ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.50.1
अथोवाच महातेजा हरिराजो महाबलः।
किमियं व्यथिता सेना मूढवातेव नौर्जले ॥ ६.५०.१ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡੋਲਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਇਹ ਸੈਨਾ ਕਿਉਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ?
6.50.2
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा वालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
न त्वं पश्यसि रामं च लक्ष्मणं च महारथम् ॥ ६.५०.२ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਰਥੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ?
6.50.3
शरजालाचितौ वीरावुभौ दशरथात्मजौ।
शरतल्पे महात्मानौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.५०.३ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੇ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ।
6.50.4
अथाब्रवीद् वानरेन्द्रः सुग्रीवः पुत्रमङ्गदम्।
नानिमित्तमिदं मन्ये भवितव्यं भयेन तु ॥ ६.५०.४ ॥
ਤਦ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਜ਼ਰੂਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ।
6.50.5
विषण्णवदना ह्येते त्यक्तप्रहरणा दिशः।
पलायन्तेऽत्र हरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ ६.५०.५ ॥
ਇਹ ਵਾਨਰ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।
6.50.6
अन्योन्यस्य न लज्जन्ते न निरीक्षन्ति पृष्ठतः।
विप्रकर्षन्ति चान्योन्यं पतितं लङ्घयन्ति च ॥ ६.५०.६ ॥
ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.50.7
एतस्मिन्नन्तरे वीरो गदापाणिर्विभीषणः।
सुग्रीवं वर्धयामास राघवं च जयाशिषा ॥ ६.५०.७ ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਵੀਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ।
6.50.8
विभीषणं च सुग्रीवो दृष्ट्वा वानरभीषणम्।
ऋक्षराजं महात्मानं समीपस्थमुवाच ह ॥ ६.५०.८ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.50.9
विभीषणोऽयं सम्प्राप्तो यं दृष्ट्वा वानरर्षभाः।
द्रवन्त्यायतसंत्रासा रावणात्मजशङ्कया ॥ ६.५०.९ ॥
ਇਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।
6.50.10
शीघ्रमेतान् सुसंत्रस्तान् बहुधा विप्रधावितान्।
पर्यवस्थापयाख्याहि विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.५०.१० ॥
ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
6.50.11
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु जाम्बवानृक्षपार्थिवः।
वानरान् सान्त्वयामास संनिवर्त्य प्रधावतः ॥ ६.५०.११ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
6.50.12
ते निवृत्ताः पुनः सर्वे वानरास्त्यक्तसाध्वसाः।
ऋक्षराजवचः श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.५०.१२ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਏ।
6.50.13
विभीषणस्तु रामस्य दृष्ट्वा गात्रं शरैश्चितम्।
लक्ष्मणस्य तु धर्मात्मा बभूव व्यथितस्तदा ॥ ६.५०.१३ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।
6.50.14
जलक्लिन्नेन हस्तेन तयोर्नेत्रे विमृज्य च।
शोकसम्पीडितमना रुरोद विललाप च ॥ ६.५०.१४ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.50.15
इमौ तौ सत्त्वसम्पन्नौ विक्रान्तौ प्रियसंयुगौ।
इमामवस्थां गमितौ राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.५०.१५ ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੱਤਵ-ਸੰਪੰਨ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ; ਛਲੀ ਰਾਕਸ਼ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
6.50.16
भ्रातृपुत्रेण चैतेन दुष्पुत्रेण दुरात्मना।
राक्षस्या जिह्मया बुद्ध्या वञ्चितावृजुविक्रमौ ॥ ६.५०.१६ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੀ ਟੇਢੀ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।
6.50.17
शरैरिमावलं विद्धौ रुधिरेण समुक्षितौ।
वसुधायामिमौ सुप्तौ दृश्येते शल्यकाविव ॥ ६.५०.१७ ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
6.50.18
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्य प्रतिष्ठा काङ्क्षिता मया।
ताविमौ देहनाशाय प्रसुप्तौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.५०.१८ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੋਵੇਂ ਦੇਹ-ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ।
6.50.19
जीवन्नद्य विपन्नोऽस्मि नष्टराज्यमनोरथः।
प्राप्तप्रतिज्ञश्च रिपुः सकामो रावणः कृतः ॥ ६.५०.१९ ॥
ਅੱਜ ਜੀਂਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਰਾਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਰਾਵਣ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
6.50.20
एवं विलपमानं तं परिष्वज्य विभीषणम्।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नो हरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.५०.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.50.21
राज्यं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ लङ्कायां नेह संशयः।
रावणः सह पुत्रेण स्वकामं नेह लप्स्यते ॥ ६.५०.२१ ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਤੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਵੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
6.50.22
गरुडाधिष्ठितावेतावुभौ राघवलक्ष्मणौ।
त्यक्त्वा मोहं वधिष्येते सगणं रावणं रणे ॥ ६.५०.२२ ॥
ਗਰੁੜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਗੇ।
6.50.23
तमेवं सान्त्वयित्वा तु समाश्वास्य तु राक्षसम्।
सुषेणं श्वशुरं पार्श्वे सुग्रीवस्तमुवाच ह ॥ ६.५०.२३ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.50.24
सह शूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिंदमौ।
गच्छ त्वं भ्रातरौ गृह्य किष्किन्धां रामलक्ष्मणौ ॥ ६.५०.२४ ॥
ਸੂਰਮੇ ਵਾਨਰ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ।
6.50.25
अहं तु रावणं हत्वा सपुत्रं सहबान्धवम्।
मैथिलीमानयिष्यामि शक्रो नष्टामिव श्रियम् ॥ ६.५०.२५ ॥
ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਗੁਆਚੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
6.50.26
श्रुत्वैतद् वानरेन्द्रस्य सुषेणो वाक्यमब्रवीत्।
देवासुरं महायुद्धमनुभूतं पुरातनम् ॥ ६.५०.२६ ॥
ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਾਯੁੱਧ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਹੈ।
6.50.27
तदा स्म दानवा देवान् शरसंस्पर्शकोविदान्।
निजघ्नुः शस्त्रविदुषश्छादयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ६.५०.२७ ॥
ਤਦ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ, ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.50.28
तानार्तान् नष्टसंज्ञांश्च गतासूंश्च बृहस्पतिः।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ ६.५०.२८ ॥
ਪੀੜਤ, ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.50.29
तान्यौषधान्यानयितुं क्षीरोदं यान्तु सागरम्।
जवेन वानराः शीघ्रं सम्पातिपनसादयः ॥ ६.५०.२९ ॥
ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਾਨਰ ਤੁਰੰਤ ਖੀਰਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾਣ — ਸੰਪਾਤੀ, ਪਨਸ ਆਦਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜਾਣ।
6.50.30
हरयस्तु विजानन्ति पार्वती ते महौषधी।
संजीवकरणीं दिव्यां विशल्यां देवनिर्मिताम् ॥ ६.५०.३० ॥
ਵਾਨਰ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂ-ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ — ਸੰਜੀਵਕਰਣੀ, ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ।
6.50.31
चन्द्रश्च नाम द्रोणश्च क्षीरोदे सागरोत्तमे।
अमृतं यत्र मथितं तत्र ते परमौषधी ॥ ६.५०.३१ ॥
ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਮ ਦੇ ਪਰਬਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਗਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਾਗਰ ਯਾਨੀ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮੰਥਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ।
6.50.32
तौ तत्र विहितौ देवैः पर्वतौ तौ महोदधौ।
अयं वायुसुतो राजन् हनूमांस्तत्र गच्छतु ॥ ६.५०.३२ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਬਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ, ਉਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਯੂ-ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ।
6.50.33
एतस्मिन्नन्तरे वायुर्मेघाश्चापि सविद्युतः।
पर्यस्य सागरे तोयं कम्पयन्निव पर्वतान् ॥ ६.५०.३३ ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਥ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.50.34
महता पक्षवातेन सर्वद्वीपमहाद्रुमाः।
निपेतुर्भग्नविटपाः सलिले लवणाम्भसि ॥ ६.५०.३४ ॥
ਵੱਡੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਮਹਾਵਰਿਛ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.50.35
अभवन् पन्नगास्त्रस्ता भोगिनस्तत्रवासिनः।
शीघ्रं सर्वाणि यादांसि जग्मुश्च लवणार्णवम् ॥ ६.५०.३५ ॥
ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਡਰ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
6.50.36
ततो मुहूर्ताद् गरुडं वैनतेयं महाबलम्।
वानरा ददृशुः सर्वे ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ६.५०.३६ ॥
ਫਿਰ ਛਿਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵੈਨਤੇਯ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.50.37
तमागतमभिप्रेक्ष्य नागास्ते विप्रदुद्रुवुः।
यैस्तु तौ पुरुषौ बद्धौ शरभूतैर्महाबलैः ॥ ६.५०.३७ ॥
ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਭਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਬਲੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.50.38
ततः सुपर्णः काकुत्स्थौ स्पृष्ट्वा प्रत्यभिनन्द्य च।
विममर्श च पाणिभ्यां मुखे चन्द्रसमप्रभे ॥ ६.५०.३८ ॥
ਫਿਰ ਸੁਪਰਣ ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਟਟੋਲ ਕੇ ਵੇਖੇ।
6.50.39
वैनतेयेन संस्पृष्टास्तयोः संरुरुहुर्व्रणाः।
सुवर्णे च तनू स्निग्धे तयोराशु बभूवतुः ॥ ६.५०.३९ ॥
ਵੈਨਤੇਯ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਚਿਕਨੇ ਸਰੀਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਏ।
6.50.40
तेजो वीर्यं बलं चौज उत्साहश्च महागुणाः।
प्रदर्शनं च बुद्धिश्च स्मृतिश्च द्विगुणा तयोः ॥ ६.५०.४० ॥
ਤੇਜ, ਵੀਰਜ, ਬਲ, ਓਜ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਮਹਾਨ ਗੁਣ, ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਗਏ।
6.50.41
तावुत्थाप्य महातेजा गरुडो वासवोपमौ।
उभौ च सस्वजे हृष्टो रामश्चैनमुवाच ह ॥ ६.५०.४१ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਗਰੁੜ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.50.42
भवत्प्रसादाद् व्यसनं रावणिप्रभवं महत्।
उपायेन व्यतिक्रान्तौ शीघ्रं च बलिनौ कृतौ ॥ ६.५०.४२ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਾਵਣੀ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੰਕਟ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਏ।
6.50.43
यथा तातं दशरथं यथाजं च पितामहम्।
तथा भवन्तमासाद्य हृदयं मे प्रसीदति ॥ ६.५०.४३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਅਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖਿੜਦਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.50.44
को भवान् रूपसम्पन्नो दिव्यस्रगनुलेपनः।
वसानो विरजे वस्त्रे दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.५०.४४ ॥
ਰੂਪਵਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਮਲ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਆਪ ਕੌਣ ਹੋ?
6.50.45
तमुवाच महातेजा वैनतेयो महाबलः।
पतत्त्रिराजः प्रीतात्मा हर्षपर्याकुलेक्षणम् ॥ ६.५०.४५ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਵੈਨਤੇਯ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.50.46
अहं सखा ते काकुत्स्थ प्रियः प्राणो बहिश्चरः।
गरुत्मानिह सम्प्राप्तो युवयोः साह्यकारणात् ॥ ६.५०.४६ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗਰੁੜ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
6.50.47
असुरा वा महावीर्या दानवा वा महाबलाः।
सुराश्चापि सगन्धर्वाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम् ॥ ६.५०.४७ ॥
ਮਹਾਵੀਰਜ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ, ਜਾਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ —
6.50.48
नेमं मोक्षयितुं शक्ताः शरबन्धं सुदारुणम्।
मायाबलादिन्द्रजिता निर्मितं क्रूरकर्मणा ॥ ६.५०.४८ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਰਬੰਧਨ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ।
6.50.49
एते नागाः काद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्रा विषोल्बणाः।
रक्षोमायाप्रभावेण शरभूतास्त्वदाश्रयाः ॥ ६.५०.४९ ॥
ਕਦ੍ਰੂ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਨਾਗ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੀਰ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
6.50.50
सभाग्यश्चासि धर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा समरे रिपुघातिना ॥ ६.५०.५० ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਮ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਹੋ।
6.50.51
इमं श्रुत्वा तु वृत्तान्तं त्वरमाणोऽहमागतः।
सहसैवावयोः स्नेहात् सखित्वमनुपालयन् ॥ ६.५०.५१ ॥
ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਸਤੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਝਟਪਟ ਆ ਗਿਆ।
6.50.52
मोक्षितौ च महाघोरादस्मात् सायकबन्धनात्।
अप्रमादश्च कर्तव्यो युवाभ्यां नित्यमेव हि ॥ ६.५०.५२ ॥
ਇਸ ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਛੁੱਟ ਗਏ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.50.53
प्रकृत्या राक्षसाः सर्वे संग्रामे कूटयोधिनः।
शूराणां शुद्धभावानां भवतामार्जवं बलम् ॥ ६.५०.५३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਸਿੱਧਾਪਣ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਲ ਹੈ।
6.50.54
तन्न विश्वसनीयं वो राक्षसानां रणाजिरे।
एतेनैवोपमानेन नित्यं जिह्मा हि राक्षसाः ॥ ६.५०.५४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸੇ ਉਪਮਾ ਨਾਲ ਸਮਝੋ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਦਾ ਟੇਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.50.55
एवमुक्त्वा तदा रामं सुपर्णः स महाबलः।
परिष्वज्य च सुस्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ६.५०.५५ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਪਰਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਮੰਗਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
6.50.56
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपि वत्सल।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि गमिष्यामि यथासुखम् ॥ ६.५०.५६ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਘਵ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.50.57
न च कौतूहलं कार्यं सखित्वं प्रति राघव।
कृतकर्मा रणे वीर सखित्वं प्रतिवेत्स्यसि ॥ ६.५०.५७ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਦੋਸਤੀ ਬਾਰੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਵੀਰ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਪਛਾਣੋਗੇ।
6.50.58
बालवृद्धावशेषां तु लङ्कां कृत्वा शरोर्मिभिः।
रावणं तु रिपुं हत्वा सीतां त्वमुपलप्स्यसे ॥ ६.५०.५८ ॥
ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਾਓਗੇ।
6.50.59
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुपर्णः शीघ्रविक्रमः।
रामं च नीरुजं कृत्वा मध्ये तेषां वनौकसाम् ॥ ६.५०.५९ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸੁਪਰਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਗ-ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.50.60
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा परिष्वज्य च वीर्यवान्।
जगामाकाशमाविश्य सुपर्णः पवनो यथा ॥ ६.५०.६० ॥
ਫਿਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਸੁਪਰਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਾ ਗਿਆ।
6.50.61
नीरुजौ राघवौ दृष्ट्वा ततो वानरयूथपाः।
सिंहनादं तदा नेदुर्लाङ्गूलं दुधुवुश्च ते ॥ ६.५०.६१ ॥
ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਦੋਹਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਹਿਲਾਈਆਂ।
6.50.62
ततो भेरीः समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यवादयन्।
दध्मुः शङ्खान् सम्प्रहृष्टाः क्ष्वेलन्त्यपि यथापुरम् ॥ ६.५०.६२ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਅਤਿ ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੇਰੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵੀ ਵਜਾਏ, ਸ਼ੰਖ ਫੂਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ।
6.50.63
अपरे स्फोट्य विक्रान्ता वानरा नगयोधिनः।
द्रुमानुत्पाट्य विविधांस्तस्थुः शतसहस्रशः ॥ ६.५०.६३ ॥
ਹੋਰ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਬਾਹਾਂ ਠੋਕ ਕੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।
6.50.64
विसृजन्तो महानादांस्त्रासयन्तो निशाचरान्।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५०.६४ ॥
ਮਹਾਨ ਗਰਜਾਂ ਕਰਦੇ, ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਵਾਨਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
6.50.65
तेषां सुभीमस्तुमुलो निनादो
बभूव शाखामृगयूथपानाम्।
क्षये निदाघस्य यथा घनानां
नादः सुभीमो नदतां निशीथे ॥ ६.५०.६५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਮ੍ਰਿਗ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਦਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਤੁਮੁਲ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ; ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ।