વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.4.1
श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः।
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ ६.४.१ ॥
હનુમાનનાં વચનો યથાવત, ક્રમશઃ સાંભળીને મહાતેજસ્વી, સત્યપરાક્રમી રામે ત્યારે કહ્યું.
6.4.2
यन्निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः।
क्षिप्रमेनां वधिष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते ॥ ६.४.२ ॥
તું ભયંકર રાક્ષસની લંકા નગરીનું વર્ણન કરે છે; હું તેને જલદી નષ્ટ કરીશ; આ હું તને સત્ય કહું છું.
6.4.3
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचय।
युक्तो मुहूर्ते विजये प्राप्तो मध्यं दिवाकरः ॥ ६.४.३ ॥
હે સુગ્રીવ! આ જ મુહૂર્તે પ્રયાણને સંમતિ આપો; વિજયના આ શુભ મુહૂર્તે સૂર્ય મધ્યાહ્ને પહોંચ્યો છે.
6.4.4
सीतां हृत्वा तु तद् यातु क्वासौ यास्यति जीवितः।
सीता श्रुत्वाभियानं मे आशामेष्यति जीविते।
जीवितान्तेऽमृतं स्पृष्ट्वा पीत्वामृतमिवातुरः ॥ ६.४.४ ॥
સીતાને હરીને તે ગમે ત્યાં જાય, તે જીવતો ક્યાં રહેશે? મારા આક્રમણની વાત સાંભળીને સીતા જીવનની આશા ફરી પામશે, જેમ મૃત્યુશય્યાએ પડેલો રોગી અમૃત સ્પર્શીને પીને જીવે છે.
6.4.5
उत्तराफाल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते।
अभिप्रयाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ॥ ६.४.५ ॥
આજે ઉત્તરાફાલ્ગુની છે; આવતીકાલે તે હસ્ત નક્ષત્ર સાથે જોડાશે; હે સુગ્રીવ! સમગ્ર સેનાથી ઘેરાયેલા આપણે પ્રયાણ કરીએ.
6.4.6
निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति वै।
निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ॥ ६.४.६ ॥
જે શકુનો પ્રગટ થઈ રહ્યા છે તે પણ હું જોઉં છું; રાવણને હણીને હું જાનકી સીતાને પાછી લાવીશ.
6.4.7
उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिमं मम।
विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ॥ ६.४.७ ॥
ચોક્કસ મારી આ આંખ ઉપરની તરફ ફરકી રહી છે; જાણે મારા મનોરથના વિજયની પ્રાપ્તિનો સંકેત આપી રહી હોય.
6.4.8
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः।
उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्थकोविदः ॥ ६.४.८ ॥
ત્યારે વાનરરાજ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સારી રીતે સન્માનિત થયેલા ધર્માત્મા અને કાર્યકુશળ રામ ફરી બોલ્યા.
6.4.9
अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम्।
वृतः शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ॥ ६.४.९ ॥
આ સેનાની આગળ નીલ જાય અને માર્ગ તપાસે; વેગવાન વાનરોના એક લાખે તેને ઘેરી રાખ્યો હોય.
6.4.10
फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा।
पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ॥ ६.४.१० ॥
હે નીલ, હે સેનાપતિ, ફળ-મૂળ, શીતળ વનો અને પાણીવાળા મધુર માર્ગે ઝડપથી સેનાને લઈ જા.
6.4.11
दूषयेयुर्दुरात्मानः पथि मूलफलोदकम्।
राक्षसाः पथि रक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ॥ ६.४.११ ॥
દુરાત્મા રાક્ષસો માર્ગ પરના મૂળ, ફળ અને પાણીને દૂષિત કરી શકે છે; તું હંમેશાં સાવધ રહીને તેમનાથી માર્ગનું રક્ષણ કરજે.
6.4.12
निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः।
अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ॥ ६.४.१२ ॥
નીચાણવાળા પ્રદેશો, વન-દુર્ગો અને વનોમાં વનવાસી વાનરો કૂદી-કૂદીને જઈ શત્રુઓની છુપાયેલી સેના જોઈ શકે.
6.4.13
यत्तु फल्गु बलं किंचित् तदत्रैवोपपद्यताम्।
एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ॥ ६.४.१३ ॥
જે થોડું સૈન્યબળ છે તે અહીં જ ગોઠવાય. આપણું આ ભયંકર કાર્ય પરાક્રમથી આરંભાય.
6.4.14
सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः।
कपिसिंहाः प्रकर्षन्तु शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.४.१४ ॥
સાગરના મોજાના પ્રવાહ જેવી ભયંકર અગ્રસેનાને મહાબલી કપિસિંહો સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં આગળ લઈ જાય.
6.4.15
गजश्च गिरिसंकाशो गवयश्च महाबलः।
गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्त इवर्षभः ॥ ६.४.१५ ॥
પર્વત સમાન ગજ, મહાબલી ગવય અને ગવાક્ષ આગળ ચાલે; ગાયોમાં મદમસ્ત બળદ ચાલે તેમ.
6.4.16
यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां पतिः।
पालयन् दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥ ६.४.१६ ॥
કૂદનારાઓના અધિપતિ એ વાનરે, વાનરસેનાની જમણી બાજુનું રક્ષણ કરતાં આગળ જવું; તે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ ઋષભ છે.
6.4.17
गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः।
यातु वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ॥ ६.४.१७ ॥
મદમસ્ત હાથી જેવો દુર્ધર્ષ અને વેગવાન ગંધમાદન, વાનરસેનાની ડાબી બાજુએ ઊભો રહીને આગળ જાય.
6.4.18
यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन्।
अधिरुह्य हनूमन्तमैरावतमिवेश्वरः ॥ ६.४.१८ ॥
ઇન્દ્ર ઐરાવત પર ચઢીને જાય તેમ, હનુમાન પર સવાર થઈને, વાનરસેનાના પ્રવાહને ઉત્સાહિત કરતો હું સેનાની મધ્યમાં જઈશ.
6.4.19
अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्तकोपमः।
सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ॥ ६.४.१९ ॥
અંગદ સાથે આ લક્ષ્મણ જાય, જે અંતક સમાન છે; જેમ સાર્વભૌમ સાથે ભૂતેશ અને ધનાધિપતિ જાય.
6.4.20
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
ऋक्षराजो महाबाहुः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ॥ ६.४.२० ॥
જાંબવાન, સુષેણ, વેગદર્શી નામે વાનર અને મહાબાહુ ઋક્ષરાજ — આ ત્રણે તમારા પડખાનું રક્ષણ કરે.
6.4.21
राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।
व्यादिदेश महावीर्यो वानरान् वानरर्षभः ॥ ६.४.२१ ॥
રાઘવનું વચન સાંભળીને સેનાપતિ સુગ્રીવે — મહાપરાક્રમી, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ — વાનરોને આજ્ઞા આપી.
6.4.22
ते वानरगणाः सर्वे समुत्पत्य महौजसः।
गुहाभ्यः शिखरेभ्यश्च आशु पुप्लुविरे तदा ॥ ६.४.२२ ॥
તે સર્વ મહાતેજસ્વી વાનરસમૂહો ગુફાઓ અને શિખરો પરથી કૂદીને તરત જ કૂદી પડ્યા.
6.4.23
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः।
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२३ ॥
ત્યારે વાનરરાજ સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સન્માનિત થયેલા ધર્માત્મા રામ સેના સહિત દક્ષિણ દિશામાં ગયા.
6.4.24
शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि।
वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ॥ ६.४.२४ ॥
સેંકડો, લાખો, કરોડો અને અયુતો — હાથી જેવા વાનરોથી ઘેરાયેલા તે ત્યારે ચાલ્યા.
6.4.25
तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी।
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणापि पालिताः ॥ ६.४.२५ ॥
તે જતા હતા ત્યારે તે મહાન વાનરસેના તેમની પાછળ ચાલી; સૌ હર્ષિત અને પ્રસન્ન હતા, સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત.
6.4.26
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
क्ष्वेलन्तो निनदन्तश्च जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ॥ ६.४.२६ ॥
કૂદતા, છલાંગ મારતા, ગર્જતા અને કિલકારી કરતા તે વાનરો દક્ષિણ દિશા તરફ ગયા.
6.4.27
भक्षयन्तः सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च।
उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ॥ ६.४.२७ ॥
સુગંધી મધ અને ફળો ખાતા, મોટા વૃક્ષો ઉપાડતા, મંજરીના ગુચ્છ ધારણ કરીને (તેઓ ચાલ્યા).
6.4.28
अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहन्ति क्षिपन्ति च।
पतन्तश्चोत्पतन्त्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ॥ ६.४.२८ ॥
મદમસ્ત કેટલાક વાનરો એકબીજાને અચાનક ઉપાડી ફેંકતા હતા; કોઈ પડતા, કોઈ ઊછળતા, અને બીજા કોઈ બીજાઓને પાડી દેતા.
6.4.30
रावणो नो निहन्तव्यः सर्वे च रजनीचराः।
पुरस्तादृषभो नीलो वीरः कुमुद एव च।
पन्थानं शोधयन्ति स्म वानरैर्बहुभिः सह ॥ ६.४.३० ॥
"રાવણ અને બધા રાત્રિચરોને આપણે હણવા જોઈએ." આગળ ઋષભ, નીલ, વીર અને કુમુદ ઘણા વાનરો સાથે માર્ગ સાફ કરવા લાગ્યા.
6.4.31
मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च।
बलिभिर्बहुभिर्भीमैर्वृतः शत्रुनिबर्हणः ॥ ६.४.३१ ॥
મધ્યમાં રાજા સુગ્રીવ, રામ અને લક્ષ્મણ હતા; ભયંકર ઘણા બળવાન યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલા, શત્રુઓનો સંહાર કરનારા.
6.4.32
हरिः शतबलिर्वीरः कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥ ६.४.३२ ॥
શતબલી નામના વીર વાનર-નાયક દસ કરોડ વાનરોથી ઘેરાયેલા હતા; તેઓ એકલા હાથે આખી વાનરસેનાને સંભાળીને તેનું રક્ષણ કરતા હતા.
6.4.33
कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः।
अर्कश्च बहुभिः पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ॥ ६.४.३३ ॥
કેસરી, પનસ, ગજ અને અર્ક — આ સો કરોડ વાનરોથી ઘેરાયેલા હતા; ઘણા વાનરો સાથે તેઓ સેનાની એક બાજુનું રક્ષણ કરી રહ્યા હતા.
6.4.34
सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ।
सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं संररक्षतुः ॥ ६.४.३४ ॥
સુષેણ અને જાંબવાન — બંને ઘણા ઋક્ષો (રીંછો)થી ઘેરાયેલા હતા; સુગ્રીવને આગળ રાખીને તેમણે સેનાના પાછલા ભાગનું સારી રીતે રક્ષણ કર્યું.
6.4.35
तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुंगवः।
सम्पतन् प्लवतां श्रेष्ठस्तद् बलं पर्यवारयत् ॥ ६.४.३५ ॥
તે સૌના સેનાપતિ વીર નીલ હતા, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને કૂદનારાઓમાં અગ્રણી હતા; તેઓ દોડીને તે સેનાને ચારેય બાજુથી ઘેરીને રક્ષણ કરતા હતા.
6.4.36
दरीमुखः प्रजङ्घश्च जम्भोऽथ रभसः कपिः।
सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवंगमान् ॥ ६.४.३६ ॥
દરીમુખ, પ્રજંઘ, જંભ અને વીર રભસ નામના વાનરો — આ વીરો ચારેય બાજુ જઈને કૂદતા વાનરોને ઉતાવળે આગળ ધપાવતા હતા.
6.4.37
एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्ति बलदर्पिताः।
अपश्यन्त गिरिश्रेष्ठं सह्यं गिरिशतायुतम् ॥ ६.४.३७ ॥
આ રીતે બળના ગર્વથી ભરેલા તે વાનર-વાઘો આગળ વધ્યા; સેંકડો શિખરોવાળો પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ સહ્ય પર્વત તેમણે જોયો.
6.4.38
सरांसि च सुफुल्लानि तटाकानि वराणि च।
रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ॥ ६.४.३८ ॥
રામની આજ્ઞા અને ભયંકર ક્રોધ જાણીને, ફૂલોથી ભરેલાં સરોવરો અને ઉત્તમ તળાવો પણ ભયભીત થયાં હોય તેમ (લાગ્યાં).
6.4.39
वर्जयन् नागराभ्याशांस्तथा जनपदानपि।
सागरौघनिभं भीमं तद् वानरबलं महत् ॥ ६.४.३९ ॥
નગરોની નજીકના જનપદોને પણ ટાળતા, સાગરના પ્રવાહ જેવી તે ભયંકર, વિશાળ વાનર-સેના આગળ વધી.
6.4.40
निःससर्प महाघोरं भीमघोषमिवार्णवम्।
तस्य दाशरथेः पार्श्वे शूरास्ते कपिकुञ्जराः ॥ ६.४.४० ॥
ભયંકર ગર્જના સાથે સમુદ્ર જેવી તે સેના નીકળી પડી; દશરથપુત્ર રામની બાજુમાં તે શૂર વાનર-ગજરાજો (ચાલ્યા).
6.4.41
तूर्णमापुप्लुवुः सर्वे सदश्वा इव चोदिताः।
कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ॥ ६.४.४१ ॥
બધા ઝડપથી કૂદ્યા, જાણે પ્રેરાયેલા ઉત્તમ ઘોડા; વાનરો દ્વારા ઊંચકાયેલા તે બે નરશ્રેષ્ઠો શોભ્યા.
6.4.42
महद्भ्यामिव संस्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ।
ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ॥ ६.४.४२ ॥
મોટા ગ્રહોએ સ્પર્શેલા ચંદ્ર-સૂર્ય જેવા તે બંને (શોભ્યા). પછી વાનરરાજ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સારી રીતે સન્માનિત (રામ)...
6.4.43
जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम्।
तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणः शुभया गिरा ॥ ६.४.४३ ॥
ધર્માત્મા રામ સેના સહિત દક્ષિણ દિશા તરફ ગયા. અંગદ પર બેઠેલા રામને લક્ષ્મણે શુભ વાણીથી (કહ્યું)...
6.4.44
उवाच परिपूर्णार्थं पूर्णार्थप्रतिभानवान्।
हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ॥ ६.४.४४ ॥
પરિપૂર્ણ હેતુવાળા, પૂર્ણ અર્થ સમજવાની પ્રતિભાવાળા તેમણે કહ્યું — વૈદેહીને ફરી પામીને અને શીઘ્ર રાવણને હણીને.
6.4.45
समृद्धार्थः समृद्धार्थामयोध्यां प्रतियास्यसि।
महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ॥ ६.४.४५ ॥
હે રાઘવ! તમારો હેતુ સિદ્ધ થયો છે; તમે સમૃદ્ધ અયોધ્યામાં પાછા ફરશો. આકાશમાં અને ભૂમિ પર મહાન શુભ ચિહ્નો દેખાય છે.
6.4.46
शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येवार्थसिद्धये।
अनुवाति शिवो वायुः सेनां मृदुहितः सुखः ॥ ६.४.४६ ॥
તમારા કાર્યની સિદ્ધિ માટેના બધા શુભ ચિહ્નો હું જોઉં છું. શુભ, મૃદુ, હિતકારી, સુખદ પવન સેનાની પાછળ વહી રહ્યો છે.
6.4.47
पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वा विमलश्च दिवाकरः ॥ ६.४.४७ ॥
આ મૃગો અને પક્ષીઓ પૂર્ણ મધુર સ્વરે બોલે છે. બધી દિશાઓ પ્રસન્ન છે; સૂર્ય નિર્મળ છે.
6.4.48
उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः।
ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्धाश्च परमर्षयः।
अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ॥ ६.४.४८ ॥
ભૃગુપુત્ર ઉશનસ્ (શુક્ર) પ્રસન્ન તેજ સાથે તમારી પાછળ ગયા છે. નિર્મળ બ્રહ્મરાશિ અને શુદ્ધ પરમર્ષિઓ તેજસ્વી થઈ નિશ્ચયે પ્રદક્ષિણા કરતા પ્રકાશે છે.
6.4.49
त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिः सपुरोहितः।
पितामहः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.४९ ॥
નિર્મળ ત્રિશંકુ રાજર્ષિ પોતાના પુરોહિત સાથે ચમકે છે. તે આપણી આગળ છે; મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓના પિતામહ.
6.4.50
विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपद्रवे।
नक्षत्रं परमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ ६.४.५० ॥
સ્વચ્છ અને નિરુપદ્રવ વિશાખા નક્ષત્રો પ્રકાશે છે; તે મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓનું પરમ નક્ષત્ર છે.
6.4.51
नैर्ऋतं नैर्ऋतानां च नक्षत्रमतिपीड्यते।
मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ॥ ६.४.५१ ॥
રાક્ષસોનું નૈર્ઋત નક્ષત્ર અત્યંત પીડિત છે; મૂળ નક્ષત્રને મૂળવાને સ્પર્શ્યું છે અને ધૂમકેતુ તેને ધૂપાવે છે.
6.4.52
सर्वं चैतद् विनाशाय राक्षसानामुपस्थितम्।
काले कालगृहीतानां नक्षत्रं ग्रहपीडितम् ॥ ६.४.५२ ॥
આ બધું રાક્ષસોના વિનાશ માટે ઉપસ્થિત થયું છે; કાળે ગ્રસેલાઓનું નક્ષત્ર ગ્રહપીડિત છે.
6.4.53
प्रसन्नाः सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च।
प्रवान्ति नाधिका गन्धा यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ॥ ६.४.५३ ॥
પાણી સ્વચ્છ અને મીઠું છે, વનો ફળોથી ભરેલાં છે; સુગંધ અતિશય વિના વહે છે; વૃક્ષો ઋતુ અનુસાર ફૂલ્યા છે.
6.4.54
व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो।
देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये।
एवमार्य समीक्ष्यैतत् प्रीतो भवितुमर्हसि ॥ ६.४.५४ ॥
હે પ્રભુ, વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી કપિસેનાઓ અતિશય ચમકે છે, તારકાસુરના યુદ્ધમાં દેવસેનાની જેમ. હે આર્ય, આ જોઈને તમે પ્રસન્ન થવું જોઈએ.
6.4.55
अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम हरिवाहिनी ॥ ६.४.५५ ॥
પછી આખી પૃથ્વીને આવરી લઈને વાનરસેના આગળ વધી.
6.4.56
ऋक्षवानरशार्दूलैर्नखद्रंष्ट्रायुधैरपि।
कराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरैरुद्धतं रजः ॥ ६.४.५६ ॥
નખ અને દાઢો જ જેમનાં શસ્ત્રો હતાં એવા ઋક્ષ-વાનર શાર્દૂલો અને વાનરોએ હાથ-પગના અગ્રભાગોથી ઉડાડેલી ધૂળ ઊંચે ઊડી.
6.4.57
भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम्।
सपर्वतवनाकाशं दक्षिणां हरिवाहिनी ॥ ६.४.५७ ॥
સૂર્યપ્રકાશને રોકીને જગતને ભયાનક રીતે ઢાંકતી, પર્વત, વન અને આકાશ સહિત વાનરસેના દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલી.
6.4.58
छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसंततिः।
उत्तरन्त्याश्च सेनायाः सततं बहुयोजनम् ॥ ६.४.५८ ॥
આકાશને ઢાંકતી ભયાનક રીતે મેઘમાળા જેવી તે સેના ચાલી; તે સેના સતત અનેક યોજન પાર કરતી ગઈ.
6.4.59
नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत्।
सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वतान् ॥ ६.४.५९ ॥
બધી નદીઓના પ્રવાહ ઊલટી દિશામાં વહેવા લાગ્યા; નિર્મળ જળવાળાં સરોવરો અને વૃક્ષોથી ભરેલા પર્વતો પણ (એમ જ).
6.4.60
समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च।
मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक् चाधश्च साविशत् ॥ ६.४.६० ॥
સમતલ ભૂમિપ્રદેશો અને ફળોથી ભરેલાં વનો; સેના મધ્યમાંથી, ચારેય બાજુથી, તિરછી અને નીચેથી પણ પ્રવેશી.
6.4.61
समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः।
ते हृष्टवदनाः सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ॥ ६.४.६१ ॥
સમગ્ર પૃથ્વીને ઢાંકીને તે મહાન સેના ચાલી; તે સૌ પ્રસન્ન મુખે, પવનના વેગે ચાલ્યા.
6.4.62
हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः।
हर्षं वीर्यं बलोद्रेकान् दर्शयन्तः परस्परम् ॥ ६.४.६२ ॥
રાઘવના કાર્ય માટે પરાક્રમ જાગેલા વાનરો હર્ષ, વીર્ય અને બળનો ઉભરો એકબીજાને બતાવતા ચાલ્યા.
6.4.63
यौवनोत्सेकजाद् दर्पाद् विविधांश्चक्रुरध्वनि।
तत्र केचिद् द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ॥ ६.४.६३ ॥
યૌવનના ઉત્સાહથી ઉપજેલા ગર્વથી તેઓએ માર્ગમાં અનેક પ્રકારના ખેલ કર્યા. ત્યાં કેટલાક ઝડપથી દોડ્યા અને બીજા કૂદીને ઉછળ્યા.
6.4.64
केचित् किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः।
प्रास्फोटयंश्च पुच्छानि संनिजघ्नुः पदान्यपि ॥ ६.४.६४ ॥
વનમાં વિચરતા વાનરોમાંથી કેટલાકે કિલકિલાટ કર્યો. તેઓએ પૂંછડીઓ પછાડી અને પગ વડે પણ જોરથી પ્રહાર કર્યા.
6.4.65
भुजान् विक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे।
आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ॥ ६.४.६५ ॥
કેટલાકે હાથ ફેંકીને પર્વતો, અને બીજાઓએ વૃક્ષો તોડ્યાં. પર્વતો પર વસતા વાનરો શિખરો ચઢવા લાગ્યા.
6.4.66
महानादान् प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेडामन्ये प्रचक्रिरे।
ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ॥ ६.४.६६ ॥
કેટલાકે મહાન ગર્જનાઓ કરી, બીજાઓએ ભયાનક ચીસો પાડી. સાથળના વેગથી ઘણી જગ્યાએ વેલાની જાળો કચડી નાખી.
6.4.67
जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुः शिलाद्रुमैः।
ततः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ॥ ६.४.६७ ॥
બગાસાં ખાતા ને શરીર ખેંચતા પરાક્રમી વાનરો ખડકો અને વૃક્ષો સાથે રમવા લાગ્યા. પછી સેંકડો હજારો, કરોડો અને હજારો વાનરોનાં દળ આગળ વધ્યાં.
6.4.68
वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही।
सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ॥ ६.४.६८ ॥
ભયંકર વાનરોથી ભરેલી, વૈભવથી ઘેરાયેલી તે પૃથ્વી — તે મહાન વાનરસેના દિવસ-રાત આગળ વધતી હતી.
6.4.69
प्रहृष्टमुदिताः सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः।
वानरास्त्वरिता यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः।
प्रमोक्षयिषवः सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ॥ ६.४.६९ ॥
સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત બધા વાનરો હર્ષ અને ઉલ્લાસથી ભરેલા હતા; યુદ્ધમાં આનંદ માનનારા તેઓ સૌ સીતાને છોડાવવાની ઇચ્છાથી ઝડપથી ચાલ્યા; એક ક્ષણ પણ ક્યાંય રોકાયા નહીં.
6.4.70
ततः पादपसम्बाधं नानावनसमायुतम्।
सह्यपर्वतमासाद्य वानरास्ते समारुहन् ॥ ६.४.७० ॥
પછી વૃક્ષોથી ગીચ, અનેક વનોથી ભરેલા સહ્ય પર્વત પર પહોંચીને તે વાનરો તેના પર ચડ્યા.
6.4.71
काननानि विचित्राणि नदीप्रस्रवणानि च।
पश्यन्नपि ययौ रामः सह्यस्य मलयस्य च ॥ ६.४.७१ ॥
વિચિત્ર વનો, નદીઓ અને ઝરણાં જોતાં પણ રામ સહ્ય અને મલય પર્વતો વચ્ચેથી આગળ વધતા રહ્યા.
6.4.72
चम्पकांस्तिलकांश्चूतानशोकान् सिन्दुवारकान्।
तिनिशान् करवीरांश्च भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७२ ॥
ચંપક, તિલક, આંબા, અશોક, સિંદુવાર, તિનિશ અને કરવીર વૃક્ષોને તે કૂદનારા વાનરોએ તોડી નાખ્યા.
6.4.73
अङ्कोलांश्च करञ्जांश्च प्लक्षन्यग्रोधपादपान्।
जम्बूकामलकान् नीपान् भञ्जन्ति स्म प्लवंगमाः ॥ ६.४.७३ ॥
અંકોલ, કરંજ, પાકડ, વડ, જાંબુ, આમળા અને નીપ વૃક્ષોને તે કૂદનારા વાનરોએ તોડી નાખ્યા.
6.4.74
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ॥ ६.४.७४ ॥
રમણીય ખડકો પર વનનાં વિવિધ વૃક્ષો પવનના વેગથી હલીને તેમના પર ફૂલો વરસાવી રહ્યાં હતાં.
6.4.75
मारुतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ६.४.७५ ॥
સુખદ સ્પર્શવાળો, ચંદન જેવો શીતળ પવન વહે છે; મધુગંધી વનોમાં ભમરા ગુંજારવ કરે છે.
6.4.76
अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्तु विभूषितः।
धातुभ्यः प्रसृतो रेणुर्वायुवेगेन घट्टितः ॥ ६.४.७६ ॥
તે પર્વતરાજ ધાતુઓથી અત્યંત શોભિત હતો; પવનના વેગથી ધાતુઓમાંથી ધૂળ ફેલાઈ.
6.4.77
सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः।
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वतः सम्प्रपुष्पिताः ॥ ६.४.७७ ॥
વિશાળ વાનરસેનાએ ચારેબાજુ પર્વતને ઢાંકી દીધો; રમણીય પર્વતપ્રદેશોમાં ચોતરફ ફૂલો પૂરેપૂરાં ખીલેલાં હતાં.
6.4.78
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७८ ॥
કેતકી, સિંદુવાર, મનોરમ વાસંતી, સુગંધભરી માધવી અને કુંદગુલ્મો — બધાં ફૂલોથી ખીલેલાં હતાં.
6.4.79
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
रञ्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ६.४.७९ ॥
ચિરિબિલ્વ, મધૂક, વંજુલ, બકુલ તથા રંજક, તિલક અને નાગવૃક્ષો પણ ફૂલોથી ખીલેલાં હતાં.
6.4.80
चूताः पाटलिकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः।
मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशपाः कुटजास्तथा ॥ ६.४.८० ॥
આંબા, પાટલી અને ફૂલેલા કોવિદાર વૃક્ષો; મુચુલિંદ, અર્જુન, શિંશપા અને કુટજ વૃક્ષો પણ ત્યાં હતા.
6.4.81
हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा।
नीलाशोकाश्च सरला अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ॥ ६.४.८१ ॥
હિંતાલ, તિનિશ, ચૂર્ણક અને નીપ વૃક્ષો; નીલ અશોક, સરલ, અંકોલ અને પદ્મક વૃક્ષો પણ ત્યાં હતા.
6.4.82
प्रीयमाणैः प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृताः।
वाप्यस्तस्मिन् गिरौ रम्याः पल्वलानि तथैव च ॥ ६.४.८२ ॥
એ પર્વત પરના રમણીય સરોવરો અને નાના તળાવો પણ આનંદિત વાનરોએ સંપૂર્ણપણે ડહોળી નાખ્યા હતા.
6.4.83
चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः।
प्लवैः क्रौञ्चैश्च संकीर्णा वराहमृगसेविताः ॥ ६.४.८३ ॥
ચક્રવાક પક્ષીઓથી વિચરિત, કારંડવ પક્ષીઓથી સેવિત, પ્લવ અને ક્રૌંચ પક્ષીઓથી ભરેલા, વરાહ અને મૃગોથી સેવાયેલા (એ સરોવરો હતાં).
6.4.84
ऋक्षैस्तरक्षुभिः सिंहैः शार्दूलैश्च भयावहैः।
व्यालैश्च बहुभिर्भीमैः सेव्यमानाः समन्ततः ॥ ६.४.८४ ॥
રીંછ, તરક્ષુ, સિંહ, વાઘ અને ભયંકર ઘણા સાપોથી ચારે બાજુ સેવાયેલા.
6.4.85
पद्मैः सौगन्धिकैः फुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा।
वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ॥ ६.४.८५ ॥
ત્યાંના જળાશયો કમળ, સૌગંધિક, ખીલેલા કુમુદ, ઉત્પલ અને અન્ય વિવિધ જળપુષ્પોથી રમણીય હતા.
6.4.86
तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा।
स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ॥ ६.४.८६ ॥
તેના ઢોળાવો પર વિવિધ પક્ષીઓના સમૂહો પણ કલરવ કરતા હતા. ત્યાંના જળમાં સ્નાન કરી અને જળ પીને વાનરો ક્રીડા કરતા હતા.
6.4.87
अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः।
फलान्यमृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ॥ ६.४.८७ ॥
પર્વત પર ચઢીને વાનરો એકબીજાને પાણીમાં ડુબાડતા હતા. અમૃત જેવી સુગંધવાળાં ફળો, મૂળ અને ફૂલો પણ હતાં.
6.4.88
बभञ्जुर्वानरास्तत्र पादपानां मदोत्कटाः।
द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ॥ ६.४.८८ ॥
ત્યાં મદથી ઉન્મત્ત વાનરોએ દ્રોણ જેટલાં માપનાં લટકતાં વૃક્ષો તોડી નાખ્યાં.
6.4.89
ययुः पिबन्तः स्वस्थास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः।
पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्तस्तथा लताः ॥ ६.४.८९ ॥
મધ જેવા પીળાશ-ભૂરા રંગના તેઓ મધ પીતા નિશ્ચિંતપણે ચાલ્યા ગયા; વૃક્ષો તોડતા અને વેલાઓ ખેંચતા.
6.4.90
विधमन्तो गिरिवरान् प्रययुः प्लवगर्षभाः।
वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधु दर्पिताः ॥ ६.४.९० ॥
શ્રેષ્ઠ પર્વતોને હલાવતા વાનરશ્રેષ્ઠો આગળ વધ્યા. બીજા વાનરો મધથી ગર્વિત થઈ વૃક્ષો પરથી ગર્જતા હતા.
6.4.91
अन्ये वृक्षान् प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे।
बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरिपुङ्गवैः।
यथा कमलकेदारैः पक्वैरिव वसुंधरा ॥ ६.४.९१ ॥
કેટલાક વાનરો વૃક્ષો પર ચઢ્યા, અને બીજા પાણી પીવા લાગ્યા. તે પૃથ્વી તે વાનરશ્રેષ્ઠોથી ભરાઈ ગઈ, જેમ પાકેલા કમળ-ક્ષેત્રોથી પૃથ્વી ભરાઈ જાય.
6.4.92
महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः।
आरुरोह महाबाहुः शिखरं द्रुमभूषितम् ॥ ६.४.९२ ॥
પછી મહેન્દ્ર પર્વત પર પહોંચીને કમળનયન મહાબાહુ રામ વૃક્ષોથી શોભતા શિખર પર ચડ્યા.
6.4.93
ततः शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः।
कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत् सलिलाशयम् ॥ ६.४.९३ ॥
પછી શિખર પર ચડીને દશરથપુત્ર રામે કાચબા અને માછલીઓથી ભરેલા જળાશય (સમુદ્ર)ને જોયો.
6.4.94
ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम्।
आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भीमनिःस्वनम् ॥ ६.४.९४ ॥
તેઓ સહ્ય પર્વત અને મહાપર્વત મલયને ઓળંગીને ભયંકર ગર્જના કરતા સમુદ્ર સુધી ક્રમશઃ પહોંચ્યા.
6.4.95
अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम्।
रामो रमयतां श्रेष्ठः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः ॥ ६.४.९५ ॥
ઊતરીને, આનંદ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ રામ સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે ઝડપથી કિનારાના ઉત્તમ વનમાં ગયા.
6.4.96
अथ धौतोपलतलां तोयौघैः सहसोत्थितैः।
वेलामासाद्य विपुलां रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.४.९६ ॥
પછી અચાનક ઊછળેલા જળપ્રવાહોથી ખડકોની સપાટી ધોવાયેલા વિશાળ કિનારે પહોંચીને રામે આ વચનો કહ્યાં.
6.4.97
एते वयमनुप्राप्ताः सुग्रीव वरुणालयम्।
इहेदानीं विचिन्ता सा या नः पूर्वमुपस्थिता ॥ ६.४.९७ ॥
હે સુગ્રીવ! આપણે વરુણના આલય એવા સમુદ્ર સુધી પહોંચી ગયા છીએ. હવે અહીં તે વિચારવાનું છે જે પહેલાં આપણી સામે આવ્યું હતું.
6.4.98
अतः परमतीरोऽयं सागरः सरितां पतिः।
न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ॥ ६.४.९८ ॥
તેથી નદીઓના સ્વામી આ સાગરનો પેલો કિનારો દેખાતો નથી; કોઈ ઉપાયથી આ સાગર પાર કરવો શક્ય નથી.
6.4.99
तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह।
यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ॥ ६.४.९९ ॥
તેથી અહીં જ પડાવ નાખવામાં આવે, અહીં જ મંત્રણા રજૂ કરવામાં આવે, જેથી આ વાનરસેના સામે કિનારે પહોંચી શકે.
6.4.100
इतीव स महाबाहुः सीताहरणकर्शितः।
रामः सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत् तदा ॥ ६.४.१०० ॥
એમ કહીને સીતાહરણથી કૃશ થયેલા તે મહાબાહુ રામે સાગરકિનારે પહોંચીને ત્યારે પડાવ નાખવાનો આદેશ આપ્યો.
6.4.101
सर्वाः सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव।
सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नः सागरस्येह लङ्घने ॥ ६.४.१०१ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, બધી સેનાઓ કિનારે પડાવ નાખે; સાગર ઓળંગવા વિશે હવે આપણા માટે મંત્રણાનો સમય આવી ગયો છે.
6.4.102
स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित् कुतो व्रजेत्।
गच्छन्तु वानराः शूरा ज्ञेयं छन्नं भयं च नः ॥ ६.४.१०२ ॥
પોતપોતાની સેના છોડીને કોઈએ ક્યાંય જવું નહીં; શૂર વાનરો ત્યાં જાય; આપણા માટે છુપાયેલા ભયની ખબર પડે.
6.4.103
रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः सहलक्ष्मणः।
सेनां निवेशयत् तीरे सागरस्य द्रुमायुते ॥ ६.४.१०३ ॥
રામનાં વચન સાંભળીને લક્ષ્મણ સહિત સુગ્રીવે વૃક્ષોથી ભરેલા સાગરકિનારે સેનાનો પડાવ નંખાવ્યો.
6.4.104
विरराज समीपस्थं सागरस्य च तद् बलम्।
मधुपाण्डुजलः श्रीमान् द्वितीय इव सागरः ॥ ६.४.१०४ ॥
સમુદ્રની સમીપ રહેલી તે સેના શોભી ઊઠી, જાણે મધ જેવા પીળાશ પડતા જળવાળો બીજો શ્રીમાન સાગર હોય.
6.4.105
वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः।
निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ॥ ६.४.१०५ ॥
પછી તે દરિયાકાંઠાના વનમાં પહોંચીને, એ શ્રેષ્ઠ વાનરો મહાસાગરના સામા કિનારે જવાની ઇચ્છાથી ત્યાં જ પડાવ નાખીને રહ્યા.
6.4.106
तेषां निविशमानानां सैन्यसंनाहनिःस्वनः।
अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ॥ ६.४.१०६ ॥
તેઓ પડાવ નાખતા હતા ત્યારે સેનાની સજાવટનો અવાજ સમુદ્રના મહાનાદને પણ ઢાંકી દેતો સંભળાયો.
6.4.107
सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता।
त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराभवत् ॥ ६.४.१०७ ॥
સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત એ વાનરોની મહાન સેના ત્રણ ભાગમાં વહેંચાઈને પડાવ નાખીને રામના કાર્યમાં તત્પર રહી.
6.4.108
सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी।
वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ॥ ६.४.१०८ ॥
મહાસાગરે પહોંચેલી એ હર્ષિત વાનરસેના, પવનના વેગથી હલાવાયેલા એ મહાસાગરને જોતી રહી.
6.4.109
दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम्।
पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ॥ ६.४.१०९ ॥
દૂરનો કિનારો ધરાવતા, અપાર, રાક્ષસગણોથી સેવાતા, વરુણના નિવાસરૂપ એ સાગરને જોતાં વાનર-યૂથપતિઓ બેસી ગયા.
6.4.110
चण्डनक्रग्राहघोरं क्षपादौ दिवसक्षये।
हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ॥ ६.४.११० ॥
રાત્રિના આરંભે અને દિવસના અંતે ભયંકર ચંડ નક્ર અને ગ્રાહોથી ભરેલો, ફીણના સમૂહોથી જાણે હસતો અને મોજાંથી જાણે નાચતો.
6.4.111
चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम्।
चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिंगिलैः ॥ ६.४.१११ ॥
ચંદ્રોદયે ઉછળેલો, પ્રતિબિંબિત ચંદ્રોથી વ્યાકુળ, ચંડ પવન, મહાગ્રાહ અને તિમિ-તિમિંગિલોથી ભરેલો.
6.4.112
दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम्।
अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ॥ ६.४.११२ ॥
ચમકતા ફેણવાળા સર્પોથી ભરેલું વરુણનું આલય; મહાજીવો તેમાં ઊંડા ઊતરેલા, અનેક પર્વતોથી વ્યાકુળ.
6.4.113
सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाधमसुरालयम्।
मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः।
उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रहृष्टा जलराशयः ॥ ६.४.११३ ॥
અતિ દુર્ગમ, કઠિન માર્ગોવાળું, અગાધ અસુરાલય; મકર અને નાગના વેઢાઓ સાથે, પવનથી હલેલી પ્રસન્ન જળરાશિઓ ઊછળી અને પડી.
6.4.114
अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम्।
सुरारिनिलयं घोरं पातालविषयं सदा ॥ ६.४.११४ ॥
અગ્નિચૂર્ણથી વીંધાયેલું હોય તેમ, ચમકતા જળ અને મહાસર્પોવાળું; દેવશત્રુઓનું ભયંકર નિવાસસ્થાન, સદા પાતાળ પ્રદેશ.
6.4.115
सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम्।
सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेषमदृश्यत ॥ ६.४.११५ ॥
સમુદ્ર આકાશ જેવો, આકાશ સમુદ્ર જેવું દેખાયું; એ રીતે બંને ભેદરહિત દેખાયાં.
6.4.116
सम्पृक्तं नभसाप्यम्भः सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा।
तादृग्रूपे स्म दृश्येते तारारत्नसमाकुले ॥ ६.४.११६ ॥
પાણી આકાશ સાથે અને આકાશ પાણી સાથે ભળી ગયાં હતાં; તારારૂપી રત્નોથી ભરેલાં તે બંને એક સરખા રૂપે દેખાતાં હતાં.
6.4.117
समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च।
विशेषो न द्वयोरासीत् सागरस्याम्बरस्य च ॥ ६.४.११७ ॥
ઊંચે ઊઠેલાં મેઘોવાળા આકાશ અને તરંગમાળાઓથી ખળભળતા સાગર વચ્ચે કોઈ ભેદ જણાતો ન હતો.
6.4.118
अन्योन्यैरहताः सक्ताः सस्वनुर्भीमनिःस्वनाः।
ऊर्मयः सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाम्बरे ॥ ६.४.११८ ॥
એકબીજા સાથે અથડાઈ, વળગી, ભયંકર ગર્જના કરતાં સિંધુરાજના મોજાં આકાશમાં મહાભેરીઓની જેમ ગુંજી ઊઠ્યાં.
6.4.119
रत्नौघजलसंनादं विषक्तमिव वायुना।
उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ॥ ६.४.११९ ॥
રત્નપ્રવાહના જળના ગર્જનવાળો, પવનથી જાણે વળગેલો, જાણે ઊછળતો, જાણે ક્રોધિત, જળજીવોના ટોળાંઓથી ભરેલો તે સાગર હતો.
6.4.120
ददृशुस्ते महात्मानो वाताहतजलाशयम्।
अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवलान्तमिवोर्मिभिः ॥ ६.४.१२० ॥
તે મહાત્માઓએ પવનથી આહત જળાશય જોયું—પવનથી ઉછાળાયેલું, આકાશમાં મોજાં વડે અતિશય ડોલતું.
6.4.121
ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुः स्थिताः।
भ्रान्तोर्मिजालसंनादं प्रलोलमिव सागरम् ॥ ६.४.१२१ ॥
પછી આશ્ચર્યચકિત વાનરોએ ઊભા રહીને જોયું—ભ્રમિત તરંગજાળની ગર્જનાવાળા, જાણે કંપતા સાગરને.