વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.41.1
अथ तस्मिन् निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः।
सुग्रीवं सम्परिष्वज्य रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.४१.१ ॥
ત્યારે ત્યાં શુકનો જોઈને લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે સુગ્રીવને ભેટીને આ વચન કહ્યું.
6.41.2
असम्मन्त्र्य मया सार्धं तदिदं साहसं कृतम्।
एवं साहसयुक्तानि न कुर्वन्ति जनेश्वराः ॥ ६.४१.२ ॥
મારી સાથે મંત્રણા કર્યા વિના તેં આ સાહસ કર્યું છે. રાજાઓ આવાં સાહસભર્યાં કાર્યો કરતા નથી.
6.41.3
संशये स्थाप्य मां चेदं बलं चेमं विभीषणम्।
कष्टं कृतमिदं वीर साहसं साहसप्रिय ॥ ६.४१.३ ॥
હે વીર, મને, આ સેનાને અને આ વિભીષણને સંકટમાં મૂકીને તેં આ કષ્ટદાયક કાર્ય કર્યું છે. હે સાહસપ્રિય, આ સાહસ દુઃખદાયક છે.
6.41.4
इदानीं मा कृथा वीर एवंविधमरिंदम।
त्वयि किंचित्समापन्ने किं कार्यं सीतया मम ॥ ६.४१.४ ॥
હે વીર, હે શત્રુદમન, હવે આવું ન કરજે. તને કંઈ થયું હોય તો મને સીતાથી શું કામ?
6.41.5
भरतेन महाबाहो लक्ष्मणेन यवीयसा।
शत्रुघ्नेन च शत्रुघ्न स्वशरीरेण वा पुनः ॥ ६.४१.५ ॥
હે મહાબાહુ, હે શત્રુઘ્ન, ભરત, નાના લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન સાથે, અથવા મારા પોતાના શરીર સાથે પણ (મને કંઈ કામ નથી).
6.41.6
त्वयि चानागते पूर्वमिति मे निश्चिता मतिः।
जानतश्चापि ते वीर्यं महेन्द्रवरुणोपम ॥ ६.४१.६ ॥
તું આવ્યો તે પહેલાં જ મારો નિશ્ચય આ જ હતો. ઇન્દ્ર અને વરુણ સમાન હે વીર, તારું પરાક્રમ મને જાણીતું છે.
6.41.7
हत्वाहं रावणं युद्धे सपुत्रबलवाहनम्।
अभिषिच्य च लङ्कायां विभीषणमथापि च ॥ ६.४१.७ ॥
યુદ્ધમાં પુત્રો, સેના અને વાહનો સહિત રાવણનો વધ કરીને અને લંકામાં વિભીષણનો અભિષેક કરીને,
6.41.8
भरते राज्यमारोप्य त्यक्ष्ये देहं महाबल।
तमेवं वादिनं रामं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ॥ ६.४१.८ ॥
ભરતને રાજ્ય સોંપીને, હે મહાબલ, હું દેહ ત્યજી દઈશ.
6.41.9
तव भार्यापहर्तारं दृष्ट्वा राघव रावणम्।
मर्षयामि कथं वीर जानन् विक्रममात्मनः ॥ ६.४१.९ ॥
રાઘવ, તમારી પત્નીનું હરણ કરનાર રાવણને જોઈને, હે વીર, મારા પરાક્રમને જાણીને હું કેવી રીતે સહન કરું?
6.41.10
इत्येवं वादिनं वीरमभिनन्द्य च राघवः।
लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.४१.१० ॥
આ રીતે બોલનારા તે વીરની પ્રશંસા કરીને, રાઘવે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
6.41.11
परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च।
बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठाम लक्ष्मण ॥ ६.४१.११ ॥
શીતળ જળ અને ફળવાળાં વનો કબજે લઈને, હે લક્ષ્મણ, આ સેનાને વિભાજીત કરીને વ્યૂહ રચીને આપણે ઊભા રહીએ.
6.41.12
लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम्।
निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ॥ ६.४१.१२ ॥
લોકોનો વિનાશ કરનારું ભયંકર સંકટ ઊભું થયેલું હું જોઉં છું; તે મહાવીરો, ઋક્ષો, વાનરો અને રાક્ષસોનો સંહાર કરશે.
6.41.13
वाता हि परुषं वान्ति कम्पते च वसुंधरा।
पर्वताग्राणि वेपन्ते नदन्ति धरणीधराः ॥ ६.४१.१३ ॥
પવન કઠોરતાથી વહી રહ્યો છે, પૃથ્વી ધ્રૂજી રહી છે. પર્વતશિખરો કંપી રહ્યાં છે અને ધરતીને ધારણ કરનારા પર્વતો ગર્જી રહ્યા છે.
6.41.14
मेघाः क्रव्यादसंकाशाः परुषाः परुषस्वराः।
क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ते मिश्रं शोणितबिन्दुभिः ॥ ६.४१.१४ ॥
માંસભક્ષી રાક્ષસો જેવા મેઘો કઠોર અને કઠોર સ્વરવાળા છે. ક્રૂર મેઘો લોહીનાં ટીપાં ભળેલો વરસાદ ક્રૂરતાથી વરસાવી રહ્યા છે.
6.41.15
रक्तचन्दनसंकाशा संध्या परमदारुणा।
ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ॥ ६.४१.१५ ॥
લાલ ચંદન જેવી સંધ્યા અત્યંત ભયંકર છે. જુઓ, સૂર્યમાંથી બળતું અગ્નિમંડળ પડી રહ્યું છે.
6.41.16
आदित्यमभिवाश्यन्ति जनयन्तो महद्भयम्।
दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः ॥ ६.४१.१६ ॥
સૂર્ય તરફ મુખ કરીને, મહાન ભય ઉત્પન્ન કરતા, દીન સ્વરે ભયંકર અને અશુભ પશુ-પક્ષીઓ ચીસો પાડી રહ્યા છે.
6.41.17
रजन्यामप्रकाशश्च संतापयति चन्द्रमाः।
कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो यथा लोकस्य संक्षये ॥ ६.४१.१७ ॥
રાત્રે પ્રકાશ વિનાનો ચંદ્ર તપાવે છે; તેના કિરણોના છેડા કાળા-લાલ છે, જાણે જગતના વિનાશનો સમય હોય.
6.41.18
ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः।
आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते ॥ ६.४१.१८ ॥
સૂર્યમંડળ પર નાનું, રૂક્ષ, અશુભ અને અત્યંત લાલ પરિવેષ છે. હે લક્ષ્મણ, સૂર્યમંડળમાં એક વાદળી ચિહ્ન દેખાય છે.
6.41.19
दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते।
युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति ॥ ६.४१.१९ ॥
નક્ષત્રો યથાવત્ દેખાતાં નથી, તે પોતાના માર્ગમાં ફરી રહ્યાં છે. લક્ષ્મણ, જો, આ જગતના યુગાંતની સૂચના આપતું હોય એવું લાગે છે.
6.41.20
काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च।
शिवाश्चाप्यशुभा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः ॥ ६.४१.२० ॥
કાગડા, બાજ અને ગીધ નીચે ઝપટ મારી રહ્યાં છે; શિયાળો પણ અશુભ, જોરદાર અવાજે ચીસો પાડી રહ્યાં છે.
6.41.21
शैलैः शूलैश्च खड्गैश्च विमुक्तैः कपिराक्षसैः।
भविष्यत्यावृता भूमिर्मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.४१.२१ ॥
વાનરો અને રાક્ષસો ફેંકેલા પર્વતો, શૂળો અને તલવારોથી પૃથ્વી ઢંકાઈ જશે અને માંસ-રક્તના કીચડથી ભરાઈ જશે.
6.41.22
क्षिप्रमद्य दुराधर्षां पुरीं रावणपालिताम्।
अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः ॥ ६.४१.२२ ॥
આજે જ ઝડપથી, વાનરોથી ઘેરાયેલા આપણે ચારે બાજુથી વેગપૂર્વક, રાવણ દ્વારા રક્ષિત એ દુર્જેય નગરી પર ચડાઈ કરીએ.
6.41.23
इत्येवं तु वदन् वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।
तस्मादवातरच्छीघ्रं पर्वताग्रान्महाबलः ॥ ६.४१.२३ ॥
આ પ્રમાણે લક્ષ્મણને કહેતા, લક્ષ્મણના મોટાભાઈ એ વીર મહાબળવાન તે પર્વતશિખર પરથી તરત નીચે ઊતર્યા.
6.41.24
अवतीर्य तु धर्मात्मा तस्माच्छैलात् स राघवः।
परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः ॥ ६.४१.२४ ॥
તે પર્વત પરથી ઊતરીને ધર્માત્મા રાઘવે શત્રુઓ માટે અત્યંત દુર્જેય એવી પોતાની સેના જોઈ.
6.41.25
संनह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत्।
कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत् ॥ ६.४१.२५ ॥
સુગ્રીવ સહિત કપિરાજની વિશાળ સેનાને સજ્જ કરીને, સમય જાણનારા રાઘવે યોગ્ય સમયે યુદ્ધ માટે તેને આગળ વધવાની પ્રેરણા આપી.
6.41.26
ततः काले महाबाहुर्बलेन महता वृतः।
प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ ६.४१.२६ ॥
પછી યોગ્ય સમયે, મહાબાહુ, ધનુર્ધારી રામ વિશાળ સેનાથી ઘેરાયેલા, આગળ લંકા નગરી તરફ મુખ કરીને પ્રસ્થાન કર્યું.
6.41.27
तं विभीषणसुग्रीवौ हनूमाञ्जाम्बवान् नलः।
ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ॥ ६.४१.२७ ॥
તેમની પાછળ વિભીષણ, સુગ્રીવ, હનુમાન, જાંબવાન, નળ, ઋક્ષરાજ, તથા નીલ અને લક્ષ્મણ ત્યારે ચાલ્યા.
6.41.28
ततः पश्चात् सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम्।
प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम् ॥ ६.४१.२८ ॥
પછી પાછળથી અતિ વિશાળ ઋક્ષ અને વનવાસી વાનરોની સેના, વિશાળ ભૂમિને ઢાંકીને રાઘવની પાછળ ચાલી.
6.41.29
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः ॥ ६.४१.२९ ॥
પર્વતશિખરો અને સેંકડો મોટાં વૃક્ષો હાથી સમાન વાનરોએ ઉપાડી લીધાં; તેઓ શત્રુને રોકનારા વીરો હતા.
6.41.30
तौ त्वदीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिंदमौ ॥ ६.४१.३० ॥
તે બંને ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણ, શત્રુઓને દમનારા, વિલંબ વિના રાવણની લંકા નગરી પહોંચ્યા.
6.41.31
पताकामालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम्।
चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चैः प्राकारतोरणाम् ॥ ६.४१.३१ ॥
ધ્વજમાળાઓથી શોભતી, રમણીય, ઉદ્યાનો અને વનોથી શોભિત, વિચિત્ર કોટવાળી, અત્યંત દુર્ગમ, ઊંચા પ્રાકાર અને તોરણવાળી (લંકા).
6.41.32
तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः।
यथानिदेशं सम्पीड्य न्यविशन्त वनौकसः ॥ ६.४१.३२ ॥
દેવોથી પણ અજેય એ નગરીમાં રામના વચનથી પ્રેરાયેલા વનવાસી વાનરો આજ્ઞા પ્રમાણે દબાણ કરીને પ્રવેશ્યા.
6.41.33
लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च ॥ ६.४१.३३ ॥
લંકાનું ઉત્તર દ્વાર પર્વતશિખર જેવું ઊંચું હતું; ધનુર્ધારી રામે નાના ભાઈ સાથે તેની રક્ષા કરી અને તેને ઘેરો ઘાલ્યો.
6.41.34
लङ्कामुपनिविष्टस्तु रामो दशरथात्मजः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम् ॥ ६.४१.३४ ॥
દશરથપુત્ર વીર રામ લક્ષ્મણને અનુસરતા, રાવણ દ્વારા રક્ષિત એ લંકાપુરીની પાસે પડાવ નાખીને રહ્યા.
6.41.35
उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः।
नान्यो रामाद्धि तद् द्वारं समर्थः परिरक्षितुम् ॥ ६.४१.३५ ॥
ઉત્તર દ્વારે પહોંચીને, જ્યાં રાવણ ઊભો છે, રામ સિવાય બીજો કોઈ એ દ્વારની રક્ષા કરવા સમર્થ નથી.
6.41.36
रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम्।
सायुधै राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः ॥ ६.४१.३६ ॥
વરુણથી અધિષ્ઠિત સાગરની જેમ રાવણથી અધિષ્ઠિત એ ભયંકર લંકા ચારે બાજુથી શસ્ત્રધારી ભયાનક રાક્ષસો વડે સુરક્ષિત હતી.
6.41.37
लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः।
विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च ॥ ६.४१.३७ ॥
દાનવોથી ભરેલા પાતાળની જેમ તે નાના વાનરોમાં ભય જન્માવતું હતું; ત્યાં યોદ્ધાઓનાં અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો ગોઠવેલાં હતાં.
6.41.38
ददर्शायुधजालानि तथैव कवचानि च।
पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः ॥ ६.४१.३८ ॥
તેણે શસ્ત્રોના સમૂહો અને કવચો પણ તેવાં જ જોયાં. પહેલાં દ્વાર પર પહોંચીને વાનરસેનાપતિ નીલ.
6.41.39
अतिष्ठत् सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्।
अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः ॥ ६.४१.३९ ॥
પરાક્રમી મૈન્દ અને દ્વિવિદ સાથે તે ઊભો રહ્યો. અતિ બળવાન અંગદે દક્ષિણ દ્વાર સંભાળ્યું.
6.41.40
ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च।
हनूमान् पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान् कपिः ॥ ६.४१.४० ॥
ઋષભ, ગવાક્ષ, ગજ અને ગવય સાથે. બળવાન વાનર હનુમાને પશ્ચિમ દ્વારની રક્ષા કરી.
6.41.41
प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च संगतः।
मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत ॥ ६.४१.४१ ॥
પ્રમાથી અને પ્રઘસ તથા અન્ય વીરો સાથે જોડાઈને, સુગ્રીવ પોતે મધ્યની ટુકડીમાં ઊભો રહ્યો.
6.41.42
सह सर्वैर्हरिश्रेष्ठैः सुपर्णपवनोपमैः।
वानराणां तु षट्त्रिंशत्कोट्यः प्रख्यातयूथपाः ॥ ६.४१.४२ ॥
ગરુડ અને વાયુ સમાન શ્રેષ્ઠ વાનરો સાથે. વાનરોના છત્રીસ કરોડ પ્રસિદ્ધ યૂથપતિઓ (ત્યાં હતા).
6.41.43
निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः।
शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः ॥ ६.४१.४३ ॥
સુગ્રીવ અને વાનરસેના દબાણ કરીને ઊભી હતી ત્યાં, રામની આજ્ઞાથી લક્ષ્મણ વિભીષણ સાથે ઊભો રહ્યો.
6.41.44
द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटीर्न्यवेशयत्।
पश्चिमेन तु रामस्य सुषेणः सहजाम्बवान् ॥ ६.४१.४४ ॥
દરેક દ્વાર પર વાનરોની કરોડો કરોડ સેના ગોઠવી; રામ તરફથી પશ્ચિમ બાજુએ સુષેણ જાંબવાન સાથે હતો.
6.41.45
अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः।
ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः।
गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान् हृष्टा युद्धाय तस्थिरे ॥ ६.४१.४५ ॥
નજીકમાં મધ્ય વ્યૂહમાં મહાબળવાન સેના સાથે તે ઊભો રહ્યો; તે વાનર-વ્યાઘ્રો દાઢવાળા વાઘોની જેમ વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો ઉપાડીને હર્ષથી યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા.
6.41.46
सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः।
सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः ॥ ६.४१.४६ ॥
સૌની પૂંછડીઓ વાંકીચૂકી હતી; સૌનાં શસ્ત્રો દાંત અને નખ હતાં; સૌનાં શરીર વિચિત્ર નિશાનોથી ભરેલાં હતાં; સૌનાં મુખ વિકરાળ હતાં.
6.41.47
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ॥ ६.४१.४७ ॥
કોઈનામાં દસ હાથીનું બળ હતું; કોઈ તેનાથી દસ ગણા બળવાન હતા; કોઈ હજાર હાથીઓના પરાક્રમ સમાન હતા.
6.41.48
सन्ति चौघबलाः केचित् केचिच्छतगुणोत्तराः।
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन् हरियूथपाः ॥ ६.४१.४८ ॥
કોઈનામાં પૂરના પ્રવાહ જેવું બળ હતું; કોઈ સો ગણા બળવાન હતા; અન્યોનું બળ અમાપ હતું—ત્યાં વાનર-યૂથપતિઓ હતા.
6.41.49
अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः।
तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्गमः ॥ ६.४१.४९ ॥
તેમનો તે સમાગમ અદ્ભુત અને વિચિત્ર હતો; ત્યાં વાનરસેના તીડના ઉછળવાની જેમ ઊમટી પડી.
6.41.50
परिपूर्णमिवाकाशं सम्पूर्णेव च मेदिनी।
लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः ॥ ६.४१.५० ॥
આકાશ જાણે ભરાઈ ગયું અને પૃથ્વી સંપૂર્ણ થઈ ગઈ; લંકાની આસપાસ પડાવ નાખીને બેઠેલા અને ધસી આવતા વાનરોથી.
6.41.51
शतं शतसहस्राणां पृतनर्क्षवनौकसाम्।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः ॥ ६.४१.५१ ॥
સેંકડો-હજારો રીંછ અને વનવાસી વાનર સેનાઓ લંકાના દરવાજે આવી પહોંચી; બીજા લોકો યુદ્ધ કરવા ચારે બાજુથી આવ્યા.
6.41.52
आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः।
अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत ॥ ६.४१.५२ ॥
તે પર્વત ચારે બાજુથી તે કૂદતા વાનરોથી ઘેરાઈ ગયો; દસ હજાર હજાર વાનરોએ તે નગરીને ઘેરી લીધી.
6.41.53
वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः।
सर्वतः संवृता लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना ॥ ६.४१.५३ ॥
વૃક્ષ હાથમાં લીધેલા બળવાન વાનરોથી લંકા ચારે બાજુથી ઘેરાઈ ગઈ; પવનને પણ તેમાં પ્રવેશવું મુશ્કેલ બન્યું.
6.41.54
राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाभिनिपीडिताः।
वानरैर्मेघसंकाशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः ॥ ६.४१.५४ ॥
અચાનક દબાણ હેઠળ આવેલા રાક્ષસો આશ્ચર્યચકિત થયા; મેઘ જેવા અને ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી વાનરોથી.
6.41.55
महाञ्छब्दोऽभवत् तत्र बलौघस्याभिवर्ततः।
सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः ॥ ६.४१.५५ ॥
ત્યાં સેનાનો પ્રવાહ આગળ વધતાં મહાન શબ્દ ઊઠ્યો, જાણે તૂટેલા સાગરનો જળઘોષ હોય.
6.41.56
तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा।
लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना ॥ ६.४१.५६ ॥
તે મહાન શબ્દથી પ્રાકાર અને તોરણો સહિત સમગ્ર લંકા, પર્વત વન અને કાનનો સહિત, ધ્રૂજી ઊઠી.
6.41.57
रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी।
बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः ॥ ६.४१.५७ ॥
રામ અને લક્ષ્મણથી રક્ષિત એ સેના, સુગ્રીવ સહિત, સર્વ સુર-અસુરોથી પણ અજેય બની.
6.41.58
राघवः संनिवेश्यैवं स्वसैन्यं रक्षसां वधे।
सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः ॥ ६.४१.५८ ॥
રાઘવે રાક્ષસોના વધ માટે પોતાની સેનાને આ રીતે ગોઠવીને, મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા કરીને, વારંવાર નિશ્ચય કર્યો.
6.41.59
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।
विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन् ॥ ६.४१.५९ ॥
ક્રમ અને ઉપાયનું તત્ત્વ જાણનાર રામે, આગળના કાર્યની ઇચ્છાથી, વિભીષણની અનુમતિથી, રાજધર્મનું સ્મરણ કરતાં (નિશ્ચય કર્યો).
6.41.60
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्।
गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात् कपे ॥ ६.४१.६० ॥
વાલીના પુત્ર અંગદને બોલાવીને તેમણે આમ કહ્યું: "હે સૌમ્ય કપિ, જઈને મારા વચનથી દશગ્રીવને કહે."
6.41.61
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः।
भ्रष्टश्रीकं गतैश्वर्यं मुमूर्षानष्टचेतनम् ॥ ६.४१.६१ ॥
લંકા નગરીને ઓળંગીને, ભય છોડીને, વ્યથા વિના, શોભા ગુમાવેલી, ઐશ્વર્ય વિનાની, મૃત્યુની ઇચ્છાથી ચેતના ખોયેલી (તારી નગરી મેં જોઈ).
6.41.62
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा।
नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर ॥ ६.४१.६२ ॥
ઋષિઓ, દેવો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો, યક્ષો અને રાજાઓનો (સ્થિતિ પણ એવી જ), હે રજનીચર.
6.41.63
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस।
नूनं ते विगतो दर्पः स्वयंभूवरदानजः।
तस्य पापस्य सम्प्राप्ता व्युष्टिरद्य दुरासदा ॥ ६.४१.६३ ॥
હે રાક્ષસ, મોહથી અને અભિમાનથી તેં જે પાપ કર્યું છે, સ્વયંભૂના વરદાનથી જન્મેલો તારો દર્પ ચોક્કસ નષ્ટ થયો છે. એ પાપનું દુર્ધર ફળ આજે આવી પહોંચ્યું છે.
6.41.64
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः।
दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः ॥ ६.४१.६४ ॥
પત્નીના અપહરણથી ખેદિત હું, દંડ ધારણ કરીને લંકાના દ્વાર પર ઊભો છું; તને દંડ આપનાર હું છું.
6.41.65
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस।
राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि युधि स्थिरः ॥ ६.४१.६५ ॥
હે રાક્ષસ, યુદ્ધમાં સ્થિર રહેશો તો દેવો, મહર્ષિઓ, રાજર્ષિઓ, સૌના માર્ગે તું જશે.
6.41.66
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम।
मामतिक्रमयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय ॥ ६.४१.६६ ॥
હે અધમ રાક્ષસ, માયાથી મને ચૂકવીને તેં જે બળથી સીતાનું હરણ કર્યું, તે બળ હવે બતાવ.
6.41.67
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः।
न चेच्छरणमभ्येषि तामादाय तु मैथिलीम् ॥ ६.४१.६७ ॥
જો તું મૈથિલીને લઈને શરણે નહીં આવે, તો હું તીક્ષ્ણ બાણોથી આ લોકને રાક્ષસરહિત કરીશ.
6.41.68
धर्मात्मा राक्षसश्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः।
लङ्कैश्वर्यमिदं श्रीमान् ध्रुवं प्राप्नोत्यकण्टकम् ॥ ६.४१.६८ ॥
ધર્માત્મા અને રાક્ષસશ્રેષ્ઠ વિભીષણ અહીં આવી પહોંચ્યા છે; આ શ્રીમાન લંકાનું આ ઐશ્વર્ય ચોક્કસ નિષ્કંટક રીતે પામશે.
6.41.69
नहि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया।
शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना ॥ ६.४१.६९ ॥
અધર્મથી, મૂર્ખ સહાયકો સાથે, પાપી અને આત્મજ્ઞાન વિનાના તારાથી રાજ્ય એક ક્ષણ પણ ભોગવી શકાશે નહીં.
6.41.70
युध्यस्व मा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस।
मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि ॥ ६.४१.७० ॥
હે રાક્ષસ, ધીરજ રાખીને અને શૌર્યનો આશ્રય લઈને યુદ્ધ કર; રણમાં મારા બાણોથી શાંત થઈને પછી તું પવિત્ર થઈશ.
6.41.71
यद्याविशसि लोकांस्त्रीन् पक्षीभूतो निशाचर।
मम चक्षुःपथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ ६.४१.७१ ॥
હે નિશાચર, તું પક્ષી બનીને ત્રણેય લોકમાં પ્રવેશે તોપણ, મારી દૃષ્ટિના માર્ગમાં આવીને જીવતો પાછો નહીં જાય.
6.41.72
ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदेहिकम्।
सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम् ॥ ६.४१.७२ ॥
તારા હિતની વાત કહું છું: તારી અંતિમ ક્રિયા કરાવી લે; લંકાને સારી રીતે જોઈ લે; તારું જીવન મારામાં જ સ્થિર છે.
6.41.73
इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट् ॥ ६.४१.७३ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામે આમ કહ્યા પછી, તારાપુત્ર અંગદ મૂર્તિમાન હવ્યવાહન જેવા આકાશમાં ઊડી ગયા.
6.41.74
सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान् रावणमन्दिरम्।
ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह ॥ ६.४१.७४ ॥
તે તેજસ્વી અંગદ ક્ષણ વારમાં રાવણના મહેલે પહોંચ્યા અને મંત્રીઓ સાથે શાંતિથી બેઠેલા રાવણને જોયો.
6.41.75
ततस्तस्याविदूरेण निपत्य हरिपुंगवः।
दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः ॥ ६.४१.७५ ॥
પછી તેની પાસે ઊતરી વાનરશ્રેષ્ઠ અંગદ, પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન, સુવર્ણ બાજુબંધ પહેરીને ઊભા રહ્યા.
6.41.76
तद् रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्।
सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना ॥ ६.४१.७६ ॥
પોતાનો પરિચય આપી તેમણે રામના તે સર્વ ઉત્તમ વચનો, ન ઓછાં ન વધારે, મંત્રીઓ સહિત સંભળાવ્યાં.
6.41.77
दूतोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ ६.४१.७७ ॥
હું અક્લિષ્ટકર્મા કોસલેન્દ્ર રામનો દૂત છું; વાલીનો પુત્ર અંગદ નામ છે મારું — જો તે તમારા કાને પહોંચ્યું હોય તો.
6.41.78
आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः।
निष्पत्य प्रतियुध्यस्व नृशंस पुरुषो भव ॥ ६.४१.७८ ॥
કૌસલ્યાનો આનંદ વધારનાર રાઘવ રામ તને કહે છે: હે નિર્દય, બહાર નીકળીને સામનો કર; પુરુષ થા.
6.41.79
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम्।
निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि ॥ ६.४१.७९ ॥
હું તને મંત્રીઓ, પુત્રો, જ્ઞાતિજનો અને બાંધવો સહિત મારી નાખીશ. તું મરાતાં ત્રણે લોક ભયમુક્ત થશે.
6.41.80
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम् ॥ ६.४१.८० ॥
દેવો, દાનવો, યક્ષો, ગંધર્વો, નાગો અને રાક્ષસોના શત્રુ તથા ઋષિઓના કાંટા સમાન તને આજે હું ઉખેડી નાખીશ.
6.41.81
विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि।
न चेत् सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि ॥ ६.४१.८१ ॥
તું મરાતાં વિભીષણને ઐશ્વર્ય મળશે. જો તું વૈદેહીને આદરપૂર્વક પ્રણામ કરી પાછી નહીં આપે તો,
6.41.82
इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे।
अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः ॥ ६.४१.८२ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ આ રીતે કઠોર વચનો બોલતા હતા ત્યારે નિશાચરોના સ્વામી ક્રોધને વશ થયા.
6.41.83
ततः स रोषमापन्नः शशास सचिवांस्तदा।
गृह्यतामिति दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत् ॥ ६.४१.८३ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા તે દુર્બુદ્ધિએ મંત્રીઓને આજ્ઞા આપી—'આને પકડો', 'આને મારી નાખો' એમ વારંવાર.
6.41.84
रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निमिव तेजसा।
जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः ॥ ६.४१.८४ ॥
રાવણના વચન સાંભળીને, તેજથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન તેને ચાર ઘોર નિશાચરોએ પકડી લીધો.
6.41.85
ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान्।
बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा ॥ ६.४१.८५ ॥
તારાના પુત્ર એ વીરે, આત્મસંયમી થઈને, તે સમયે રાક્ષસગણ સમક્ષ પોતાનું બળ બતાવવા માટે પોતાની જાતને જ પકડાવી દીધી.
6.41.86
स तान् बाहुद्वयासक्तानादाय पतगानिव।
प्रासादं शैलसंकाशमुत्पपाताङ्गदस्तदा ॥ ६.४१.८६ ॥
અંગદે, પોતાના બંને બાહુઓને વળગેલા તેમને પક્ષીઓની જેમ ઉપાડીને, ત્યારે પર્વત સમાન પ્રાસાદ તરફ કૂદકો માર્યો.
6.41.87
तस्योत्पतनवेगेन निर्धूतास्तत्र राक्षसाः।
भूमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः ॥ ६.४१.८७ ॥
તેના કૂદકાના વેગથી ત્યાંના બધા રાક્ષસો ઝટકાથી ફેંકાઈ ગયા અને રાક્ષસરાજ જોતો રહ્યો ત્યારે જમીન પર પડી ગયા.
6.41.88
ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
चक्राम राक्षसेन्द्रस्य वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ ६.४१.८८ ॥
પછી વાલીનો પુત્ર, પ્રતાપી અંગદ, પર્વતશિખર જેવા ઊંચા રાક્ષસેન્દ્રના પ્રાસાદશિખર પર ચાલવા લાગ્યો.
6.41.89
पफाल च तदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः।
पुरा हिमवतः शृङ्गं वज्रेणेव विदारितम् ॥ ६.४१.८९ ॥
ત્યારે દશગ્રીવ જોતો રહ્યો, અને અંગદના પગના દબાણથી તે મહેલ ફાટી ગયો, જેમ પૂર્વે વજ્રથી હિમાલયનું શિખર ફાટી ગયું હતું.
6.41.90
भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं नाम विश्राव्य चात्मनः।
विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसा ॥ ६.४१.९० ॥
પ્રાસાદશિખર તોડીને, પોતાનું નામ જાહેર કરીને અને મહાન ગર્જના કરીને, તે આકાશમાં કૂદી ગયો.
6.41.91
व्यथयन् राक्षसान् सर्वान् हर्षयंश्चापि वानरान्।
स वानराणां मध्ये तु रामपार्श्वमुपागतः ॥ ६.४१.९१ ॥
બધા રાક્ષસોને પીડા આપતા અને વાનરોને હર્ષિત કરતા, તે વાનરોની વચ્ચેથી આવીને રામની પાસે પહોંચ્યા.
6.41.92
रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात्।
विनाशं चात्मनः पश्यन् निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ ६.४१.९२ ॥
પરંતુ રાવણ મહેલનો વિનાશ થવાથી અત્યંત ક્રોધે ભરાયો; પોતાનો વિનાશ જોઈને તે લાંબા નિસાસા નાખવા લાગ્યો.
6.41.93
रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्विनदद्भिः प्लवङ्गमैः।
वृतो रिपुवधाकाङ्क्षी युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ ६.४१.९३ ॥
પરંતુ રામ, શત્રુવધની ઇચ્છાથી, હર્ષથી ગર્જતા અનેક વાનરોથી ઘેરાઈને યુદ્ધ માટે જ આગળ વધ્યા.
6.41.94
सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः।
बहुभिः संवृतस्तत्र वानरैः कामरूपिभिः ॥ ६.४१.९४ ॥
મહાપરાક્રમી સુષેણ, પર્વતશિખર જેવો વિશાળ વાનર, ત્યાં ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા અનેક વાનરોથી ઘેરાયેલો હતો.
6.41.95
स तु द्वाराणि संयम्य सुग्रीववचनात् कपिः।
पर्यक्रामत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ ६.४१.९५ ॥
સુગ્રીવના વચનથી દરવાજા રોકીને, અજેય એ વાનર તારાઓ વચ્ચે ચંદ્રની જેમ ફરવા લાગ્યો.
6.41.96
तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम्।
लङ्कामुपनिविष्टानां सागरं चाभिवर्तताम् ॥ ६.४१.९६ ॥
લંકાને ઘેરીને પડાવ નાખીને, સમુદ્ર તરફ આગળ વધતા એ વનવાસી વાનરોની સો અક્ષૌહિણી સેના જોઈને.
6.41.97
राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथापरे।
अपरे समरे हर्षाद्धर्षमेवोपपेदिरे ॥ ६.४१.९७ ॥
કેટલાક રાક્ષસો વિસ્મયમાં પડ્યા, અને બીજા ભયથી ભરાઈ ગયા. બીજાઓ યુદ્ધમાં હર્ષથી માત્ર ઉલ્લાસ પામ્યા.
6.41.98
कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं प्राकारपरिखान्तरम्।
ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं वानरीकृतम्।
हाहाकारमकुर्वन्त राक्षसा भयमागताः ॥ ६.४१.९८ ॥
પ્રાકાર અને ખાઈ વચ્ચેનું સમગ્ર સ્થાન વાનરોથી ભરાયેલું જોઈને દીન રાક્ષસો; પ્રાકાર વાનરમય કરી દેવાયો. ભયમાં ગ્રસ્ત રાક્ષસોએ હાહાકાર મચાવ્યો.
6.41.99
तस्मिन् महाभीषणके प्रवृत्ते
कोलाहले राक्षसराजयोधाः।
प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि
युगान्तवाता इव संविचेरुः ॥ ६.४१.९९ ॥
એ મહાભયંકર કોલાહલ ઊઠતાં, રાક્ષસરાજના યોદ્ધાઓ મહાન શસ્ત્રો ઉઠાવીને યુગાંતના પવનો સમાન ચારે બાજુ દોડી ગયા.