వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.41.1
अथ तस्मिन् निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः।
सुग्रीवं सम्परिष्वज्य रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.४१.१ ॥
అప్పుడు అక్కడ శకునాలను చూసి, లక్ష్మణుని అన్నయ్య రాముడు సుగ్రీవుని గాఢంగా కౌగిలించుకుని ఈ మాట అన్నాడు.
6.41.2
असम्मन्त्र्य मया सार्धं तदिदं साहसं कृतम्।
एवं साहसयुक्तानि न कुर्वन्ति जनेश्वराः ॥ ६.४१.२ ॥
నాతో ఆలోచించకుండా నువ్వు ఈ సాహసపు పని చేశావు. రాజులు ఇటువంటి సాహసంతో కూడిన పనులు చేయరు.
6.41.3
संशये स्थाप्य मां चेदं बलं चेमं विभीषणम्।
कष्टं कृतमिदं वीर साहसं साहसप्रिय ॥ ६.४१.३ ॥
ఓ వీరా, నన్ను, ఈ సేనను, ఈ విభీషణుడిని ప్రమాదంలో పెట్టి చేసిన ఈ పని బాధాకరమైనది. సాహసాన్ని ప్రేమించేవాడా, ఇది కష్టమైన సాహసం.
6.41.4
इदानीं मा कृथा वीर एवंविधमरिंदम।
त्वयि किंचित्समापन्ने किं कार्यं सीतया मम ॥ ६.४१.४ ॥
ఓ వీరా, శత్రువులను అణచేవాడా, ఇకపై ఇటువంటిది చేయకు. నీకు ఏదైనా జరిగితే, సీతతో నాకేం పని?
6.41.5
भरतेन महाबाहो लक्ष्मणेन यवीयसा।
शत्रुघ्नेन च शत्रुघ्न स्वशरीरेण वा पुनः ॥ ६.४१.५ ॥
ఓ మహాబాహు, ఓ శత్రుఘ్నా, భరతుడితో, తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో, శత్రుఘ్నుడితో, లేదా నా స్వంత శరీరంతోనైనా (నాకు ప్రయోజనం లేదు).
6.41.6
त्वयि चानागते पूर्वमिति मे निश्चिता मतिः।
जानतश्चापि ते वीर्यं महेन्द्रवरुणोपम ॥ ६.४१.६ ॥
నువ్వు రాకముందే నా నిశ్చయం ఇదే. ఇంద్రుడు, వరుణుడితో సమానుడా, నీ పరాక్రమం నాకు తెలిసినదే.
6.41.7
हत्वाहं रावणं युद्धे सपुत्रबलवाहनम्।
अभिषिच्य च लङ्कायां विभीषणमथापि च ॥ ६.४१.७ ॥
యుద్ధంలో కుమారులు, సేన, వాహనాలతో సహా రావణుడిని చంపి, లంకలో విభీషణుని పట్టాభిషేకం చేసి,
6.41.8
भरते राज्यमारोप्य त्यक्ष्ये देहं महाबल।
तमेवं वादिनं रामं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ॥ ६.४१.८ ॥
భరతునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, ఓ మహాబలుడా, నేను దేహాన్ని త్యజిస్తాను.
6.41.9
तव भार्यापहर्तारं दृष्ट्वा राघव रावणम्।
मर्षयामि कथं वीर जानन् विक्रममात्मनः ॥ ६.४१.९ ॥
రాఘవా, నీ భార్యను అపహరించిన రావణుని చూసి, ఓ వీరా, నా పరాక్రమాన్ని తెలిసి ఎలా సహించగలను?
6.41.10
इत्येवं वादिनं वीरमभिनन्द्य च राघवः।
लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.४१.१० ॥
ఇలా మాట్లాడిన ఆ వీరుని అభినందించి, రాఘవుడు శుభలక్షణాలు గల లక్ష్మణునితో ఈ మాట అన్నాడు.
6.41.11
परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च।
बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठाम लक्ष्मण ॥ ६.४१.११ ॥
చల్లని నీటిని, ఫలవృక్షాలు గల అడవులను ఆక్రమించి, ఈ సైన్యాన్ని విభజించి వ్యూహం పన్ని, లక్ష్మణా, మనం నిలబడదాం.
6.41.12
लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम्।
निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ॥ ६.४१.१२ ॥
లోకాలను నాశనం చేసే భయంకర ప్రమాదం ఉద్భవించడం చూస్తున్నాను; అది మహావీరులు, ఋక్షులు, వానరులు, రాక్షసులను నాశనం చేస్తుంది.
6.41.13
वाता हि परुषं वान्ति कम्पते च वसुंधरा।
पर्वताग्राणि वेपन्ते नदन्ति धरणीधराः ॥ ६.४१.१३ ॥
గాలులు కఠినంగా వీస్తున్నాయి, భూమి కంపిస్తోంది. పర్వత శిఖరాలు వణుకుతున్నాయి; భూమిని ధరించే పర్వతాలు గర్జిస్తున్నాయి.
6.41.14
मेघाः क्रव्यादसंकाशाः परुषाः परुषस्वराः।
क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ते मिश्रं शोणितबिन्दुभिः ॥ ६.४१.१४ ॥
మాంసాహారులైన రాక్షసులను పోలిన మేఘాలు కఠినమైనవి, కఠిన స్వరాలు కలవి. క్రూరమైన మేఘాలు క్రూరంగా రక్తపు బిందువులతో కలిసిన వర్షాన్ని కురిపిస్తున్నాయి.
6.41.15
रक्तचन्दनसंकाशा संध्या परमदारुणा।
ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ॥ ६.४१.१५ ॥
ఎర్రచందనం వంటి రంగుగల సంధ్య అత్యంత భయంకరంగా ఉంది. ఇదిగో, సూర్యుని నుండి మండుతున్న అగ్నిమండలం రాలిపడుతోంది.
6.41.16
आदित्यमभिवाश्यन्ति जनयन्तो महद्भयम्।
दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः ॥ ६.४१.१६ ॥
సూర్యుని వైపు అరుస్తూ, గొప్ప భయాన్ని కలిగిస్తూ, దీనమైన దీన స్వరాలతో భయంకరమైన, అశుభ మృగపక్షులు రోదిస్తున్నాయి.
6.41.17
रजन्यामप्रकाशश्च संतापयति चन्द्रमाः।
कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो यथा लोकस्य संक्षये ॥ ६.४१.१७ ॥
రాత్రిలో కాంతి లేని చంద్రుడు తపింపజేస్తున్నాడు; అతని కిరణాల అంచులు నలుపు-ఎరుపుగా ఉన్నాయి, లోకం నాశనమయ్యే సమయంలో వలె.
6.41.18
ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः।
आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते ॥ ६.४१.१८ ॥
సూర్యమండలంపై చిన్నదైన, రూక్షమైన, అశుభమైన, అత్యంత ఎర్రని పరివేషం ఉంది. లక్ష్మణా, సూర్యమండలంలో ఒక నీలవర్ణ గుర్తు కనిపిస్తోంది.
6.41.19
दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते।
युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति ॥ ६.४१.१९ ॥
నక్షత్రాలు సరిగా కనిపించడం లేదు, అవి తమ మార్గంలో తిరుగుతున్నాయి. లక్ష్మణా, చూడు, ఇది లోకానికి యుగాంతాన్ని సూచిస్తున్నట్లుంది.
6.41.20
काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च।
शिवाश्चाप्यशुभा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः ॥ ६.४१.२० ॥
కాకులు, డేగలు, గ్రద్దలు కిందికి దూకుతున్నాయి; నక్కలు కూడా అశుభమైన, పెద్ద స్వరంతో అరుస్తున్నాయి.
6.41.21
शैलैः शूलैश्च खड्गैश्च विमुक्तैः कपिराक्षसैः।
भविष्यत्यावृता भूमिर्मांसशोणितकर्दमा ॥ ६.४१.२१ ॥
వానరులు, రాక్షసులు విసిరే పర్వతాలతో, శూలాలతో, ఖడ్గాలతో భూమి కప్పబడి, మాంసం రక్తపు బురదతో నిండిపోతుంది.
6.41.22
क्षिप्रमद्य दुराधर्षां पुरीं रावणपालिताम्।
अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः ॥ ६.४१.२२ ॥
ఈ రోజే త్వరగా, వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, అన్నివైపుల నుండి వేగంగా, రావణుడు రక్షించే ఆ దుర్జేయ నగరంపై దాడి చేద్దాం.
6.41.23
इत्येवं तु वदन् वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।
तस्मादवातरच्छीघ्रं पर्वताग्रान्महाबलः ॥ ६.४१.२३ ॥
ఇలా లక్ష్మణునితో చెప్పిన వీరుడు, లక్ష్మణుని అన్నయైన ఆ మహాబలుడు ఆ పర్వత శిఖరం నుండి వేగంగా దిగివచ్చాడు.
6.41.24
अवतीर्य तु धर्मात्मा तस्माच्छैलात् स राघवः।
परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः ॥ ६.४१.२४ ॥
ఆ పర్వతం నుండి దిగిన ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు, శత్రువులకు అత్యంత దుర్జేయమైన తన సైన్యాన్ని చూశాడు.
6.41.25
संनह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत्।
कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत् ॥ ६.४१.२५ ॥
సుగ్రీవునితో కూడిన కపిరాజు యొక్క గొప్ప సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి, కాలమెరిగిన రాఘవుడు తగిన సమయంలో యుద్ధానికి దానిని ముందుకు నడిపించాడు.
6.41.26
ततः काले महाबाहुर्बलेन महता वृतः।
प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम् ॥ ६.४१.२६ ॥
అప్పుడు తగిన సమయంలో, మహాబాహువు, విల్లు ధరించిన రాముడు గొప్ప సైన్యంతో చుట్టబడి, ముందుకు లంకా నగరం వైపు బయలుదేరాడు.
6.41.27
तं विभीषणसुग्रीवौ हनूमाञ्जाम्बवान् नलः।
ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ॥ ६.४१.२७ ॥
అతనిని విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు, నలుడు, ఋక్షరాజు, అలాగే నీలుడు, లక్ష్మణుడు ఆ సమయంలో అనుసరించారు.
6.41.28
ततः पश्चात् सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम्।
प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम् ॥ ६.४१.२८ ॥
తరువాత వెనుక నుండి అత్యంత విశాలమైన ఋక్షుల, వనవాసి వానరుల సైన్యం, విశాలమైన భూమిని కప్పుతూ రాఘవుని అనుసరించింది.
6.41.29
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः ॥ ६.४१.२९ ॥
పర్వత శిఖరాలను, వందలాది పెద్ద వృక్షాలను ఏనుగుల వంటి వానరులు పట్టుకున్నారు; వారు శత్రువులను అడ్డుకునే వీరులు.
6.41.30
तौ त्वदीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिंदमौ ॥ ६.४१.३० ॥
ఆ ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు, శత్రువులను అణచువారు, ఆలస్యం లేకుండా రావణుని లంకా నగరాన్ని చేరుకున్నారు.
6.41.31
पताकामालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम्।
चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चैः प्राकारतोरणाम् ॥ ६.४१.३१ ॥
పతాకల మాలలతో అలంకరించబడిన, అందమైన, ఉద్యానవనాలు మరియు వనాలతో శోభిల్లే, విచిత్రమైన ప్రాకారాలు కలిగిన, చేరుకోవడానికి అత్యంత కష్టమైన, ఎత్తైన ప్రాకారాలు మరియు తోరణాలు కలిగిన (లంక).
6.41.32
तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः।
यथानिदेशं सम्पीड्य न्यविशन्त वनौकसः ॥ ६.४१.३२ ॥
దేవతలకు కూడా జయింపరాని ఆ నగరంలో, రాముని వాక్యంతో ప్రేరితులైన వనవాసులైన వానరులు ఆజ్ఞ ప్రకారం ఒత్తిడితో ప్రవేశించారు.
6.41.33
लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च ॥ ६.४१.३३ ॥
లంక ఉత్తర ద్వారం పర్వత శిఖరంలా ఎత్తైనది; విల్లు ధరించిన రాముడు తన తమ్ముడితో కలిసి దానిని కాచి ముట్టడించాడు.
6.41.34
लङ्कामुपनिविष्टस्तु रामो दशरथात्मजः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम् ॥ ६.४१.३४ ॥
దశరథ పుత్రుడైన వీరుడు రాముడు, లక్ష్మణుడిని అనుసరించి, రావణుడు రక్షిస్తున్న ఆ లంక నగరం సమీపంలో నిలిచాడు.
6.41.35
उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः।
नान्यो रामाद्धि तद् द्वारं समर्थः परिरक्षितुम् ॥ ६.४१.३५ ॥
ఉత్తర ద్వారం చేరినప్పుడు, రావణుడు నిలిచి ఉన్న ఆ చోట, రాముడు తప్ప మరెవ్వరూ ఆ ద్వారాన్ని కాచడానికి సమర్థులు కారు.
6.41.36
रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम्।
सायुधै राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः ॥ ६.४१.३६ ॥
వరుణుడు పాలించే సముద్రంలా రావణుడు పాలిస్తున్న ఆ భయంకర లంక, ఆయుధాలు ధరించిన భయంకర రాక్షసులచే అన్ని వైపులా రక్షించబడింది.
6.41.37
लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः।
विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च ॥ ६.४१.३७ ॥
అది దానవులతో నిండిన పాతాళంలా చిన్న వానరులకు భయం కలిగిస్తూ ఉంది; అక్కడ యోధుల అనేక రకాల ఆయుధాలు అమర్చబడి ఉన్నాయి.
6.41.38
ददर्शायुधजालानि तथैव कवचानि च।
पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः ॥ ६.४१.३८ ॥
అతడు ఆయుధాల సమూహాలను, అలాగే కవచాలను చూశాడు. ముందుగా ద్వారాన్ని చేరి వానరసేనాధిపతి నీలుడు.
6.41.39
अतिष्ठत् सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्।
अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः ॥ ६.४१.३९ ॥
పరాక్రమవంతుడైన మైందుడు, ద్వివిదుడితో కలిసి నిలిచాడు. అత్యంత బలశాలి అంగదుడు దక్షిణ ద్వారాన్ని పట్టుకున్నాడు.
6.41.40
ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च।
हनूमान् पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान् कपिः ॥ ६.४१.४० ॥
ఋషభుడు, గవాక్షుడు, గజుడు, గవయుడితో కలిసి. బలవంతుడైన వానరుడు హనుమంతుడు పశ్చిమ ద్వారాన్ని రక్షించాడు.
6.41.41
प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च संगतः।
मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत ॥ ६.४१.४१ ॥
ప్రమాథి, ప్రఘసులతో, ఇతర వీరులతో కలిసి, సుగ్రీవుడు స్వయంగా మధ్య దళంలో నిలిచాడు.
6.41.42
सह सर्वैर्हरिश्रेष्ठैः सुपर्णपवनोपमैः।
वानराणां तु षट्त्रिंशत्कोट्यः प्रख्यातयूथपाः ॥ ६.४१.४२ ॥
గరుడుడు, వాయువులతో సమానమైన శ్రేష్ఠ వానరులందరితో కలిసి. వానరులలో ముప్పై ఆరు కోట్ల ప్రసిద్ధ యూథపతులు (అక్కడ ఉన్నారు).
6.41.43
निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः।
शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः ॥ ६.४१.४३ ॥
సుగ్రీవుడు, వానర సేన ఒత్తిడి చేస్తూ నిలిచిన చోట, రాముని ఆజ్ఞ ప్రకారం లక్ష్మణుడు విభీషణునితో కలిసి నిలిచాడు.
6.41.44
द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटीर्न्यवेशयत्।
पश्चिमेन तु रामस्य सुषेणः सहजाम्बवान् ॥ ६.४१.४४ ॥
ప్రతి ద్వారం వద్ద వానరుల కోట్ల కొద్దీ సైన్యాన్ని నియమించాడు; రాముని తరఫున పశ్చిమ దిశలో సుషేణుడు జాంబవంతునితో కలిసి ఉన్నాడు.
6.41.45
अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः।
ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः।
गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान् हृष्टा युद्धाय तस्थिरे ॥ ६.४१.४५ ॥
దగ్గరలోనే మధ్య వ్యూహంలో మహా బలమైన సేనతో అతడు నిలిచాడు; ఆ వానర-వ్యాఘ్రులు కోరలున్న పులుల వలె, చెట్లను పర్వత శిఖరాలను ఎత్తి ఆనందంగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచారు.
6.41.46
सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः।
सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः ॥ ६.४१.४६ ॥
అందరి తోకలు వంకరగా ఉన్నాయి; అందరికీ కోరలు, గోళ్లే ఆయుధాలు; అందరి శరీరాలు వింత గుర్తులతో ఉన్నాయి; అందరి ముఖాలూ భయంకరంగా ఉన్నాయి.
6.41.47
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ॥ ६.४१.४७ ॥
కొందరికి పది ఏనుగుల బలం ఉంది; కొందరు దానికంటే పది రెట్లు బలవంతులు; కొందరు వెయ్యి ఏనుగుల పరాక్రమంతో సమానులు.
6.41.48
सन्ति चौघबलाः केचित् केचिच्छतगुणोत्तराः।
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन् हरियूथपाः ॥ ६.४१.४८ ॥
కొందరికి ప్రవాహం వంటి బలం ఉంది; కొందరు వందరెట్లు బలవంతులు; ఇంకొందరి బలం అపరిమితం—అక్కడ వానర యూథపతులు ఉన్నారు.
6.41.49
अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत् समागमः।
तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्गमः ॥ ६.४१.४९ ॥
వారి ఆ సమాగమం అద్భుతంగా, విచిత్రంగా ఉండెను; అక్కడ వానర సైన్యాలు మిడతల గుంపు లేచినట్లు ఉప్పొంగాయి.
6.41.50
परिपूर्णमिवाकाशं सम्पूर्णेव च मेदिनी।
लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः ॥ ६.४१.५० ॥
ఆకాశం నిండినట్లుగా, భూమి పూర్తిగా నిండినట్లుగా ఉండెను; లంకను చుట్టుముట్టి నిలిచిన, దూకి వచ్చిన వానరులతో.
6.41.51
शतं शतसहस्राणां पृतनर्क्षवनौकसाम्।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः ॥ ६.४१.५१ ॥
లక్షల కొద్దీ ఎలుగుబంట్లు, అడవివాసులైన వానర సేనలు లంక ద్వారాల వద్దకు వచ్చాయి; ఇతరులు యుద్ధం చేయడానికి అన్ని వైపుల నుండి వచ్చారు.
6.41.52
आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् प्लवङ्गमैः।
अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत ॥ ६.४१.५२ ॥
ఆ పర్వతం చుట్టూ ఆ వానరులంతా చుట్టుముట్టారు; పదివేల వేల వానరులు ఆ నగరాన్ని ముట్టడించారు.
6.41.53
वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः।
सर्वतः संवृता लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना ॥ ६.४१.५३ ॥
చెట్లను చేతుల్లో ధరించిన బలవంతులైన వానరులతో లంక అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడింది; గాలికి కూడా దానిలో ప్రవేశించడం కష్టమయ్యింది.
6.41.54
राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाभिनिपीडिताः।
वानरैर्मेघसंकाशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः ॥ ६.४१.५४ ॥
అకస్మాత్తుగా ఒత్తిడికి గురైన రాక్షసులు విస్మయం చెందారు; మేఘాల వంటి, ఇంద్రునితో సమాన పరాక్రమం గల వానరులతో.
6.41.55
महाञ्छब्दोऽभवत् तत्र बलौघस्याभिवर्ततः।
सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः ॥ ६.४१.५५ ॥
అక్కడ సైన్య ప్రవాహం ముందుకు సాగగా గొప్ప ధ్వని పుట్టింది; పగిలిన సముద్రపు నీటి ఘోష వలె అది ఉంది.
6.41.56
तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा।
लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना ॥ ६.४१.५६ ॥
ఆ మహా ధ్వనితో ప్రాకారాలు, తోరణాలతో కూడిన మొత్తం లంక, పర్వతాలు వనాలు కాననాలతో సహా కంపించింది.
6.41.57
रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी।
बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः ॥ ६.४१.५७ ॥
రామలక్ష్మణులచే రక్షింపబడిన ఆ సేన, సుగ్రీవునితో కలిసి, దేవాసురులందరికీ కూడా అజేయమైనదిగా మారింది.
6.41.58
राघवः संनिवेश्यैवं स्वसैन्यं रक्षसां वधे।
सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः ॥ ६.४१.५८ ॥
రాఘవుడు ఈ విధంగా రాక్షసులను వధించుటకు తన సైన్యాన్ని నిలిపి, మంత్రులతో సంప్రదించి, మళ్లీ మళ్లీ నిశ్చయించాడు.
6.41.59
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।
विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन् ॥ ६.४१.५९ ॥
క్రమం, ఉపాయాల తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడై, తరువాతి కార్యాన్ని కోరి, విభీషణుని అనుమతితో, రాజధర్మాన్ని స్మరిస్తూ (రాముడు నిశ్చయించాడు).
6.41.60
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्।
गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात् कपे ॥ ६.४१.६० ॥
వాలి కుమారుడు అంగదుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు: "సౌమ్యా కపీ, వెళ్లి నా మాటగా దశగ్రీవునితో చెప్పు."
6.41.61
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः।
भ्रष्टश्रीकं गतैश्वर्यं मुमूर्षानष्टचेतनम् ॥ ६.४१.६१ ॥
లంకా నగరాన్ని దాటి, భయాన్ని విడిచి, వ్యథ లేకుండా, శోభ కోల్పోయి, ఐశ్వర్యం పోయి, మరణాన్ని కోరుతూ చైతన్యం నశించిన స్థితిలో (నీ నగరాన్ని నేను చూశాను).
6.41.62
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा।
नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर ॥ ६.४१.६२ ॥
ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాగులు, యక్షులు, రాజులు (వీరి స్థితీ అలాగే), ఓ రాత్రిచరుడా.
6.41.63
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस।
नूनं ते विगतो दर्पः स्वयंभूवरदानजः।
तस्य पापस्य सम्प्राप्ता व्युष्टिरद्य दुरासदा ॥ ६.४१.६३ ॥
ఓ రాక్షసా, మోహంతో, గర్వంతో నువ్వు చేసిన పాపం ఉంది; స్వయంభువు వరం వల్ల కలిగిన నీ గర్వం ఖచ్చితంగా నశించింది. ఆ పాపఫలం ఈరోజు దుర్భరంగా వచ్చి చేరింది.
6.41.64
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः।
दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वारे व्यवस्थितः ॥ ६.४१.६४ ॥
భార్యను అపహరించడంతో కుంగిపోయిన నేను, దండాన్ని ధరించి లంకా ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్నాను; నీకు దండించేవాడను నేనే.
6.41.65
पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस।
राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि युधि स्थिरः ॥ ६.४१.६५ ॥
ఓ రాక్షసా, యుద్ధంలో స్థిరంగా నిలిస్తే, దేవతల, మహర్షుల, రాజర్షుల, అందరి మార్గాన్ని నువ్వు చేరుకుంటావు.
6.41.66
बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम।
मामतिक्रमयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय ॥ ६.४१.६६ ॥
ఓ రాక్షసాధమా, మాయతో నన్ను దాటి నువ్వు సీతను అపహరించిన ఆ బలాన్ని ఇప్పుడు చూపించు.
6.41.67
अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः।
न चेच्छरणमभ्येषि तामादाय तु मैथिलीम् ॥ ६.४१.६७ ॥
నీవు మైథిలిని తీసుకొని శరణు పొందకపోతే, నా వాడి బాణాలతో ఈ లోకాన్ని రాక్షసులు లేనిదిగా చేస్తాను.
6.41.68
धर्मात्मा राक्षसश्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः।
लङ्कैश्वर्यमिदं श्रीमान् ध्रुवं प्राप्नोत्यकण्टकम् ॥ ६.४१.६८ ॥
ధర్మాత్ముడు, రాక్షసోత్తముడైన విభీషణుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు; ఈ శ్రీమంతుడు లంకా ఐశ్వర్యాన్ని నిష్కంటకంగా నిశ్చయంగా పొందుతాడు.
6.41.69
नहि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया।
शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविदितात्मना ॥ ६.४१.६९ ॥
అధర్మంతో, మూర్ఖ సహాయకులతో, పాపియై, ఆత్మజ్ఞానం లేని నీవు రాజ్యాన్ని క్షణమైనా అనుభవించలేవు.
6.41.70
युध्यस्व मा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस।
मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि ॥ ६.४१.७० ॥
ఓ రాక్షసా, ధైర్యంతో శౌర్యాన్ని ఆశ్రయించి యుద్ధం చేయి; రణంలో నా బాణాలతో శాంతించి, అప్పుడు పవిత్రుడవు అవుతావు.
6.41.71
यद्याविशसि लोकांस्त्रीन् पक्षीभूतो निशाचर।
मम चक्षुःपथं प्राप्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ ६.४१.७१ ॥
ఓ నిశాచరా, నీవు పక్షివై మూడు లోకాలలోకి ప్రవేశించినా, నా చూపు పరిధిలోకి వస్తే ప్రాణంతో తిరిగి వెళ్లలేవు.
6.41.72
ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदेहिकम्।
सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम् ॥ ६.४१.७२ ॥
నీకు హితమైన మాట చెబుతున్నాను: నీ ఉత్తరక్రియలు జరిపించుకో; లంకను బాగా చూసుకో; నీ జీవితం నాపైనే ఆధారపడి ఉంది.
6.41.73
इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट् ॥ ६.४१.७३ ॥
అక్లిష్టకర్మ రాముడు ఇలా చెప్పగా, తారా కుమారుడు అంగదుడు మూర్తీభవించిన హవ్యవాహనుడిలా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
6.41.74
सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान् रावणमन्दिरम्।
ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह ॥ ६.४१.७४ ॥
ఆ తేజోమూర్తి అంగదుడు క్షణంలో రావణుని భవనాన్ని చేరి, మంత్రులతో కూర్చుని నిశ్చలంగా ఉన్న రావణుడిని చూశాడు.
6.41.75
ततस्तस्याविदूरेण निपत्य हरिपुंगवः।
दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः ॥ ६.४१.७५ ॥
అప్పుడు అతని సమీపంలో దిగిన కపిశ్రేష్ఠుడు అంగదుడు, మండే అగ్నిలా, బంగారు భుజకీర్తులతో నిలిచాడు.
6.41.76
तद् रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्।
सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना ॥ ६.४१.७६ ॥
తనను తాను పరిచయం చేసుకొని, రాముని ఆ ఉత్తమ మాటలన్నింటినీ, తక్కువ కాకుండా ఎక్కువ కాకుండా, మంత్రులతో కలిసి వినిపించాడు.
6.41.77
दूतोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ ६.४१.७७ ॥
అక్లిష్టకర్మ కోసలేంద్రుడైన రాముని దూతను నేను; వాలి కుమారుడు అంగదుడు అనే పేరు నాది — మీ చెవిని చేరి ఉంటే.
6.41.78
आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः।
निष्पत्य प्रतियुध्यस्व नृशंस पुरुषो भव ॥ ६.४१.७८ ॥
కౌసల్య ఆనందాన్ని పెంచే రాఘవ రాముడు నీకు చెబుతున్నాడు: క్రూరుడా, బయటకు వచ్చి ఎదిరించు; పురుషుడిలా ఉండు.
6.41.79
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम्।
निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि ॥ ६.४१.७९ ॥
నేను నిన్ను మంత్రులతో, కుమారులు, బంధువులు, జ్ఞాతులతో సహా చంపుతాను. నువ్వు చంపబడితే మూడు లోకాలు భయం లేకుండా ఉంటాయి.
6.41.80
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम् ॥ ६.४१.८० ॥
దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల శత్రువు, ఋషులకు ముల్లువంటి వాడవైన నిన్ను నేడు నేను పెకలిస్తాను.
6.41.81
विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि।
न चेत् सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि ॥ ६.४१.८१ ॥
నువ్వు చంపబడితే విభీషణుడికి ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది. వైదేహిని గౌరవంగా నమస్కరించి నువ్వు తిరిగి ఇవ్వకపోతే,
6.41.82
इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे।
अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः ॥ ६.४१.८२ ॥
హరులలో శ్రేష్ఠుడు ఇలా కఠినమైన మాటలు పలుకుతుండగా, నిశాచరుల అధిపతి అమర్షానికి వశుడయ్యాడు.
6.41.83
ततः स रोषमापन्नः शशास सचिवांस्तदा।
गृह्यतामिति दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत् ॥ ६.४१.८३ ॥
అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన ఆ దుర్బుద్ధి మంత్రులకు ఆజ్ఞాపించాడు—'వీడిని పట్టుకోండి', 'వీడిని చంపండి' అని పదే పదే.
6.41.84
रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निमिव तेजसा।
जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः ॥ ६.४१.८४ ॥
రావణుని మాటలు విని, తేజస్సుతో ప్రజ్వలించే అగ్నిలా ఉన్న అతడిని అప్పుడు నలుగురు భయంకర నిశాచరులు పట్టుకున్నారు.
6.41.85
ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान्।
बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा ॥ ६.४१.८५ ॥
తార కుమారుడైన ఆ వీరుడు, ఆత్మసంయమంతో, ఆ సమయంలో రాక్షససమూహం ముందు తన బలాన్ని చూపడానికి తానే తనను పట్టుకోనిచ్చాడు.
6.41.86
स तान् बाहुद्वयासक्तानादाय पतगानिव।
प्रासादं शैलसंकाशमुत्पपाताङ्गदस्तदा ॥ ६.४१.८६ ॥
అంగదుడు, తన రెండు చేతులకు అంటుకుని ఉన్న వారిని పక్షులలాగా తీసుకుని, అప్పుడు పర్వతంలా ఉన్న ప్రాసాదంపైకి ఎగిరాడు.
6.41.87
तस्योत्पतनवेगेन निर्धूतास्तत्र राक्षसाः।
भूमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः ॥ ६.४१.८७ ॥
అతని ఎగుర వేగానికి అక్కడి రాక్షసులంతా విదిలింపబడి, రాక్షసరాజు చూస్తుండగానే నేలపై పడిపోయారు.
6.41.88
ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।
चक्राम राक्षसेन्द्रस्य वालिपुत्रः प्रतापवान् ॥ ६.४१.८८ ॥
అప్పుడు వాలి కుమారుడు, ప్రతాపవంతుడైన అంగదుడు, రాక్షసరాజ ప్రాసాదం యొక్క పర్వత శిఖరంలా ఎత్తైన శిఖరంపై నడిచాడు.
6.41.89
पफाल च तदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः।
पुरा हिमवतः शृङ्गं वज्रेणेव विदारितम् ॥ ६.४१.८९ ॥
అప్పుడు దశగ్రీవుడు చూస్తుండగా, అతని పాదాల తాకిడికి అది, పూర్వం వజ్రంతో చీలిపోయిన హిమవత్పర్వత శిఖరంలా, పగిలిపోయింది.
6.41.90
भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं नाम विश्राव्य चात्मनः।
विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसा ॥ ६.४१.९० ॥
ప్రాసాద శిఖరాన్ని బద్దలుకొట్టి, తన పేరును ప్రకటిస్తూ, ఘనమైన గర్జన చేస్తూ, అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు.
6.41.91
व्यथयन् राक्षसान् सर्वान् हर्षयंश्चापि वानरान्।
स वानराणां मध्ये तु रामपार्श्वमुपागतः ॥ ६.४१.९१ ॥
రాక్షసులందరినీ బాధించి, వానరులను ఆనందింపజేస్తూ, ఆయన వానరుల మధ్యగా వచ్చి రాముని పక్కకు చేరుకున్నాడు.
6.41.92
रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात्।
विनाशं चात्मनः पश्यन् निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ ६.४१.९२ ॥
అయితే రావణుడు ప్రాసాదం ధ్వంసమైనందుకు మిక్కిలి కోపం పొందాడు; తన వినాశాన్ని చూసి దీర్ఘ నిట్టూర్పులు విడిచాడు.
6.41.93
रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्विनदद्भिः प्लवङ्गमैः।
वृतो रिपुवधाकाङ्क्षी युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ ६.४१.९३ ॥
అయితే రాముడు, శత్రువధను కోరుతూ, ఆనందంగా గర్జిస్తున్న అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, యుద్ధం కోసమే ముందుకు సాగాడు.
6.41.94
सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः।
बहुभिः संवृतस्तत्र वानरैः कामरूपिभिः ॥ ६.४१.९४ ॥
మహాపరాక్రమవంతుడైన సుషేణుడు, పర్వత శిఖరంలా ఉన్న వానరుడు, ఇష్టమైన రూపం ధరించగల అనేక వానరులతో అక్కడ చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
6.41.95
स तु द्वाराणि संयम्य सुग्रीववचनात् कपिः।
पर्यक्रामत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ ६.४१.९५ ॥
సుగ్రీవుని మాట ప్రకారం ద్వారాలను నిరోధించి, అజేయుడైన ఆ వానరుడు నక్షత్రాల మధ్య చంద్రునిలా తిరిగాడు.
6.41.96
तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम्।
लङ्कामुपनिविष्टानां सागरं चाभिवर्तताम् ॥ ६.४१.९६ ॥
లంకను చుట్టుముట్టి నిలిచి, సముద్రం వైపు ముందుకు సాగుతున్న ఆ వనవాసి వానరుల నూరు అక్షౌహిణుల సేనను చూసి.
6.41.97
राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथापरे।
अपरे समरे हर्षाद्धर्षमेवोपपेदिरे ॥ ६.४१.९७ ॥
కొందరు రాక్షసులు విస్మయం చెందారు, మరికొందరు భయంతో నిండిపోయారు. ఇతరులు యుద్ధంలో ఆనందంతో ఉత్సాహాన్నే పొందారు.
6.41.98
कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं प्राकारपरिखान्तरम्।
ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं वानरीकृतम्।
हाहाकारमकुर्वन्त राक्षसा भयमागताः ॥ ६.४१.९८ ॥
ప్రాకారానికి, కందకానికి మధ్య ఉన్న ప్రదేశమంతా కోతులతో నిండిపోవడం దీనులైన రాక్షసులు చూశారు; ప్రాకారం వానరమయమైంది. భయంతో నిండిన రాక్షసులు హాహాకారాలు చేశారు.
6.41.99
तस्मिन् महाभीषणके प्रवृत्ते
कोलाहले राक्षसराजयोधाः।
प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि
युगान्तवाता इव संविचेरुः ॥ ६.४१.९९ ॥
ఆ మహా భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగగానే, రాక్షసరాజు యోధులు గొప్ప ఆయుధాలు పట్టుకుని యుగాంత వాయువుల వలె నలువైపులా దూసుకుపోయారు.