વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.44.1
युध्यतामेव तेषां तु तदा वानररक्षसाम्।
रविरस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी ॥ ६.४४.१ ॥
વાનરો અને રાક્ષસો યુદ્ધ કરતા હતા ત્યારે જ સૂર્ય અસ્ત થયો અને પ્રાણહારિણી રાત્રિ શરૂ થઈ.
6.44.2
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणं जयमिच्छताम्।
सम्प्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वानररक्षसाम् ॥ ६.४४.२ ॥
એકબીજા સાથે વેર બાંધીને વિજય ઇચ્છતા તે ભયંકર વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે રાત્રિયુદ્ધ ત્યારે પૂરજોશમાં શરૂ થયું.
6.44.3
राक्षसोऽसीति हरयो वानरोऽसीति राक्षसाः।
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥ ६.४४.३ ॥
"તું રાક્ષસ છે" એમ કહીને વાનરોએ અને "તું વાનર છે" એમ કહીને રાક્ષસોએ તે ભયાનક અંધકારમાં યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કર્યા.
6.44.4
हत दारय चैहीति कथं विद्रवसीति च।
एवं सुतुमुलः शब्दस्तस्मिन् सैन्ये तु शुश्रुवे ॥ ६.४४.४ ॥
"મારો, ચીરી નાખો, આવ" અને "કેમ ભાગે છે?" એવા પોકારો તે સેનામાં અતિ ભયંકર કોલાહલ રૂપે સંભળાયા.
6.44.5
कालाः काञ्चनसंनाहास्तस्मिंस्तमसि राक्षसाः।
सम्प्रदृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव ॥ ६.४४.५ ॥
તે અંધકારમાં સોનાનાં બખતર પહેરેલા કાળા રાક્ષસો, ચમકતા ઔષધિવનોવાળા શ્રેષ્ઠ પર્વતો જેવા દેખાયા.
6.44.6
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूिर्च्छताः।
परिपेतुर्महावेगा भक्षयन्तः प्लवङ्गमान् ॥ ६.४४.६ ॥
તે દુર્ભેદ્ય અંધકારમાં ક્રોધથી બેભાન બનેલા, અતિવેગવાન રાક્ષસો વાનરોને ખાઈ જવા હોય તેમ તેમના પર તૂટી પડ્યા.
6.44.7
ते हयान् काञ्चनापीडान् ध्वजांश्चाशीविषोपमान्।
आप्लुत्य दशनैस्तीक्ष्णैर्भीमकोपा व्यदारयन् ॥ ६.४४.७ ॥
તેમણે સોનાના શણગારવાળા ઘોડાઓ અને સર્પસમાન ધ્વજો પર કૂદીને, ભયંકર ક્રોધથી તીક્ષ્ણ દાંતો વડે તેમને ફાડી નાખ્યા.
6.44.8
वानरा बलिनो युद्धेऽक्षोभयन् राक्षसीं चमूम्।
कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो रथान् ॥ ६.४४.८ ॥
બળવાન વાનરોએ યુદ્ધમાં રાક્ષસ સેનાને વિચલિત કરી — હાથીઓને, તેમના સવારોને, અને પતાકા-ધ્વજવાળા રથોને.
6.44.9
चकर्षुश्च ददंशुश्च दशनैः क्रोधमूिर्च्छताः।
लक्ष्मणश्चापि रामश्च शरैराशीविषोपमैः ॥ ६.४४.९ ॥
ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને તેમણે ખેંચ્યા, દાંતોથી કરડ્યા. લક્ષ્મણ અને રામ પણ સર્પસમાન બાણોથી (લડ્યા).
6.44.10
दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः।
तुरंगखुरविध्वस्तं रथनेमिसमुत्थितम् ॥ ६.४४.१० ॥
દેખાતા અને ન દેખાતા શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને તેમણે હણ્યા. ઘોડાના ખરીથી કચડાયેલી, રથચક્રની નેમિથી ઊઠેલી (ધૂળ).
6.44.11
रुरोध कर्णनेत्राणि युध्यतां धरणीरजः।
वर्तमाने तथा घोरे संग्रामे लोमहर्षणे।
रुधिरौघा महाघोरा नद्यस्तत्र विसुस्रुवुः ॥ ६.४४.११ ॥
લડનારાઓના કાન અને આંખો ધરતીની ધૂળે રોકી લીધાં. આ રીતે ભયંકર, રોમાંચક યુદ્ધ ચાલતાં ત્યાં અતિ ભયાનક રક્તપ્રવાહો નદીઓની જેમ વહ્યા.
6.44.12
ततो भेरीमृदङ्गानां पणवानां च निःस्वनः।
शङ्खनेमिस्वनोन्मिश्रः सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥ ६.४४.१२ ॥
ત્યારે ભેરી, મૃદંગ અને પણવનો નાદ, શંખ અને રથનેમિના અવાજો સાથે ભળીને એક અદ્ભુત ધ્વનિ ઊઠ્યો.
6.44.13
हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निःस्वनः।
शस्तानां वानराणां च सम्बभूवात्र दारुणः ॥ ६.४४.१३ ॥
અહીં મૃત્યુ પામેલા અને કણસતા રાક્ષસો તથા ઘાયલ વાનરોનો ભયાનક આર્તનાદ ગુંજી ઊઠ્યો.
6.44.14
हतैर्वानरमुख्यैश्च शक्तिशूलपरश्वधैः।
निहतैः पर्वताकारै राक्षसैः कामरूपिभिः ॥ ६.४४.१४ ॥
શક્તિ, શૂળ અને પરશુથી મૃત્યુ પામેલા શ્રેષ્ઠ વાનરો અને પર્વત સમાન, ઇચ્છારૂપધારી રાક્ષસોના પતનથી (ભૂમિ ભરાઈ ગઈ).
6.44.15
शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद् युद्धमेदिनी।
दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्त्रावकर्दमा ॥ ६.४४.१५ ॥
ત્યાં યુદ્ધભૂમિ શસ્ત્રોરૂપી પુષ્પોની ભેટ જેવી હતી; તે ઓળખવી અને પાર કરવી કઠિન હતી, લોહીના પ્રવાહથી કીચડવાળી હતી.
6.44.16
सा बभूव निशा घोरा हरिराक्षसहारिणी।
कालरात्रीव भूतानां सर्वेषां दुरतिक्रमा ॥ ६.४४.१६ ॥
તે રાત્રિ ભયાનક બની, વાનરો અને રાક્ષસોનો સંહાર કરતી; સર્વ પ્રાણીઓ માટે કાળરાત્રિ સમાન, ઓળંગી ન શકાય તેવી.
6.44.17
ततस्ते राक्षसास्तत्र तस्मिंस्तमसि दारुणे।
राममेवाभ्यवर्तन्त संहृष्टाः शरवृष्टिभिः ॥ ६.४४.१७ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસો એ ભયંકર અંધકારમાં હર્ષથી બાણોની વર્ષા કરતા રામ પર જ ધસી ગયા.
6.44.18
तेषामापततां शब्दः क्रुद्धानामपि गर्जताम्।
उद्वर्त इव सप्तानां समुद्राणामभूत् स्वनः ॥ ६.४४.१८ ॥
ક્રોધે ગર્જતા ધસી આવતા તેમનો અવાજ જાણે સાત સમુદ્રોનું મંથન થતું હોય તેવો થઈ ગયો.
6.44.19
तेषां रामः शरैः षड्भिः षड् जघान निशाचरान्।
निमेषान्तरमात्रेण शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ६.४४.१९ ॥
રામે તેમાંના દરેક છ છ નિશાચરોને છ બાણોથી મારી નાખ્યા; પલકારા જેટલા સમયમાં, અગ્નિજ્વાળા જેવા બાણોથી.
6.44.20
यज्ञशत्रुश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ।
वज्रदंष्ट्रो महाकायस्तौ चोभौ शुकसारणौ ॥ ६.४४.२० ॥
યજ્ઞશત્રુ અને દુર્ધર્ષ, મહાપાર્શ્વ અને મહોદર, વજ્રદંષ્ટ્ર અને મહાકાય, અને તે બંને શુક તથા સારણ.
6.44.21
ते तु रामेण बाणौघैः सर्वमर्मसु ताडिताः।
युद्धादपसृतास्तत्र सावशेषायुषोऽभवन् ॥ ६.४४.२१ ॥
રામના બાણોના પ્રવાહથી તેઓ શરીરના બધા મર્મસ્થાનોમાં ઘવાઈને યુદ્ધમાંથી પાછા હટી ગયા; ત્યાં તેમનું આયુષ્ય માત્ર અધૂરું રહ્યું.
6.44.22
निमेषान्तरमात्रेण घोरैरग्निशिखोपमैः।
दिशश्चकार विमलाः प्रदिशश्च महारथः ॥ ६.४४.२२ ॥
પલકારા જેટલા સમયમાં, અગ્નિજ્વાળા જેવા ભયંકર બાણોથી તે મહારથીએ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓને નિર્મળ કરી દીધી.
6.44.23
ये त्वन्ये राक्षसा वीरा रामस्याभिमुखे स्थिताः।
तेऽपि नष्टाः समासाद्य पतङ्गा इव पावकम् ॥ ६.४४.२३ ॥
રામની સામે ઊભેલા બીજા વીર રાક્ષસો પણ અગ્નિ પાસે પહોંચેલા પતંગિયાની જેમ નાશ પામ્યા.
6.44.24
सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैः सम्पतद्भिः समन्ततः।
बभूव रजनी चित्रा खद्योतैरिव शारदी ॥ ६.४४.२४ ॥
સોનેરી પીંછાવાળાં બાણો ચારે તરફ ઊડતાં હતાં ત્યારે તે રાત શરદ ઋતુની રાત જેવી આગિયાઓથી વિચિત્ર બની ગઈ.
6.44.25
राक्षसानां च निनदैर्भेरीणां चैव निःस्वनैः।
सा बभूव निशा घोरा भूयो घोरतराभवत् ॥ ६.४४.२५ ॥
રાક્ષસોની ગર્જનાઓ અને ભેરીઓના અવાજોથી તે રાત્રિ ભયંકર બની, અને વધુ ને વધુ ભયંકર બની.
6.44.26
तेन शब्देन महता प्रवृद्धेन समन्ततः।
त्रिकूटः कंदराकीर्णः प्रव्याहरदिवाचलः ॥ ६.४४.२६ ॥
તે મહાન અવાજ ચારેબાજુ વધતાં, ગુફાઓથી ભરેલો ત્રિકૂટ પર્વત ગાજી ઊઠ્યો.
6.44.27
गोलाङ्गूला महाकायास्तमसा तुल्यवर्चसः।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां भक्षयन् रजनीचरान् ॥ ६.४४.२७ ॥
વિશાળ કાયાવાળા ગોલાંગૂલ વાનરો, અંધકાર સમાન તેજવાળા, બાહુઓથી રાત્રિચરોને આલિંગીને ખાઈ રહ્યા હતા.
6.44.28
अङ्गदस्तु रणे शत्रून् निहन्तुं समुपस्थितः।
रावणिं निजघानाशु सारथिं च हयानपि ॥ ६.४४.२८ ॥
અંગદ તો યુદ્ધમાં શત્રુઓનો સંહાર કરવા તૈયાર ઊભા હતા; તેમણે તરત રાવણિને, તેના સારથિને અને ઘોડાઓને પણ માર્યા.
6.44.29
इन्द्रजित् तु रथं त्यक्त्वा हताश्वो हतसारथिः।
अङ्गदेन महाकायस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ६.४४.२९ ॥
ઇન્દ્રજિત તો, ઘોડા અને સારથિ હણાયેલા રથને છોડીને, અંગદથી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
6.44.30
तत् कर्म वालिपुत्रस्य सर्वे देवाः सहर्षिभिः।
तुष्टुवुः पूजनार्हस्य तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४४.३० ॥
વાલીપુત્રના તે કર્મની બધા દેવોએ ઋષિઓ સાથે પ્રશંસા કરી; અને પૂજનીય એ બંને રામ-લક્ષ્મણની પણ સ્તુતિ કરી.
6.44.31
प्रभावं सर्वभूतानि विदुरिन्द्रजितो युधि।
ततस्ते तं महात्मानं दृष्ट्वा तुष्टाः प्रधर्षितम् ॥ ६.४४.३१ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતનો પ્રભાવ સર્વ પ્રાણીઓ જાણતાં હતાં. પછી આક્રમણથી પીડિત થયેલા તે મહાત્માને જોઈને તેઓ પ્રસન્ન થયાં.
6.44.32
ततः प्रहृष्टाः कपयः ससुग्रीवविभीषणाः।
साधुसाध्विति नेदुश्च दृष्ट्वा शत्रुं पराजितम् ॥ ६.४४.३२ ॥
ત્યારે હર્ષિત વાનરો સુગ્રીવ અને વિભીષણ સાથે 'સાધુ, સાધુ' કહીને ગર્જી ઊઠ્યા, શત્રુને પરાજિત થયેલો જોઈને.
6.44.33
इन्द्रजित् तु तदानेन निर्जितो भीमकर्मणा।
संयुगे वालिपुत्रेण क्रोधं चक्रे सुदारुणम् ॥ ६.४४.३३ ॥
પરંતુ ત્યારે ઇન્દ્રજિત, ભયંકર કર્મ કરનાર વાલિપુત્ર દ્વારા યુદ્ધમાં પરાજિત થઈને, અતિ ભયંકર ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
6.44.34
सोऽन्तर्धानगतः पापो रावणी रणकर्शितः।
ब्रह्मदत्तवरो वीरो रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.४४.३४ ॥
યુદ્ધથી થાકેલો તે પાપી રાવણપુત્ર અદૃશ્ય થઈ ગયો. બ્રહ્માનું વરદાન પામેલો તે વીર રાવણી ક્રોધથી મૂર્છિત થયો.
6.44.35
अदृश्यो निशितान् बाणान् मुमोचाशनिवर्चसः।
रामं च लक्ष्मणं चैव घोरैर्नागमयैः शरैः ॥ ६.४४.३५ ॥
અદૃશ્ય રહીને તેણે વજ્ર સમાન ચમકતાં તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યાં; રામ અને લક્ષ્મણ પર ભયંકર સર્પરૂપી બાણોની વૃષ્ટિ કરી.
6.44.36
बिभेद समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राक्षसः।
मायया संवृतस्तत्र मोहयन् राघवौ युधि ॥ ६.४४.३६ ॥
ક્રોધિત રાક્ષસે યુદ્ધમાં તેમનાં સર્વ અંગોને વીંધી નાખ્યાં; ત્યાં માયાથી આચ્છાદિત થઈને યુદ્ધમાં બંને રાઘવોને મોહિત કરતો રહ્યો.
6.44.37
अदृश्यः सर्वभूतानां कूटयोधी निशाचरः।
बबन्ध शरबन्धेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४४.३७ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને અદૃશ્ય, કપટયુદ્ધ કરનાર તે નિશાચરે રામ અને લક્ષ્મણ એ બે ભાઈઓને બાણોના બંધનથી બાંધી દીધા.
6.44.38
तौ तेन पुरुषव्याघ्रौ क्रुद्धेनाशीविषैः शरैः।
सहसाभिहतौ वीरौ तदा प्रेक्षन्त वानराः ॥ ६.४४.३८ ॥
તે ક્રોધિત રાક્ષસના ઝેરી સર્પ સમાન બાણોથી તે બંને પુરુષશ્રેષ્ઠ વીરો અચાનક ઘવાયા; ત્યારે વાનરો તેમને જોતા રહ્યા.
6.44.39
प्रकाशरूपस्तु यदा न शक्त-
स्तौ बाधितुं राक्षसराजपुत्रः।
मायां प्रयोक्तुं समुपाजगाम
बबन्ध तौ राजसुतौ दुरात्मा ॥ ६.४४.३९ ॥
પરંતુ પ્રગટ રૂપે તેમને હાનિ પહોંચાડવા અસમર્થ થતાં, તે રાક્ષસરાજના દુરાત્મા પુત્રે માયા પ્રયોજવા આગળ આવીને તે બંને રાજકુમારોને બાંધી દીધા.