵਲਾ ਅਤੇ ਨੀਪ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.4.74
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ॥ ६.४.७४ ॥
ਰਮਣੀਕ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ।
6.4.75
मारुतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ६.४.७५ ॥
ਸੁਖਦਾਇਕ ਛੋਹ ਵਾਲੀ, ਚੰਦਨ ਵਰਗੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ ਬਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
6.4.76
अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्तु विभूषितः।
धातुभ्यः प्रसृतो रेणुर्वायुवेगेन घट्टितः ॥ ६.४.७६ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਾਤਾਂ ਤੋਂ ਧੂੜ ਫੈਲ ਗਈ।
6.4.77
सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः।
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वतः सम्प्रपुष्पिताः ॥ ६.४.७७ ॥
ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜ ਢਕ ਲਿਆ; ਰਮਣੀਕ ਪਹਾੜੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.4.78
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७८ ॥
ਕੇਤਕੀ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ, ਮਨ ਮੋਹਣੀਆਂ ਵਾਸੰਤੀ, ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਮਾਧਵੀ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ — ਸਭ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਸਨ।
6.4.79
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
रञ्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७९ ॥
ਚਿਰਿਬਿਲਵ, ਮਧੂਕ, ਵੰਜੁਲ, ਬਕੁਲ, ਰੰਜਕ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.4.80
चूताः पाटलिकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः।
मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशपाः कुटजास्तथा ॥ ६.४.८० ॥
ਅੰਬ, ਪਾਟਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਰੁੱਖ; ਮੁਚੁਲਿੰਦ, ਅਰਜੁਨ, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਅਤੇ ਕੁਟਜ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
6.4.81
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा।
नीलाशोकाश्च सरला अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ॥ ६.४.८१ ॥
ਹਿੰਤਾਲ, ਤਿਨਿਸ਼, ਚੂਰਣਕ ਅਤੇ ਨੀਪ ਰੁੱਖ; ਨੀਲ ਅਸ਼ੋਕ, ਸਰਲ, ਅੰਕੋਲ ਅਤੇ ਪਦਮਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
6.4.82
प्रीयमाणैः प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताः।
वाप्यस्तस्मिन् गिरौ रम्याः पल्वलानि तथैव च ॥ ६.४.८२ ॥
ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲਚਲ ਵਾਲੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
6.4.83
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः।
प्लवैः क्रौञ्चैश्च संकीर्णा वराहमृगसेविताः ॥ ६.४.८३ ॥
ਚੱਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ, ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵਸੇ, ਪ੍ਲਵ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੂਰਾਂ ਤੇ ਹਰਿਣਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵੇ ਹੋਏ।
6.4.84
ऋक्षैस्तरक्षुभिः सिंहैः शार्दूलैश्च भयावहैः।
व्यालैश्च बहुभिर्भीमैः सेव्यमानाः समन्ततः ॥ ६.४.८४ ॥
ਰਿੱਛਾਂ, ਤਰਕਸ਼ੂਆਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੇਵੇ ਹੋਏ।
6.4.85
पद्मैः सौगन्धिकैः फुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा।
वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ॥ ६.४.८५ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਕਮਲਾਂ, ਸੌਗੰਧਿਕ ਕਮਲਾਂ, ਖਿੜੇ ਕੁਮੁਦਾਂ, ਉਤਪਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
6.4.86
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा।
स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ॥ ६.४.८६ ॥
ਉਸਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਚਹਿਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਾਨਰ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ।
6.4.87
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः।
फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ॥ ६.४.८७ ॥
ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਨਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਨ।
6.4.88
बभञ्जुर्वानरास्तत्र पादपानां मदोत्कटाः।
द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ॥ ६.४.८८ ॥
ਉੱਥੇ ਮਦ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਲਟਕਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
6.4.89
ययुः पिबन्तः स्वस्थास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः।
पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः ॥ ६.४.८९ ॥
ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਂਦੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ; ਰੁੱਖ ਤੋੜਦੇ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਖਿੱਚਦੇ।
6.4.90
विधमन्तो गिरिवरान् प्रययुः प्लवगर्षभाः।
वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधु दर्पिताः ॥ ६.४.९० ॥
ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਸ਼ਠ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗਰਜਦੇ ਸਨ।
6.4.91
अन्ये वृक्षान् प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे।
बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः।
यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुंधरा ॥ ६.४.९१ ॥
ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੇ ਕਮਲ-ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
6.4.92
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः।
आरुरोह महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम् ॥ ६.४.९२ ॥
ਫਿਰ ਮਹੇਂਦਰ ਪਰਬਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।
6.4.93
ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः।
कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत् सलिलाशयम् ॥ ६.४.९३ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕੱਛੂਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਲ-ਭੰਡਾਰ (ਸਮੁੰਦਰ) ਵੇਖਿਆ।
6.4.94
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम्।
आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम् ॥ ६.४.९४ ॥
ਉਹ ਸਹਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਰਬਤ ਮਲਯ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ।
6.4.95
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम्।
रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः ॥ ६.४.९५ ॥
ਉਤਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਕੰਢੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਵਣ ਵੱਲ ਗਏ।
6.4.96
अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः।
वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.४.९६ ॥
ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਸਤਹ ਧੋਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.4.97
एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम्।
इहेदानीं विचिन्ता सा या नः पूर्वमुपस्थिता ॥ ६.४.९७ ॥
ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ! ਅਸੀਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।
6.4.98
अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पतिः।
न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ॥ ६.४.९८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਇਹ ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਤੱਕ ਕਿਨਾਰਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6.4.99
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह।
यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ॥ ६.४.९९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਲਾਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
6.4.100
इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः।
रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत् तदा ॥ ६.४.१०० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ-ਹਰਣ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.4.101
सर्वाः सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव।
सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने ॥ ६.४.१०१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣ; ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.4.102
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित् कुतो व्रजेत्।
गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः ॥ ६.४.१०२ ॥
ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਸੂਰਮੇ ਵਾਨਰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।
6.4.103
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः।
सेनां निवेशयत् तीरे सागरस्य द्रुमायुते ॥ ६.४.१०३ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਡੇਰਾ ਲਵਾਇਆ।
6.4.104
विरराज समीपस्थं सागरस्य च तद् बलम्।
मधुपाण्डुजलः श्रीमान् द्वितीय इव सागरः ॥ ६.४.१०४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਠਹਿਰੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਫਿੱਕੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ੋਭਾਯੁਕਤ ਸਾਗਰ ਹੋਵੇ।
6.4.105
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः।
निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ॥ ६.४.१०५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
6.4.106
तेषां निविशमानानां सैन्यसंनाहनिःस्वनः।
अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ॥ ६.४.१०६ ॥
ਡੇਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਜ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਂ-ਗਰਜਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਢੱਕਦੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।
6.4.107
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता।
त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराभवत् ॥ ६.४.१०७ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।
6.4.108
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी।
वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ॥ ६.४.१०८ ॥
ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹਿੱਲਦੇ ਉਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ।
6.4.109
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम्।
पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ॥ ६.४.१०९ ॥
ਦੂਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਮ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਉਸ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਬੈਠ ਗਏ।
6.4.110
चण्डनक्रग्राहघोरं क्षपादौ दिवसक्षये।
हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ॥ ६.४.११० ॥
ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਚੰਡ ਨਕ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਝੱਗ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਨੱਚਦਾ ਹੋਇਆ।
6.4.111
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम्।
चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिंगिलैः ॥ ६.४.१११ ॥
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਦੈ ਵੇਲੇ ਉਛਲਿਆ, ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਚੰਡ ਹਵਾ ਅਤੇ ਮਹਾਗ੍ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਤਿਮਿ-ਤਿਮਿੰਗਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
6.4.112
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम्।
अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ॥ ६.४.११२ ॥
ਚਮਕਦੇ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ; ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਡੂੰਘੇ ਵੜੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ।
6.4.113
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाधमसुरालयम्।
मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः।
उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रहृष्टा जलराशयः ॥ ६.४.११३ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁਰਗਮ, ਔਖੇ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਥਾਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ; ਮਕਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗ-ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈਆਂ ਖੁਸ਼ ਜਲਰਾਸ਼ੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ।
6.4.114
अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम्।
सुरारिनिलयं घोरं पातालविषयं सदा ॥ ६.४.११४ ॥
ਅੱਗ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਨਿਵਾਸ, ਸਦਾ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਖੇਤਰ।
6.4.115
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम्।
सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेषमदृश्यत ॥ ६.४.११५ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ, ਅਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ਰਕ ਦੇ ਦਿੱਸੇ।
6.4.116
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भः सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा।
तादृग्रूपे स्म दृश्येते तारारत्नसमाकुले ॥ ६.४.११६ ॥
ਪਾਣੀ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ; ਤਾਰਿਆਂ ਰੂਪੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
6.4.117
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च।
विशेषो न द्वयोरासीत् सागरस्याम्बरस्य च ॥ ६.४.११७ ॥
ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.4.118
अन्योन्यैरहताः सक्ताः सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः।
ऊर्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाम्बरे ॥ ६.४.११८ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ, ਜੁੜ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਗਾੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਜੀਆਂ।
6.4.119
रत्नौघजलसंनादं विषक्तमिव वायुना।
उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ॥ ६.४.११९ ॥
ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਬੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਉਛਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
6.4.120
ददृशुस्ते महात्मानो वाताहतजलाशयम्।
अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवलान्तमिवोर्मिभिः ॥ ६.४.१२० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਛਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹਿੱਲਦਾ ਹੋਇਆ।
6.4.121
ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुः स्थिताः।
भ्रान्तोर्मिजालसंनादं प्रलोलमिव सागरम् ॥ ६.४.१२१ ॥
ਫਿਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ—ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਬਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ।