ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.46.1
ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः।
ददृशुः संततौ बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.१ ॥
ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਵਨਵਾਸੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.46.2
वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे।
आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः ॥ ६.४६.२ ॥
ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਬਾਣ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਸਮੇਤ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉਸ ਥਾਂ ਆਇਆ।
6.46.3
नीलश्च द्विविदो मैन्दः सुषेणः कुमुदोऽङ्गदः।
तूर्णं हनुमता सार्धमन्वशोचन्त राघवौ ॥ ६.४६.३ ॥
ਨੀਲ, ਦਵਿਵਿਦ, ਮੈਂਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਹਨੂਮਾਨ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.46.4
अचेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितेन परिप्लुतौ।
शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पगौ ॥ ६.४६.४ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੇਹਰਕਤ, ਮੱਧਮ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੇ, ਜੜ੍ਹ ਹੋਏ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ ਸਨ।
6.46.5
निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ।
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तपनीयाविव ध्वजौ ॥ ६.४६.५ ॥
ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ, ਬੇਹਰਕਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲਿੱਬੜੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪਏ ਸਨ।
6.46.6
तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ।
यूथपैः स्वैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः ॥ ६.४६.६ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਮੱਧਮ ਹਰਕਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੂਥਪਤੀ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.46.7
राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमन्वितौ।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः ॥ ६.४६.७ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੋਹਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
6.46.8
अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः।
न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे ॥ ६.४६.८ ॥
ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਵਣੀ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖਿਆ।
6.46.9
तं तु मायाप्रतिच्छन्नं माययैव विभीषणः।
वीक्षमाणो ददर्शाग्रे भ्रातुः पुत्रमवस्थितम्।
तमप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ ६.४६.९ ॥
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਲੁਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ; ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ — ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ।
6.46.10
ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद् विभीषणः।
तेजसा यशसा चैव विक्रमेण च संयुतः ॥ ६.४६.१० ॥
ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਏ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਉਹ ਤੇਜ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
6.46.11
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च।
उवाच परमप्रीतो हर्षयन् सर्वराक्षसान् ॥ ६.४६.११ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਏ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
6.46.12
दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ।
सादितौ मामकैर्बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.१२ ॥
ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੋ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
6.46.13
नेमौ मोक्षयितुं शक्यावेतस्मादिषुबन्धनात्।
सर्वैरपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः ॥ ६.४६.१३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਣ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ।
6.46.14
यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर्मम।
अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस्त्रियामा याति शर्वरी ॥ ६.४६.१४ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.46.15
कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्विवाकुला।
सोऽयं मूलहरोऽनर्थः सर्वेषां शमितो मया ॥ ६.४६.१५ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸਭ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਿਪਤਾ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
6.46.16
रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम्।
विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः ॥ ६.४६.१६ ॥
ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਨਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ।
6.46.17
एवमुक्त्वा तु तान् सर्वान् राक्षसान् परिपश्यतः।
यूथपानपि तान् सर्वांस्ताडयत् स च रावणिः ॥ ६.४६.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
6.46.18
नीलं नवभिराहत्य मैन्दं सद्विविदं तथा।
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्तताप परमेषुभिः ॥ ६.४६.१८ ॥
ਨੀਲ ਨੂੰ ਨੌਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਮੈਂਦ ਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਰੂਘਾਤਕ ਨੇ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ।
6.46.19
जाम्बवन्तं महेष्वासो विद्ध्वा बाणेन वक्षसि।
हनूमतो वेगवतो विससर्ज शरान् दश ॥ ६.४६.१९ ॥
ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਮਾਰ ਕੇ, ਵੇਗਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਤੇ ਦਸ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.46.20
गवाक्षं शरभं चैव तावप्यमितविक्रमौ।
द्वाभ्यां द्वाभ्यां महावेगो विव्याध युधि रावणिः ॥ ६.४६.२० ॥
ਅਮਿੱਟ ਪਰਾਕਰਮੀ ਗਵਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਵੇਗੀ ਰਾਵਣੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.46.21
गोलाङ्गूलेश्वरं चैव वालिपुत्रमथाङ्गदम्।
विव्याध बहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथ रावणिः ॥ ६.४६.२१ ॥
ਗੋਲਾਂਗੂਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਵੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰਾਵਣੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.46.22
तान् वानरवरान् भित्त्वा शरैरग्निशिखोपमैः।
ननाद बलवांस्तत्र महासत्त्वः स रावणिः ॥ ६.४६.२२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ-ਲਾਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਸਤਵ ਰਾਵਣੀ ਉੱਥੇ ਗਰਜਿਆ।
6.46.23
तानर्दयित्वा बाणौघैस्त्रसयित्वा च वानरान्।
प्रजहास महाबाहुर्वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.४६.२३ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਵਣੀ ਉੱਚੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.46.24
शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे।
सहितौ भ्रातरावेतौ निशामयत राक्षसाः ॥ ६.४६.२४ ॥
ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੋ!
6.46.25
एवमुक्तास्तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः।
परं विस्मयमापन्नाः कर्मणा तेन हर्षिताः ॥ ६.४६.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਛਲ-ਯੋਧੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
6.46.26
विनेदुश्च महानादान् सर्वे ते जलदोपमाः।
हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन् ॥ ६.४६.२६ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; 'ਰਾਮ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ' ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਵਣਿ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
6.46.27
निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
वसुधायां निरुच्छ्वासौ हतावित्यन्वमन्यत ॥ ६.४६.२७ ॥
ਤਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਹਰਕਤ ਅਤੇ ਸਾਹ ਰਹਿਤ ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
6.46.28
हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित् समितिञ्जयः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन् सर्वनैर्ऋतान् ॥ ६.४६.२८ ॥
ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਾਰੇ ਨੈਰਿਤਾਂ (ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ) ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
6.46.29
रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते।
सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयमाविशत् ॥ ६.४६.२९ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ-ਉਪਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉੱਤੇ ਡਰ ਛਾ ਗਿਆ।
6.46.30
तमुवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः।
सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम् ॥ ६.४६.३० ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ।
6.46.31
अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम्।
एवंप्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः ॥ ६.४६.३१ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਡਰ ਬਸ ਕਰੋ; ਅੱਥਰੂਆਂ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕੋ। ਯੁੱਧ ਅਕਸਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
6.46.32
सभाग्यशेषतास्माकं यदि वीर भविष्यति।
मोहमेतौ प्रहास्येते महात्मानौ महाबलौ ॥ ६.४६.३२ ॥
ਵੀਰ, ਜੇ ਸਾਡਾ ਬਾਕੀ ਸੁਭਾਗ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਦੇਣਗੇ।
6.46.33
पर्यवस्थापयात्मानमनाथं मां च वानर।
सत्यधर्माभिरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम् ॥ ६.४६.३३ ॥
ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਭੈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.46.34
एवमुक्त्वा ततस्तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना।
सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः ॥ ६.४६.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ।
6.46.35
ततः सलिलमादाय विद्यया परिजप्य च।
सुग्रीवनेत्रे धर्मात्मा प्रममार्ज विभीषणः ॥ ६.४६.३५ ॥
ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਮੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ।
6.46.36
विमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः।
अब्रवीत् कालसम्प्राप्तमसम्भ्रान्तमिदं वचः ॥ ६.४६.३६ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ, ਅਚਲ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
6.46.37
न कालः कपिराजेन्द्र वैक्लव्यमवलम्बितुम्।
अतिस्नेहोऽपि कालेऽस्मिन् मरणायोपकल्पते ॥ ६.४६.३७ ॥
ਹੇ ਕਪਿਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6.46.38
तस्मादुत्सृज्य वैक्लव्यं सर्वकार्यविनाशनम्।
हितं रामपुरोगाणां सैन्यानामनुचिन्तय ॥ ६.४६.३८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ।
6.46.39
अथ वा रक्ष्यतां रामो यावत्संज्ञाविपर्ययः।
लब्धसंज्ञौ हि काकुत्स्थौ भयं नौ व्यपनेष्यतः ॥ ६.४६.३९ ॥
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਕੁਤਸਥ ਸਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
6.46.40
नैतत् किंचन रामस्य न च रामो मुमूर्षति।
नह्येनं हास्यते लक्ष्मीर्दुर्लभा या गतायुषाम् ॥ ६.४६.४० ॥
ਇਹ ਰਾਮ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਰਾਮ ਮਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੁਰਲਭ ਲਕਸ਼ਮੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ।
6.46.41
तस्मादाश्वासयात्मानं बलं चाश्वासय स्वकम्।
यावत् सैन्यानि सर्वाणि पुनः संस्थापयाम्यहम् ॥ ६.४६.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਦਿਓ; ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਦਿਆਂ।
6.46.42
एते हि फुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः।
कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरिसत्तम ॥ ६.४६.४२ ॥
ਹੇ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਡਰ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਫੈਲਾਈ ਘਬਰਾ ਗਏ ਹਨ; ਇੱਕ ਕੰਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।
6.46.43
मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तमनीकं सम्प्रहर्षितम्।
त्यजन्तु हरयस्त्रासं भुक्तपूर्वामिव स्रजम् ॥ ६.४६.४३ ॥
ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦੇਣ।
6.46.44
समाश्वास्य तु सुग्रीवं राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
विद्रुतं वानरानीकं तत् समाश्वासयत् पुनः ॥ ६.४६.४४ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਭੱਜੀ ਹੋਈ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਢਾਰਸ ਬੰਨ੍ਹਾਇਆ।
6.46.45
इन्द्रजित् तु महामायः सर्वसैन्यसमावृतः।
विवेश नगरीं लङ्कां पितरं चाभ्युपागमत् ॥ ६.४६.४५ ॥
ਮਹਾਮਾਇਆਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ।
6.46.46
तत्र रावणमासाद्य अभिवाद्य कृताञ्जलिः।
आचचक्षे प्रियं पित्रे निहतौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.४६ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
6.46.47
उत्पपात ततो हृष्टः पुत्रं च परिषस्वजे।
रावणो रक्षसां मध्ये श्रुत्वा शत्रू निपातितौ ॥ ६.४६.४७ ॥
ਤਦ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਵੈਰੀ ਡੇਗੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ।
6.46.48
उपाघ्राय च तं मूर्ध्नि पप्रच्छ प्रीतमानसः।
पृच्छते च यथावृत्तं पित्रे तस्मै न्यवेदयत् ॥ ६.४६.४८ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਦੱਸਿਆ।
6.46.49
यथा तौ शरबन्धेन निश्चेष्टौ निष्प्रभौ कृतौ ॥ ६.४६.४९ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
6.46.50
स हर्षवेगानुगतान्तरात्मा
श्रुत्वा गिरं तस्य महारथस्य।
जहौ ज्वरं दाशरथेः समुत्थं
प्रहृष्टवाचाभिननन्द पुत्रम् ॥ ६.४६.५० ॥
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉੱਠਿਆ ਤਾਪ ਲਹਿ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।