వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.46.1
ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः।
ददृशुः संततौ बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.१ ॥
అప్పుడు ఆకాశాన్నీ భూమినీ చూస్తున్న వనవాసులైన వానరులు బాణాలతో కప్పబడిన సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడిని చూశారు.
6.46.2
वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे।
आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः ॥ ६.४६.२ ॥
వర్షంలా బాణాలు కురిపించిన ఆ రాక్షసుడు తన పని ముగించి వెళ్ళిపోయాక, సుగ్రీవునితో కలిసి విభీషణుడు ఆ స్థలానికి వచ్చాడు.
6.46.3
नीलश्च द्विविदो मैन्दः सुषेणः कुमुदोऽङ्गदः।
तूर्णं हनुमता सार्धमन्वशोचन्त राघवौ ॥ ६.४६.३ ॥
నీలుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, సుషేణుడు, కుముదుడు, అంగదుడు హనుమంతునితో కలిసి వేగంగా ఇద్దరు రాఘవులకోసం విచారించారు.
6.46.4
अचेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितेन परिप्लुतौ।
शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पगौ ॥ ६.४६.४ ॥
వారిద్దరూ కదలకుండా, మందంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, రక్తంతో తడిసి, బాణాల వలతో కప్పబడి, బాణశయ్యపై స్తబ్దులై పడి ఉన్నారు.
6.46.5
निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ।
रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तपनीयाविव ध्वजौ ॥ ६.४६.५ ॥
పాముల్లా నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, కదలకుండా, బలహీన పరాక్రమంతో, రక్తధారలతో తడిసిన అవయవాలతో, బంగారు ధ్వజాల్లా వారు పడి ఉన్నారు.
6.46.6
तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ।
यूथपैः स्वैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः ॥ ६.४६.६ ॥
వీరశయ్యపై పడి ఉన్న ఆ ఇద్దరు వీరుల కదలిక మందంగా ఉంది; వారి స్వంత యూథపతులు కన్నీటితో కలత చెందిన కళ్ళతో వారిని చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
6.46.7
राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमन्वितौ।
बभूवुर्व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः ॥ ६.४६.७ ॥
రాఘవులు ఇద్దరూ బాణజాలంతో కప్పబడి పడిపోయి ఉండటం చూసి విభీషణుడితో సహా వానరులందరూ వ్యథ చెందారు.
6.46.8
अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः।
न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे ॥ ६.४६.८ ॥
ఆకాశాన్ని, అన్ని దిక్కులను చూస్తున్నా, వానరులు మాయతో కప్పబడిన రావణిని యుద్ధంలో చూడలేకపోయారు.
6.46.9
तं तु मायाप्रतिच्छन्नं माययैव विभीषणः।
वीक्षमाणो ददर्शाग्रे भ्रातुः पुत्रमवस्थितम्।
तमप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ ६.४६.९ ॥
మాయతో కప్పబడిన అతడిని విభీషణుడు మాయతోనే చూసాడు; తన సోదరుని కుమారుడు ముందు నిలబడి ఉండటం చూశాడు — అసమాన కార్యాలు చేసేవాడు, యుద్ధంలో సాటిలేని ప్రత్యర్థి అతడు.
6.46.10
ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद् विभीषणः।
तेजसा यशसा चैव विक्रमेण च संयुतः ॥ ६.४६.१० ॥
వరదానం వల్ల విభీషణుడు అదృశ్యంగా ఉన్న ఆ వీరుడిని చూశాడు; అతడు తేజస్సు, కీర్తి, పరాక్రమాలతో కూడినవాడు.
6.46.11
इन्द्रजित् त्वात्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च।
उवाच परमप्रीतो हर्षयन् सर्वराक्षसान् ॥ ६.४६.११ ॥
ఇంద్రజిత్తు తన కార్యాన్ని, ఆ ఇద్దరూ పడి ఉండటాన్ని చూసి, మిక్కిలి సంతోషించి, రాక్షసులందరినీ ఉత్సాహపరుస్తూ ఇలా అన్నాడు.
6.46.12
दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ।
सादितौ मामकैर्बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.१२ ॥
దూషణుడిని, ఖరుడిని సంహరించిన మహాబలవంతులైన ఇద్దరు సోదరులు రామలక్ష్మణులు నా బాణాలతో కూలదోయబడ్డారు.
6.46.13
नेमौ मोक्षयितुं शक्यावेतस्मादिषुबन्धनात्।
सर्वैरपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः ॥ ६.४६.१३ ॥
ఈ ఇద్దరిని ఈ బాణ బంధనం నుండి విడిపించడం సాధ్యం కాదు; ఋషిసమూహాలతో కూడిన దేవతలు, అసురులు అందరూ కలిసివచ్చినా కూడా.
6.46.14
यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर्मम।
अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस्त्रियामा याति शर्वरी ॥ ६.४६.१४ ॥
ఎవరి కారణంగా చింతిస్తూ, శోకంతో బాధపడే నా తండ్రి, రాత్రంతా తన శరీరంతో పడకను తాకకుండా గడుపుతున్నారో.
6.46.15
कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्विवाकुला।
सोऽयं मूलहरोऽनर्थः सर्वेषां शमितो मया ॥ ६.४६.१५ ॥
ఎవరి కారణంగా ఈ మొత్తం లంక వర్షాకాలపు నదిలా అల్లకల్లోలమైందో, అందరి మూలాన్ని పెకిలించే ఆ అనర్థాన్ని నేను శమింపజేశాను.
6.46.16
रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम्।
विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः ॥ ६.४६.१६ ॥
రాముని, లక్ష్మణుని, అడవిలో నివసించే వారందరి పరాక్రమాలు అన్నీ, శరదృతువులోని మేఘాల్లా ఫలితం లేనివిగా మారాయి.
6.46.17
एवमुक्त्वा तु तान् सर्वान् राक्षसान् परिपश्यतः।
यूथपानपि तान् सर्वांस्ताडयत् स च रावणिः ॥ ६.४६.१७ ॥
ఇలా ఆ రాక్షసులందరికీ చెప్పి, వారు చూస్తుండగానే, రావణి ఆ యూథపతులందరినీ కూడా కొట్టాడు.
6.46.18
नीलं नवभिराहत्य मैन्दं सद्विविदं तथा।
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्तताप परमेषुभिः ॥ ६.४६.१८ ॥
నీలుణ్ని తొమ్మిది బాణాలతో కొట్టి, మైందుణ్ని మరియు ద్వివిదుణ్ని కూడా మూడేసి పరమ బాణాలతో శత్రువులను సంహరించేవాడు బాధించాడు.
6.46.19
जाम्बवन्तं महेष्वासो विद्ध्वा बाणेन वक्षसि।
हनूमतो वेगवतो विससर्ज शरान् दश ॥ ६.४६.१९ ॥
మహా ధనుర్ధరుడు జాంబవంతుని రొమ్ములో బాణంతో కొట్టి, వేగవంతుడైన హనుమంతునిపై పది బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.46.20
गवाक्षं शरभं चैव तावप्यमितविक्रमौ।
द्वाभ्यां द्वाभ्यां महावेगो विव्याध युधि रावणिः ॥ ६.४६.२० ॥
అపారపరాక్రమ గవాక్షుణ్ణి, శరభుణ్ణి కూడా మహావేగుడైన రావణి యుద్ధంలో రెండేసి బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.46.21
गोलाङ्गूलेश्वरं चैव वालिपुत्रमथाङ्गदम्।
विव्याध बहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथ रावणिः ॥ ६.४६.२१ ॥
గోలాంగూలాధిపతినీ, వాలిపుత్రుడైన అంగదునీ కూడా త్వరపడుతున్న రావణి అనేక బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.46.22
तान् वानरवरान् भित्त्वा शरैरग्निशिखोपमैः।
ननाद बलवांस्तत्र महासत्त्वः स रावणिः ॥ ६.४६.२२ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ వానరులను అగ్నిజ్వాలల వంటి బాణాలతో ఛేదించి, బలవంతుడు మహాసత్త్వుడైన ఆ రావణి అక్కడ గర్జించాడు.
6.46.23
तानर्दयित्वा बाणौघैस्त्रसयित्वा च वानरान्।
प्रजहास महाबाहुर्वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.४६.२३ ॥
బాణ ప్రవాహంతో వారిని బాధించి, వానరులను భయపెట్టి, మహాబాహువైన రావణి బిగ్గరగా నవ్వి ఇలా పలికాడు.
6.46.24
शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे।
सहितौ भ्रातरावेतौ निशामयत राक्षसाः ॥ ६.४६.२४ ॥
భయంకరమైన బాణబంధనంతో సైన్యం ముందు నేను బంధించిన ఈ ఇద్దరు సోదరులను చూడండి, రాక్షసులారా!
6.46.25
एवमुक्तास्तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः।
परं विस्मयमापन्नाः कर्मणा तेन हर्षिताः ॥ ६.४६.२५ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆ కపట యోధులైన రాక్షసులందరూ మిక్కిలి విస్మయం చెందారు; ఆ కార్యం వల్ల ఆనందించారు.
6.46.26
विनेदुश्च महानादान् सर्वे ते जलदोपमाः।
हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन् ॥ ६.४६.२६ ॥
వారందరూ మేఘాల వలె మహా ధ్వనులు చేశారు; 'రాముడు హతుడయ్యాడు' అని తెలుసుకొని రావణిని (ఇంద్రజిత్తును) పూర్తిగా గౌరవించారు.
6.46.27
निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
वसुधायां निरुच्छ्वासौ हतावित्यन्वमन्यत ॥ ६.४६.२७ ॥
అప్పుడు నేలపై చలనం లేకుండా, ఊపిరి లేకుండా ఉన్న రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఆ ఇద్దరు సోదరులను చూసి, వారు హతులయ్యారని భావించారు.
6.46.28
हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित् समितिञ्जयः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन् सर्वनैर्ऋतान् ॥ ६.४६.२८ ॥
ఆనందంతో నిండినవాడై, యుద్ధంలో విజయుడైన ఇంద్రజిత్తు నైరృతులందరినీ (రాక్షసులను) సంతోషపెడుతూ లంకా నగరంలో ప్రవేశించాడు.
6.46.29
रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते।
सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयमाविशत् ॥ ६.४६.२९ ॥
రాముడు, లక్ష్మణుల శరీరాలు బాణాలతో నిండి ఉండటం చూసి, వారి అవయవాలన్నీ చూసి, సుగ్రీవుని మనసులో భయం ప్రవేశించింది.
6.46.30
तमुवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः।
सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम् ॥ ६.४६.३० ॥
భయంతో వణికిపోయిన వానరరాజు సుగ్రీవునితో, కన్నీటితో తడిసిన ముఖంతో, దుఃఖంతో కలతపడిన నేత్రాలతో, దీనంగా విభీషణుడు ఇలా పలికాడు.
6.46.31
अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम्।
एवंप्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः ॥ ६.४६.३१ ॥
సుగ్రీవా, భయం చాలు; కన్నీటి వేగాన్ని ఆపు. యుద్ధాలు సాధారణంగా ఇలాగే ఉంటాయి; విజయం నిశ్చితం కాదు.
6.46.32
सभाग्यशेषतास्माकं यदि वीर भविष्यति।
मोहमेतौ प्रहास्येते महात्मानौ महाबलौ ॥ ६.४६.३२ ॥
వీరా, మనకు మిగిలిన అదృష్టం ఉంటే, ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, మహాబలులు, మోహాన్ని వదిలిపెడతారు.
6.46.33
पर्यवस्थापयात्मानमनाथं मां च वानर।
सत्यधर्माभिरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम् ॥ ६.४६.३३ ॥
వానరా, నిన్ను, ఆశ్రయం లేని నన్నూ స్థిరపరచుకో. సత్య ధర్మాలలో నిష్ఠగా ఉన్నవారికి మరణం కలిగించే భయం ఉండదు.
6.46.34
एवमुक्त्वा ततस्तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना।
सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः ॥ ६.४६.३४ ॥
ఇలా చెప్పి, విభీషణుడు నీటితో తడిసిన చేతితో సుగ్రీవుని అందమైన కళ్లను తుడిచాడు.
6.46.35
ततः सलिलमादाय विद्यया परिजप्य च।
सुग्रीवनेत्रे धर्मात्मा प्रममार्ज विभीषणः ॥ ६.४६.३५ ॥
అనంతరం నీటిని తీసుకుని విద్యతో మంత్రించి, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు సుగ్రీవుని కళ్లను తుడిచాడు.
6.46.36
विमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः।
अब्रवीत् कालसम्प्राप्तमसम्भ्रान्तमिदं वचः ॥ ६.४६.३६ ॥
ఆ బుద్ధిమంతుడైన వానరరాజు ముఖాన్ని తుడిచి, విభీషణుడు సమయోచితమైన, నిశ్చలమైన ఈ మాట చెప్పాడు.
6.46.37
न कालः कपिराजेन्द्र वैक्लव्यमवलम्बितुम्।
अतिस्नेहोऽपि कालेऽस्मिन् मरणायोपकल्पते ॥ ६.४६.३७ ॥
ఓ కపిరాజేంద్రా, ఇది దుఃఖంలో మునిగిపోయే సమయం కాదు. ఈ సమయంలో అతి ప్రేమ కూడా మరణానికి దారితీయవచ్చు.
6.46.38
तस्मादुत्सृज्य वैक्लव्यं सर्वकार्यविनाशनम्।
हितं रामपुरोगाणां सैन्यानामनुचिन्तय ॥ ६.४६.३८ ॥
కాబట్టి సమస్త కార్యాలను నాశనం చేసే దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టి, రాముని నాయకత్వంలోని సైన్యాల హితాన్ని ఆలోచించు.
6.46.39
अथ वा रक्ष्यतां रामो यावत्संज्ञाविपर्ययः।
लब्धसंज्ञौ हि काकुत्स्थौ भयं नौ व्यपनेष्यतः ॥ ६.४६.३९ ॥
లేదా రాముడు స్పృహ తప్పిన స్థితి నుండి తేరుకునే వరకు ఆయనను రక్షించనివ్వండి. స్పృహ తిరిగి వచ్చాక ఆ ఇద్దరు కాకుత్స్థులు మన భయాన్ని పోగొడతారు.
6.46.40
नैतत् किंचन रामस्य न च रामो मुमूर्षति।
नह्येनं हास्यते लक्ष्मीर्दुर्लभा या गतायुषाम् ॥ ६.४६.४० ॥
ఇది రామునికి ఏమాత్రం కాదు, రాముడు మరణించాలనుకోడు. ఆయుష్షు తీరినవారిని విడిచిపెట్టే దుర్లభమైన లక్ష్మి ఈయనను విడిచిపెట్టదు.
6.46.41
तस्मादाश्वासयात्मानं बलं चाश्वासय स्वकम्।
यावत् सैन्यानि सर्वाणि पुनः संस्थापयाम्यहम् ॥ ६.४६.४१ ॥
కాబట్టి నిన్ను నీవు ఓదార్చుకో, నీ సైన్యాన్ని కూడా ఓదార్చు. నేను సైన్యాలన్నింటినీ మళ్లీ స్థిరపరిచే వరకు.
6.46.42
एते हि फुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः।
कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरिसत्तम ॥ ६.४६.४२ ॥
ఓ హరిశ్రేష్ఠా, ఈ వానరులు భయంతో కళ్లు విప్పారి కలవరపడ్డారు; ఒకరి చెవిలో ఒకరు ఈ మాట చెప్పుకుంటున్నారు.
6.46.43
मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तमनीकं सम्प्रहर्षितम्।
त्यजन्तु हरयस्त्रासं भुक्तपूर्वामिव स्रजम् ॥ ६.४६.४३ ॥
నేను ముందుకు దూకుతూ, సైన్యం ఎంతో ఆనందంగా ఉండటం చూసి, ఇంతకుముందు ధరించి విడిచిన మాలను వదిలినట్లు వానరులు తమ భయాన్ని విడిచిపెట్టుగాక.
6.46.44
समाश्वास्य तु सुग्रीवं राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
विद्रुतं वानरानीकं तत् समाश्वासयत् पुनः ॥ ६.४६.४४ ॥
రాక్షసరాజు విభీషణుడు సుగ్రీవుని ఓదార్చి, చెదరిపోయి పారిపోయిన వానర సైన్యాన్ని మళ్ళీ ఓదార్చాడు.
6.46.45
इन्द्रजित् तु महामायः सर्वसैन्यसमावृतः।
विवेश नगरीं लङ्कां पितरं चाभ्युपागमत् ॥ ६.४६.४५ ॥
మహామాయావి అయిన ఇంద్రజిత్తు సైన్యమంతటితో చుట్టుముట్టబడి లంకా నగరంలో ప్రవేశించి తండ్రి వద్దకు వెళ్ళాడు.
6.46.46
तत्र रावणमासाद्य अभिवाद्य कृताञ्जलिः।
आचचक्षे प्रियं पित्रे निहतौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४६.४६ ॥
అక్కడ రావణుని వద్దకు చేరి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, ఇంద్రజిత్తు రాముడు, లక్ష్మణుడు హతమయ్యారనే ప్రియమైన వార్తను తండ్రికి తెలిపాడు.
6.46.47
उत्पपात ततो हृष्टः पुत्रं च परिषस्वजे।
रावणो रक्षसां मध्ये श्रुत्वा शत्रू निपातितौ ॥ ६.४६.४७ ॥
అప్పుడు రావణుడు సంతోషంతో లేచి, శత్రువులిద్దరూ పడగొట్టబడ్డారని విని, రాక్షసుల మధ్య కుమారుణ్ణి కౌగిలించుకున్నాడు.
6.46.48
उपाघ्राय च तं मूर्ध्नि पप्रच्छ प्रीतमानसः।
पृच्छते च यथावृत्तं पित्रे तस्मै न्यवेदयत् ॥ ६.४६.४८ ॥
అతని తలను ముద్దాడి, సంతోషమైన మనసుతో అడిగాడు; అడిగినప్పుడు జరిగినదంతా ఇంద్రజిత్తు తండ్రికి యథాతథంగా విన్నవించాడు.
6.46.49
यथा तौ शरबन्धेन निश्चेष्टौ निष्प्रभौ कृतौ ॥ ६.४६.४९ ॥
బాణ బంధంతో ఆ ఇద్దరూ చలనం లేనివారై, కాంతి కోల్పోయినవారిగా చేయబడినట్లు.
6.46.50
स हर्षवेगानुगतान्तरात्मा
श्रुत्वा गिरं तस्य महारथस्य।
जहौ ज्वरं दाशरथेः समुत्थं
प्रहृष्टवाचाभिननन्द पुत्रम् ॥ ६.४६.५० ॥
ఆనందావేగంతో నిండిన హృదయంతో ఆ మహారథుని మాటలు విని దశరథ పుత్రునికి కలిగిన జ్వరాన్ని విడిచిపెట్టి, సంతోషపు స్వరంతో కుమారుణ్ణి అభినందించాడు.