વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.43.1
युध्यतां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम्।
रक्षसां सम्बभूवाथ बलरोषः सुदारुणः ॥ ६.४३.१ ॥
ત્યારે લડતા એ મહાત્મા વાનરો અને રાક્ષસોમાં બળના મદથી અતિ ભયંકર ક્રોધ જાગ્યો.
6.43.2
ते हयैः काञ्चनापीडैर्गजैश्चाग्निशिखोपमैः।
रथैश्चादित्यसंकाशैः कवचैश्च मनोरमैः ॥ ६.४३.२ ॥
તે રાક્ષસો સોનાના શણગારવાળા ઘોડાઓ, અગ્નિજ્વાળા જેવા હાથીઓ, સૂર્ય સમાન રથો અને મનોહર કવચો સાથે નીકળ્યા.
6.43.3
निर्ययू राक्षसा वीरा नादयन्तो दिशो दश।
राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः ॥ ६.४३.३ ॥
દસ દિશાઓને ગજાવતા એ વીર રાક્ષસો નીકળ્યા; ભયંકર કર્મ કરનારા એ રાવણના વિજયની ઇચ્છા રાખનારા હતા.
6.43.4
वानराणामपि चमूर्बृहती जयमिच्छताम्।
अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां घोरकर्मणाम् ॥ ६.४३.४ ॥
વિજયની ઇચ્છા રાખતા વાનરોની વિશાળ સેના પણ એ ઘોર કર્મી રાક્ષસોની સેના પર ધસી ગઈ.
6.43.5
एतस्मिन्नन्तरे तेषामन्योन्यमभिधावताम्।
रक्षसां वानराणां च द्वन्द्वयुद्धमवर्तत ॥ ६.४३.५ ॥
એ દરમિયાન, એકબીજા પર ધસતા એ રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે દ્વંદ્વયુદ્ધ શરૂ થયું.
6.43.6
अङ्गदेनेन्द्रजित्सार्धं वालिपुत्रेण राक्षसः।
अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथान्धकः ॥ ६.४३.६ ॥
મહાતેજસ્વી એ રાક્ષસ ઇન્દ્રજિત વાલિપુત્ર અંગદ સાથે લડ્યો, જેમ અંધક ત્ર્યંબક (શિવ) સાથે લડ્યો હતો.
6.43.7
प्रजङ्घेन च सम्पातिर्नित्यं दुर्धर्षणो रणे।
जम्बुमालिनमारब्धो हनूमानपि वानरः ॥ ६.४३.७ ॥
પ્રજંઘ સાથે સંપાતિ, જે યુદ્ધમાં સદા દુર્ધર્ષ છે; વાનર હનુમાન પણ જંબુમાલી સાથે લડવા લાગ્યા.
6.43.8
संगतस्तु महाक्रोधो राक्षसो रावणानुजः।
समरे तीक्ष्णवेगेन शत्रुघ्नेन विभीषणः ॥ ६.४३.८ ॥
રાવણનો નાનો ભાઈ, મહાક્રોધી રાક્ષસ વિભીષણ યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ વેગથી શત્રુઘ્ન સાથે ભિડાયો.
6.43.9
तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन महाबलः।
निकुम्भेन महातेजा नीलोऽपि समयुध्यत ॥ ६.४३.९ ॥
મહાબલી ગજ રાક્ષસ તપન સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો; મહાતેજસ્વી નીલ પણ નિકુંભ સાથે લડ્યો.
6.43.10
वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन सुसंगतः।
संगतः समरे श्रीमान् विरूपाक्षेण लक्ष्मणः ॥ ६.४३.१० ॥
વાનરરાજ સુગ્રીવ પ્રઘસ સાથે સારી રીતે ભિડાયો; શ્રીમાન લક્ષ્મણ યુદ્ધમાં વિરૂપાક્ષ સાથે ભિડાયા.
6.43.11
अग्निकेतुः सुदुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामेण सह संगताः ॥ ६.४३.११ ॥
અગ્નિકેતુ, અતિ દુર્ધર્ષ; રાક્ષસ રશ્મિકેતુ, સુપ્તઘ્ન અને યજ્ઞકોપ રામ સાથે યુદ્ધમાં ભિડાયા.
6.43.12
वज्रमुष्टिश्च मैन्देन द्विविदेनाशनिप्रभः।
राक्षसाभ्यां सुघोराभ्यां कपिमुख्यौ समागतौ ॥ ६.४३.१२ ॥
વજ્રમુષ્ટિ મૈંદ સાથે અને અશનિપ્રભ દ્વિવિદ સાથે ભિડાયા; બે ભયંકર રાક્ષસો સાથે બે મુખ્ય વાનરો સામસામે આવ્યા.
6.43.13
वीरः प्रतपनो घोरो राक्षसो रणदुर्धरः।
समरे तीक्ष्णवेगेन नलेन समयुध्यत ॥ ६.४३.१३ ॥
વીર, તાપ આપનાર, ભયંકર એ રાક્ષસ, રણમાં અજેય, સમરમાં તીક્ષ્ણ વેગથી નલ સાથે લડ્યો.
6.43.14
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण इति विश्रुतः।
स विद्युन्मालिना सार्धमयुध्यत महाकपिः ॥ ६.४३.१४ ॥
ધર્મનો પુત્ર, બળવાન, સુષેણ નામે પ્રસિદ્ધ એ મહાકપિ વિદ્યુન્માળી સાથે લડ્યો.
6.43.15
वानराश्चापरे घोरा राक्षसैरपरैः सह।
द्वन्द्वं समीयुः सहसा युद्ध्वा च बहुभिः सह ॥ ६.४३.१५ ॥
બીજા ભયંકર વાનરો બીજા રાક્ષસો સાથે અચાનક દ્વંદ્વમાં ભીડાયા, અને ઘણાં સાથે લડ્યા.
6.43.16
तत्रासीत् सुमहद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
रक्षसां वानराणां च वीराणां जयमिच्छताम् ॥ ६.४३.१६ ॥
ત્યાં અતિ મહાન, કોલાહલભર્યું, રોમાંચ ઉપજાવે એવું યુદ્ધ થયું; રાક્ષસો અને વાનરોના વીરો વિજય ઇચ્છતા હતા.
6.43.17
हरिराक्षसदेहेभ्यः प्रभूताः केशशाद्वलाः।
शरीरसंघाटवहाः प्रसुस्रुः शोणतापगाः ॥ ६.४३.१७ ॥
વાનરો અને રાક્ષસોના દેહમાંથી પુષ્કળ વાળરૂપી ઘાસના ગુચ્છા, દેહના ઢગલા વહાવતા, રક્તની નદીઓ બનીને વહ્યા.
6.43.18
आजघानेन्द्रजित् क्रुद्धो वज्रेणेव शतक्रतुः।
अङ्गदं गदया वीरं शत्रुसैन्यविदारणम् ॥ ६.४३.१८ ॥
ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે વજ્રથી ઇન્દ્રની જેમ, શત્રુસેનાને વિદારનાર વીર અંગદ પર ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
6.43.19
तस्य काञ्चनचित्राङ्गं रथं साश्वं ससारथिम्।
जघान गदया श्रीमानङ्गदो वेगवान् हरिः ॥ ६.४३.१९ ॥
સોનાથી ચિત્રિત એ રથને, ઘોડા અને સારથિ સહિત, તેજસ્વી અને વેગવાન હરિ અંગદે ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
6.43.20
सम्पातिस्तु प्रजङ्घेन त्रिभिर्बाणैः समाहतः।
निजघानाश्वकर्णेन प्रजङ्घं रणमूर्धनि ॥ ६.४३.२० ॥
પણ પ્રજંઘના ત્રણ બાણોથી ઘાયલ થયેલા સંપાતિએ યુદ્ધના અગ્રભાગે અશ્વકર્ણ વૃક્ષથી પ્રજંઘને મારી નાખ્યો.
6.43.21
जम्बुमाली रथस्थस्तु रथशक्त्या महाबलः।
बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तं स्तनान्तरे ॥ ६.४३.२१ ॥
પણ રથ પર ઊભેલા મહાબળવાન જંબુમાળીએ ક્રોધે યુદ્ધમાં રથશક્તિથી હનુમાનની છાતીમાં વીંધ્યા.
6.43.22
तस्य तं रथमास्थाय हनूमान् मारुतात्मजः।
प्रममाथ तलेनाशु सह तेनैव रक्षसा ॥ ६.४३.२२ ॥
તેના એ રથ પર ચઢીને વાયુપુત્ર હનુમાને એ રાક્ષસ સહિત હથેળીના પ્રહારથી તરત તેને ચૂરેચૂરા કરી નાખ્યો.
6.43.23
नदन् प्रतपनो घोरो नलं सोऽभ्यनुधावत।
नलः प्रतपनस्याशु पातयामास चक्षुषी ॥ ६.४३.२३ ॥
ગર્જના કરતો ભયંકર પ્રતપન નળ તરફ દોડ્યો; નળે તરત પ્રતપનની બંને આંખો ફોડી નાખી.
6.43.24
भिन्नगात्रः शरैस्तीक्ष्णैः क्षिप्रहस्तेन रक्षसा।
ग्रसन्तमिव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः ॥ ६.४३.२४ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી શરીર વિંધાયું હોવા છતાં, ઝડપી હાથવાળો એ રાક્ષસ સૈન્યોને ગળી જતો હોય તેમ વાનરાધિપતિ પ્રઘસનો સામનો કરવા આવ્યો.
6.43.25
सुग्रीवः सप्तपर्णेन निजघान जवेन च।
प्रपीड्य शरवर्षेण राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ ६.४३.२५ ॥
સુગ્રીવે વેગથી સપ્તપર્ણ બાણ વડે પ્રહાર કર્યો અને બાણોની વર્ષા વડે પીડિત કરીને તે ભયંકર દેખાતા રાક્ષસને મારી નાખ્યો.
6.43.26
निजघान विरूपाक्षं शरेणैकेन लक्ष्मणः।
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः ॥ ६.४३.२६ ॥
લક્ષ્મણે એક જ બાણથી વિરૂપાક્ષને મારી નાખ્યો. અગ્નિકેતુ, દુર્ધર્ષ રશ્મિકેતુ રાક્ષસ, સુપ્તઘ્ન અને યજ્ઞકોપે રામને બાણોથી વીંધ્યા.
6.43.27
तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि समरे शरैः।
क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेद घोरैरग्निशिखोपमैः ॥ ६.४३.२७ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા રામે તે ચારેનાં માથાં અગ્નિજ્વાળા જેવા ભયંકર ચાર બાણોથી કાપી નાખ્યાં.
6.43.28
वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे।
पपात सरथः साश्वः पुराट्ट इव भूतले ॥ ६.४३.२८ ॥
વજ્રમુષ્ટિ યુદ્ધમાં મૈંદના મુષ્ટિપ્રહારથી હણાયો અને રથ તથા ઘોડાઓ સહિત પર્વતની જેમ ભૂમિ પર પડ્યો.
6.43.29
निकुम्भस्तु रणे नीलं नीलाञ्जनचयप्रभम्।
निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर्मेघमिवांशुमान् ॥ ६.४३.२९ ॥
નિકુંભે યુદ્ધમાં નીલને, જે નીલાંજનના ઢગલા જેવો પ્રકાશતો હતો, તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો; જેમ સૂર્ય કિરણોથી મેઘને વીંધે.
6.43.30
पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो निशाचरः।
बिभेद समरे नीलं निकुम्भः प्रजहास च ॥ ६.४३.३० ॥
પછી ક્ષિપ્રહસ્ત નિશાચર નિકુંભે સો બાણોથી ફરી યુદ્ધમાં નીલને વીંધ્યો અને હસ્યો.
6.43.31
तस्यैव रथचक्रेण नीलो विष्णुरिवाहवे।
शिरश्चिच्छेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः ॥ ६.४३.३१ ॥
યુદ્ધમાં તેના જ રથચક્રથી વિષ્ણુની જેમ નીલે નિકુંભનું અને તેના સારથિનું મસ્તક કાપી નાખ્યું.
6.43.32
वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदोऽप्यशनिप्रभम्।
जघान गिरिशृङ्गेण मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ ६.४३.३२ ॥
વજ્ર અને વીજળી જેવા સ્પર્શવાળા દ્વિવિદે વીજળી જેવી પ્રભાવાળા તે રાક્ષસને, બધા રાક્ષસો જોતા હતા ત્યારે, પર્વતશિખરથી માર્યો.
6.43.33
द्विविदं वानरेन्द्रं तु द्रुमयोधिनमाहवे।
शरैरशनिसंकाशैः स विव्याधाशनिप्रभः ॥ ६.४३.३३ ॥
વૃક્ષોથી યુદ્ધ કરનારા વાનરરાજ દ્વિવિદને તે વીજળી જેવી પ્રભાવાળા રાક્ષસે વજ્ર સમાન બાણોથી વીંધ્યો.
6.43.34
स शरैरभिविद्धाङ्गो द्विविदः क्रोधर्मूच्छितः।
सालेन सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम् ॥ ६.४३.३४ ॥
બાણોથી શરીર વીંધાયેલો દ્વિવિદ ક્રોધથી મૂર્છિત જેવો થઈ, સાલ વૃક્ષથી રથ અને ઘોડાઓ સહિત તે વીજળી જેવી પ્રભાવાળા રાક્ષસને માર્યો.
6.43.35
विद्युन्माली रथस्थस्तु शरैः काञ्चनभूषणैः।
सुषेणं ताडयामास ननाद च मुहुर्मुहुः ॥ ६.४३.३५ ॥
રથમાં ઊભેલા વિદ્યુન્માલીએ સોનાથી શણગારેલાં બાણોથી સુષેણને માર્યો અને વારંવાર ગર્જના કરી.
6.43.36
तं रथस्थमथो दृष्ट्वा सुषेणो वानरोत्तमः।
गिरिशृङ्गेण महता रथमाशु न्यपातयत् ॥ ६.४३.३६ ॥
તેને રથ પર ઊભેલો જોઈ વાનરશ્રેષ્ઠ સુષેણે મોટા પર્વતશિખરથી તરત તેનો રથ પાડી નાખ્યો.
6.43.37
लाघवेन तु संयुक्तो विद्युन्माली निशाचरः।
अपक्रम्य रथात् तूर्णं गदापाणिः क्षितौ स्थितः ॥ ६.४३.३७ ॥
પરંતુ ચપળતાથી યુક્ત વિદ્યુન્માળી નિશાચર રથમાંથી ઝડપથી ઊતરી, હાથમાં ગદા લઈ ભૂમિ પર ઊભો રહ્યો.
6.43.38
ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो हरिपुङ्गवः।
शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरमभिद्रवत् ॥ ६.४३.३८ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલો વાનરશ્રેષ્ઠ સુષેણ એક વિશાળ શિલા ઉપાડીને તે નિશાચર તરફ દોડ્યો.
6.43.39
तमापतन्तं गदया विद्युन्माली निशाचरः।
वक्षस्यभिजघानाशु सुषेणं हरिपुङ्गवम् ॥ ६.४३.३९ ॥
તેના પર ધસી આવતા સુષેણની છાતી પર વિદ્યુન્માળી નિશાચરે તરત ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
6.43.40
गदाप्रहारं तं घोरमचिन्त्य प्लवगोत्तमः।
तां तूष्णीं पातयामास तस्योरसि महामृधे ॥ ६.४३.४० ॥
તે ભયાનક ગદાપ્રહારની પરવા કર્યા વિના વાનરશ્રેષ્ઠે મહાયુદ્ધમાં મૌનપણે તે શિલા તેની છાતી પર પાડી દીધી.
6.43.41
शिलाप्रहाराभिहतो विद्युन्माली निशाचरः।
निष्पिष्टहृदयो भूमौ गतासुर्निपपात ह ॥ ६.४३.४१ ॥
શિલાના પ્રહારથી ઘાયલ, હૃદય ચૂરેચૂરું થઈ ગયેલો વિદ્યુન્માળી નિશાચર પ્રાણ વગરનો થઈ ભૂમિ પર પડ્યો.
6.43.42
एवं तैर्वानरैः शूरैः शूरास्ते रजनीचराः।
द्वन्द्वे विमथितास्तत्र दैत्या इव दिवौकसैः ॥ ६.४३.४२ ॥
આ રીતે તે શૂર વાનરો દ્વારા, તે શૂર નિશાચરો ત્યાં દ્વંદ્વયુદ્ધમાં, દેવો દ્વારા દૈત્યો મથાયા હોય તેમ મથાયા.
6.43.43
भल्लैश्चान्यैर्गदाभिश्च शक्तितोमरसायकैः।
अपविद्धैश्चापि रथैस्तथा सांग्रामिकैर्हयैः ॥ ६.४३.४३ ॥
ભાલા, ગદા, શક્તિ, તોમર અને બાણ, ફેંકાયેલા રથ અને યુદ્ધ માટે સજ્જ ઘોડા પણ ત્યાં વપરાયા.
6.43.44
निहतैः कुञ्जरैर्मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः।
चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर्धरणिसंश्रितैः ॥ ६.४३.४४ ॥
મરાયેલા મદોન્મત્ત હાથીઓ, વાનરો અને રાક્ષસોથી, તથા પૈડાં, ધરી, ઝૂંસરી અને દાંડા તૂટીને જમીન પર પડેલા ભાગોથી (રણભૂમિ ભરેલી હતી).
6.43.45
बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसेवितम्।
कबन्धानि समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम्।
विमर्दे तुमुले तस्मिन् देवासुररणोपमे ॥ ६.४३.४५ ॥
તે રણભૂમિ ભયંકર બની ગઈ; શિયાળોના ટોળાં તેને ઘેરી વળ્યાં. દિશાઓમાં વાનરો અને રાક્ષસોના માથા વિનાનાં ધડ ઊઠીને ફરી પડતાં હતાં. દેવ-અસુરના યુદ્ધ જેવા તે ભીષણ, કોલાહલભર્યા સંહારમાં (આ બન્યું).
6.43.46
निहन्यमाना हरिपुङ्गवैस्तदा
निशाचराः शोणितगन्धमूर्च्छिताः।
पुनः सुयुद्धं तरसा समाश्रिता
दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ॥ ६.४३.४६ ॥
ત્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરો દ્વારા મરાતા નિશાચરો, લોહીની ગંધથી મૂર્છિત થઈ, સૂર્યાસ્તની ઇચ્છા રાખતા, ફરી ભીષણ યુદ્ધમાં વેગથી જોડાઈ ગયા.