Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.50.1
अथोवाच महातेजा हरिराजो महाबलः।
किमियं व्यथिता सेना मूढवातेव नौर्जले ॥ ६.५०.१ ॥
Entonces habló el señor de los monos, de gran esplendor y gran fuerza: «¿Por qué está angustiado este ejército, como una barca en el agua sacudida por un viento sin rumbo?»
6.50.2
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा वालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
न त्वं पश्यसि रामं च लक्ष्मणं च महारथम् ॥ ६.५०.२ ॥
Al oír las palabras de Sugrīva, Aṅgada, hijo de Vālī, dijo: «¿No ves a Rāma y a Lakṣmaṇa, los grandes guerreros de carro?»
6.50.3
शरजालाचितौ वीरावुभौ दशरथात्मजौ।
शरतल्पे महात्मानौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.५०.३ ॥
Esos dos héroes, cubiertos por una red de flechas, empapados de sangre, yacen sobre un lecho de flechas: son los magnánimos hijos de Daśaratha, Rāma y Lakṣmaṇa.
6.50.4
अथाब्रवीद् वानरेन्द्रः सुग्रीवः पुत्रमङ्गदम्।
नानिमित्तमिदं मन्ये भवितव्यं भयेन तु ॥ ६.५०.४ ॥
Entonces Sugrīva, señor de los monos, dijo a su hijo Aṅgada: «Creo que esto no ocurre sin causa; sin duda debe deberse al miedo.»
6.50.5
विषण्णवदना ह्येते त्यक्तप्रहरणा दिशः।
पलायन्तेऽत्र हरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ ६.५०.५ ॥
Estos monos, con rostros abatidos, habiendo arrojado sus armas, huyen en todas direcciones desde aquí, con los ojos desorbitados por el terror.
6.50.6
अन्योन्यस्य न लज्जन्ते न निरीक्षन्ति पृष्ठतः।
विप्रकर्षन्ति चान्योन्यं पतितं लङ्घयन्ति च ॥ ६.५०.६ ॥
No se avergüenzan unos de otros, ni miran atrás; se arrastran unos a otros y saltan por encima de los caídos.
6.50.7
एतस्मिन्नन्तरे वीरो गदापाणिर्विभीषणः।
सुग्रीवं वर्धयामास राघवं च जयाशिषा ॥ ६.५०.७ ॥
Mientras tanto, el héroe Vibhīṣaṇa, con la maza en la mano, honró a Sugrīva y a Rāghava con bendiciones de victoria.
6.50.8
विभीषणं च सुग्रीवो दृष्ट्वा वानरभीषणम्।
ऋक्षराजं महात्मानं समीपस्थमुवाच ह ॥ ६.५०.८ ॥
Al ver a Vibhīṣaṇa, que aterrorizaba a los monos, Sugrīva habló al magnánimo rey de los osos que estaba cerca.
6.50.9
विभीषणोऽयं सम्प्राप्तो यं दृष्ट्वा वानरर्षभाः।
द्रवन्त्यायतसंत्रासा रावणात्मजशङ्कया ॥ ६.५०.९ ॥
Ha llegado Vibhīṣaṇa, y al verlo los mejores de los monos huyen en gran terror, sospechando que es hijo de Rāvaṇa.
6.50.10
शीघ्रमेतान् सुसंत्रस्तान् बहुधा विप्रधावितान्।
पर्यवस्थापयाख्याहि विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.५०.१० ॥
Rápidamente, detén a estos monos, muy aterrados y dispersos en todas direcciones, y háblales de Vibhīṣaṇa, que se ha acercado.
6.50.11
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु जाम्बवानृक्षपार्थिवः।
वानरान् सान्त्वयामास संनिवर्त्य प्रधावतः ॥ ६.५०.११ ॥
Cuando Sugrīva habló así, Jāmbavān, rey de los osos, hizo volver a los monos que huían y los tranquilizó.
6.50.12
ते निवृत्ताः पुनः सर्वे वानरास्त्यक्तसाध्वसाः।
ऋक्षराजवचः श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.५०.१२ ॥
Habiendo oído las palabras del rey de los osos y visto a Vibhīṣaṇa, todos los monos, despojados del miedo, regresaron de nuevo.
6.50.13
विभीषणस्तु रामस्य दृष्ट्वा गात्रं शरैश्चितम्।
लक्ष्मणस्य तु धर्मात्मा बभूव व्यथितस्तदा ॥ ६.५०.१३ ॥
Al ver el cuerpo de Rāma cubierto de flechas, y también el de Lakṣmaṇa, el virtuoso Vibhīṣaṇa quedó entonces profundamente afligido.
6.50.14
जलक्लिन्नेन हस्तेन तयोर्नेत्रे विमृज्य च।
शोकसम्पीडितमना रुरोद विललाप च ॥ ६.५०.१४ ॥
Enjugando con una mano mojada en agua los ojos de ambos, con la mente oprimida por el dolor, lloró y se lamentó.
6.50.15
इमौ तौ सत्त्वसम्पन्नौ विक्रान्तौ प्रियसंयुगौ।
इमामवस्थां गमितौ राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.५०.१५ ॥
Estos dos, dotados de fortaleza, valientes y amantes de la batalla, han sido llevados a este estado por guerreros rākṣasas engañosos.
6.50.16
भ्रातृपुत्रेण चैतेन दुष्पुत्रेण दुरात्मना।
राक्षस्या जिह्मया बुद्ध्या वञ्चितावृजुविक्रमौ ॥ ६.५०.१६ ॥
Por este hijo de un hermano, hijo perverso y de mente malvada, y por el intelecto torcido de la rākṣasī, estos dos valientes de rectas costumbres fueron engañados.
6.50.17
शरैरिमावलं विद्धौ रुधिरेण समुक्षितौ।
वसुधायामिमौ सुप्तौ दृश्येते शल्यकाविव ॥ ६.५०.१७ ॥
Completamente atravesados por flechas, empapados de sangre, estos dos yacen sobre la tierra y parecen puercoespines.
6.50.18
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्य प्रतिष्ठा काङ्क्षिता मया।
ताविमौ देहनाशाय प्रसुप्तौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.५०.१८ ॥
Confiando en cuyo valor yo había deseado un punto de apoyo, estos dos toros entre los hombres yacen dormidos para la destrucción de sus cuerpos.
6.50.19
जीवन्नद्य विपन्नोऽस्मि नष्टराज्यमनोरथः।
प्राप्तप्रतिज्ञश्च रिपुः सकामो रावणः कृतः ॥ ६.५०.१९ ॥
Aunque vivo hoy, estoy arruinado, perdido mi deseo del reino; mi voto cumplido, el enemigo Rāvaṇa ha logrado su deseo.
6.50.20
एवं विलपमानं तं परिष्वज्य विभीषणम्।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नो हरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.५०.२० ॥
Así, abrazando a Vibhīṣaṇa, que se lamentaba, Sugrīva, rey de los monos, dotado de firmeza de ánimo, habló estas palabras.
6.50.21
राज्यं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ लङ्कायां नेह संशयः।
रावणः सह पुत्रेण स्वकामं नेह लप्स्यते ॥ ६.५०.२१ ॥
¡Oh conocedor del dharma!, sin duda obtendrás el reino de Laṅkā; no hay duda. Rāvaṇa, con su hijo, no alcanzará aquí su deseo.
6.50.22
गरुडाधिष्ठितावेतावुभौ राघवलक्ष्मणौ।
त्यक्त्वा मोहं वधिष्येते सगणं रावणं रणे ॥ ६.५०.२२ ॥
Estos dos, Rāghava y Lakṣmaṇa, protegidos por Garuḍa, desechando el aturdimiento, darán muerte en batalla a Rāvaṇa con su ejército.
6.50.23
तमेवं सान्त्वयित्वा तु समाश्वास्य तु राक्षसम्।
सुषेणं श्वशुरं पार्श्वे सुग्रीवस्तमुवाच ह ॥ ६.५०.२३ ॥
Habiéndole así consolado y tranquilizado a aquel rākṣasa, Sugrīva habló a Suṣeṇa, su suegro, que estaba a su lado.
6.50.24
सह शूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिंदमौ।
गच्छ त्वं भ्रातरौ गृह्य किष्किन्धां रामलक्ष्मणौ ॥ ६.५०.२४ ॥
Junto con las valientes huestes de monos, lleva a los dos hermanos, Rāma y Lakṣmaṇa, que han recobrado el sentido y son domadores de enemigos, y ve a Kiṣkindhā.
6.50.25
अहं तु रावणं हत्वा सपुत्रं सहबान्धवम्।
मैथिलीमानयिष्यामि शक्रो नष्टामिव श्रियम् ॥ ६.५०.२५ ॥
Tras matar a Rāvaṇa junto con sus hijos y parientes, traeré de vuelta a Maithilī, como Indra recupera la fortuna que había perdido.
6.50.26
श्रुत्वैतद् वानरेन्द्रस्य सुषेणो वाक्यमब्रवीत्।
देवासुरं महायुद्धमनुभूतं पुरातनम् ॥ ६.५०.२६ ॥
Al oír estas palabras del señor de los monos, Suṣeṇa habló: he experimentado la antigua y gran batalla entre dioses y asuras.
6.50.27
तदा स्म दानवा देवान् शरसंस्पर्शकोविदान्।
निजघ्नुः शस्त्रविदुषश्छादयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ६.५०.२७ ॥
Entonces los dānavas abatieron a los dioses, diestros en el arte de las flechas y expertos en armas, cubriéndolos una y otra vez con sus saetas.
6.50.28
तानार्तान् नष्टसंज्ञांश्च गतासूंश्च बृहस्पतिः।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ ६.५०.२८ ॥
Bṛhaspati cura a aquellos dioses afligidos, sin sentido y sin vida, con conocimientos unidos a mantras y con hierbas.
6.50.29
तान्यौषधान्यानयितुं क्षीरोदं यान्तु सागरम्।
जवेन वानराः शीघ्रं सम्पातिपनसादयः ॥ ६.५०.२९ ॥
Para traer aquellas hierbas, que los monos vayan rápidamente al Océano de Leche: Sampāti, Panasa y los demás, id con prontitud.
6.50.30
हरयस्तु विजानन्ति पार्वती ते महौषधी।
संजीवकरणीं दिव्यां विशल्यां देवनिर्मिताम् ॥ ६.५०.३० ॥
Los monos conocen aquellas grandes hierbas de la montaña: Saṃjīvakaraṇī, la divina Viśalyā, creadas por los dioses.
6.50.31
चन्द्रश्च नाम द्रोणश्च क्षीरोदे सागरोत्तमे।
अमृतं यत्र मथितं तत्र ते परमौषधी ॥ ६.५०.३१ ॥
Las montañas llamadas Candra y Droṇa están en el océano de leche, el mejor de los océanos, donde se batió el néctar; allí están las hierbas medicinales supremas.
6.50.32
तौ तत्र विहितौ देवैः पर्वतौ तौ महोदधौ।
अयं वायुसुतो राजन् हनूमांस्तत्र गच्छतु ॥ ६.५०.३२ ॥
Esas dos montañas fueron colocadas allí por los dioses, en aquel gran océano. Oh rey, que este hijo del Viento, Hanumān, vaya allí.
6.50.33
एतस्मिन्नन्तरे वायुर्मेघाश्चापि सविद्युतः।
पर्यस्य सागरे तोयं कम्पयन्निव पर्वतान् ॥ ६.५०.३३ ॥
Mientras tanto, el viento y las nubes con relámpagos agitaron las aguas del océano, como si sacudieran las montañas.
6.50.34
महता पक्षवातेन सर्वद्वीपमहाद्रुमाः।
निपेतुर्भग्नविटपाः सलिले लवणाम्भसि ॥ ६.५०.३४ ॥
Por el gran viento de sus alas, los grandes árboles de todas las islas, con las ramas rotas, cayeron en el agua salada.
6.50.35
अभवन् पन्नगास्त्रस्ता भोगिनस्तत्रवासिनः।
शीघ्रं सर्वाणि यादांसि जग्मुश्च लवणार्णवम् ॥ ६.५०.३५ ॥
Las serpientes de capucha que habitaban allí se aterrorizaron, y todas las criaturas marinas se marcharon rápidamente hacia el océano salado.
6.50.36
ततो मुहूर्ताद् गरुडं वैनतेयं महाबलम्।
वानरा ददृशुः सर्वे ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ६.५०.३६ ॥
Entonces, al poco rato, todos los monos vieron al poderoso Garuḍa, hijo de Vinatā, resplandeciente como un fuego.
6.50.37
तमागतमभिप्रेक्ष्य नागास्ते विप्रदुद्रुवुः।
यैस्तु तौ पुरुषौ बद्धौ शरभूतैर्महाबलैः ॥ ६.५०.३७ ॥
Al verlo acercarse, los nāgas —poderosos como śarabhas, los que habían atado a aquellos dos hombres— huyeron en todas direcciones.
6.50.38
ततः सुपर्णः काकुत्स्थौ स्पृष्ट्वा प्रत्यभिनन्द्य च।
विममर्श च पाणिभ्यां मुखे चन्द्रसमप्रभे ॥ ६.५०.३८ ॥
Entonces Suparṇa tocó a los dos Kākutsthas, les devolvió el saludo y, con sus manos, examinó sus rostros, resplandecientes como la luna.
6.50.39
वैनतेयेन संस्पृष्टास्तयोः संरुरुहुर्व्रणाः।
सुवर्णे च तनू स्निग्धे तयोराशु बभूवतुः ॥ ६.५०.३९ ॥
Al contacto de Vainateya, sus heridas se cerraron de inmediato, y sus cuerpos dorados, esbeltos y suaves pronto quedaron restablecidos.
6.50.40
तेजो वीर्यं बलं चौज उत्साहश्च महागुणाः।
प्रदर्शनं च बुद्धिश्च स्मृतिश्च द्विगुणा तयोः ॥ ६.५०.४० ॥
En ambos, el esplendor, el valor, la fuerza, el vigor, el ardor, las grandes virtudes, la demostración de habilidad, el intelecto y la memoria se duplicaron.
6.50.41
तावुत्थाप्य महातेजा गरुडो वासवोपमौ।
उभौ च सस्वजे हृष्टो रामश्चैनमुवाच ह ॥ ६.५०.४१ ॥
Levantando a los dos, semejantes a Vāsava, el gloriosísimo Garuḍa los abrazó a ambos con alegría; entonces Rāma le habló.
6.50.42
भवत्प्रसादाद् व्यसनं रावणिप्रभवं महत्।
उपायेन व्यतिक्रान्तौ शीघ्रं च बलिनौ कृतौ ॥ ६.५०.४२ ॥
Por vuestra gracia, esta gran desgracia nacida de Rāvaṇi ha sido superada por un medio, y los dos hemos sido fortalecidos rápidamente.
6.50.43
यथा तातं दशरथं यथाजं च पितामहम्।
तथा भवन्तमासाद्य हृदयं मे प्रसीदति ॥ ६.५०.४३ ॥
Como mi padre Daśaratha y mi abuelo Aja alegraban mi corazón, así ahora, al encontrarte, mi corazón se alegra.
6.50.44
को भवान् रूपसम्पन्नो दिव्यस्रगनुलेपनः।
वसानो विरजे वस्त्रे दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.५०.४४ ॥
¿Quién eres tú, dotado de belleza, con guirnaldas y ungüentos divinos, vestido con ropas inmaculadas y adornado con joyas divinas?
6.50.45
तमुवाच महातेजा वैनतेयो महाबलः।
पतत्त्रिराजः प्रीतात्मा हर्षपर्याकुलेक्षणम् ॥ ६.५०.४५ ॥
Entonces Vainateya, el poderoso y radiante rey de las aves, con el corazón alegre, le habló a él, con los ojos llenos de gozo.
6.50.46
अहं सखा ते काकुत्स्थ प्रियः प्राणो बहिश्चरः।
गरुत्मानिह सम्प्राप्तो युवयोः साह्यकारणात् ॥ ६.५०.४६ ॥
Oh Kākutstha, soy tu amigo, tu querido aliento vital que se mueve fuera. Garuḍa ha venido aquí para ayudaros a ambos.
6.50.47
असुरा वा महावीर्या दानवा वा महाबलाः।
सुराश्चापि सगन्धर्वाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम् ॥ ६.५०.४७ ॥
Ni los asuras de gran poder, ni los dānavas de gran fuerza, ni siquiera los devas y gandharvas, poniendo al frente a Indra, el de cien sacrificios,
6.50.48
नेमं मोक्षयितुं शक्ताः शरबन्धं सुदारुणम्।
मायाबलादिन्द्रजिता निर्मितं क्रूरकर्मणा ॥ ६.५०.४८ ॥
Ni siquiera ellos podrían liberar esta terrible atadura de flechas, creada por Indrajit, el de obras crueles, mediante el poder de la ilusión.
6.50.49
एते नागाः काद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्रा विषोल्बणाः।
रक्षोमायाप्रभावेण शरभूतास्त्वदाश्रयाः ॥ ६.५०.४९ ॥
Estas serpientes, descendientes de Kadrū, de afilados colmillos y terrible veneno, por el poder de la ilusión de los rākṣasas se han convertido en flechas y se aferran a ti.
6.50.50
सभाग्यश्चासि धर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा समरे रिपुघातिना ॥ ६.५०.५० ॥
Eres afortunado, Rāma, conocedor del dharma, de verdadero valor, pues en la batalla tienes contigo a tu hermano Lakṣmaṇa, matador de enemigos.
6.50.51
इमं श्रुत्वा तु वृत्तान्तं त्वरमाणोऽहमागतः।
सहसैवावयोः स्नेहात् सखित्वमनुपालयन् ॥ ६.५०.५१ ॥
Al oír esta noticia he acudido con prisa; por el afecto que nos une, cumpliendo con nuestra amistad, he venido de repente.
6.50.52
मोक्षितौ च महाघोरादस्मात् सायकबन्धनात्।
अप्रमादश्च कर्तव्यो युवाभ्यां नित्यमेव हि ॥ ६.५०.५२ ॥
Ambos habéis sido liberados de esta terrible atadura de flechas; por tanto, debéis permanecer siempre alerta.
6.50.53
प्रकृत्या राक्षसाः सर्वे संग्रामे कूटयोधिनः।
शूराणां शुद्धभावानां भवतामार्जवं बलम् ॥ ६.५०.५३ ॥
Los rākṣasas, por naturaleza, son todos guerreros de engaño en la batalla; pero vosotros sois héroes de corazón puro, y vuestra rectitud es vuestra fuerza.
6.50.54
तन्न विश्वसनीयं वो राक्षसानां रणाजिरे।
एतेनैवोपमानेन नित्यं जिह्मा हि राक्षसाः ॥ ६.५०.५४ ॥
Por tanto, no debéis fiaros de los rākṣasas en el campo de batalla; por esta misma comparación sabed que los rākṣasas son siempre tortuosos.
6.50.55
एवमुक्त्वा तदा रामं सुपर्णः स महाबलः।
परिष्वज्य च सुस्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ६.५०.५५ ॥
Tras decir esto, el poderoso Suparṇa abrazó con gran cariño a Rāma y comenzó a pedir su despedida.
6.50.56
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपि वत्सल।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि गमिष्यामि यथासुखम् ॥ ६.५०.५६ ॥
¡Oh amigo Rāghava, conocedor del dharma, afectuoso incluso con tus enemigos! Deseo tu permiso; ahora partiré con tranquilidad.
6.50.57
न च कौतूहलं कार्यं सखित्वं प्रति राघव।
कृतकर्मा रणे वीर सखित्वं प्रतिवेत्स्यसि ॥ ६.५०.५७ ॥
No te causes curiosidad por esta amistad, oh Rāghava. Oh héroe, cuando tu obra esté hecha en la batalla, reconocerás mi amistad.
6.50.58
बालवृद्धावशेषां तु लङ्कां कृत्वा शरोर्मिभिः।
रावणं तु रिपुं हत्वा सीतां त्वमुपलप्स्यसे ॥ ६.५०.५८ ॥
Habiendo convertido Laṅkā, salvo los niños y los ancianos, en un mar de olas de flechas, y habiendo abatido al enemigo Rāvaṇa, recuperarás a Sītā.
6.50.59
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुपर्णः शीघ्रविक्रमः।
रामं च नीरुजं कृत्वा मध्ये तेषां वनौकसाम् ॥ ६.५०.५९ ॥
Tras pronunciar estas palabras, el veloz Suparṇa dejó a Rāma libre de dolor y se quedó en medio de aquellos habitantes del bosque.
6.50.60
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा परिष्वज्य च वीर्यवान्।
जगामाकाशमाविश्य सुपर्णः पवनो यथा ॥ ६.५०.६० ॥
Luego, tras dar la vuelta ritual y abrazarlo, el poderoso Suparṇa entró en el cielo y se alejó como el viento.
6.50.61
नीरुजौ राघवौ दृष्ट्वा ततो वानरयूथपाः।
सिंहनादं तदा नेदुर्लाङ्गूलं दुधुवुश्च ते ॥ ६.५०.६१ ॥
Al ver a los dos Rāghavas libres de heridas, los jefes de los monos rugieron como leones y agitaron sus colas.
6.50.62
ततो भेरीः समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यवादयन्।
दध्मुः शङ्खान् सम्प्रहृष्टाः क्ष्वेलन्त्यपि यथापुरम् ॥ ६.५०.६२ ॥
Entonces, muy alegres, golpearon los tambores bherī, tocaron los mṛdaṅga, soplaron las conchas y gritaron como antes.
6.50.63
अपरे स्फोट्य विक्रान्ता वानरा नगयोधिनः।
द्रुमानुत्पाट्य विविधांस्तस्थुः शतसहस्रशः ॥ ६.५०.६३ ॥
Otros monos valientes, guerreros de las montañas, golpearon sus brazos, arrancaron árboles de muchas clases y se alinearon por cientos de miles.
6.50.64
विसृजन्तो महानादांस्त्रासयन्तो निशाचरान्।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५०.६४ ॥
Lanzando grandes rugidos y aterrorizando a los nocturnos, los monos saltarines, deseosos de luchar, llegaron a las puertas de Laṅkā.
6.50.65
तेषां सुभीमस्तुमुलो निनादो
बभूव शाखामृगयूथपानाम्।
क्षये निदाघस्य यथा घनानां
नादः सुभीमो नदतां निशीथे ॥ ६.५०.६५ ॥
Surgió el rugido espantoso y tumultuoso de aquellos jefes de los monos, como el trueno de las nubes a medianoche al final del verano.