वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.50.1
अथोवाच महातेजा हरिराजो महाबलः।
किमियं व्यथिता सेना मूढवातेव नौर्जले ॥ ६.५०.१ ॥
तेव्हा महातेजस्वी, महाबलवान वानरराज म्हणाला — पाण्यात दिशाहीन वाऱ्याने हेलकावणाऱ्या नावेसारखी ही सेना का व्याकूळ झाली आहे?
6.50.2
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा वालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्।
न त्वं पश्यसि रामं च लक्ष्मणं च महारथम् ॥ ६.५०.२ ॥
सुग्रीवाचे बोल ऐकून वालीपुत्र अंगद म्हणाला — महारथी राम आणि लक्ष्मण तुला दिसत नाहीत का?
6.50.3
शरजालाचितौ वीरावुभौ दशरथात्मजौ।
शरतल्पे महात्मानौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.५०.३ ॥
बाणांच्या जाळ्याने आच्छादलेले, रक्ताने न्हालेले, बाणांच्या शय्येवर पडलेले हे दोन वीर—दशरथाचे दोन पुत्र, महात्मा राम आणि लक्ष्मण.
6.50.4
अथाब्रवीद् वानरेन्द्रः सुग्रीवः पुत्रमङ्गदम्।
नानिमित्तमिदं मन्ये भवितव्यं भयेन तु ॥ ६.५०.४ ॥
तेव्हा वानरराज सुग्रीव पुत्र अंगदाला म्हणाला — हे विनाकारण घडत नाही असे मला वाटते; निश्चितच यामागे भय असले पाहिजे.
6.50.5
विषण्णवदना ह्येते त्यक्तप्रहरणा दिशः।
पलायन्तेऽत्र हरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ॥ ६.५०.५ ॥
हे वानर खिन्न चेहऱ्यांनी, शस्त्रे टाकून, भयाने विस्फारित डोळ्यांनी दिशादिशांना पळत आहेत.
6.50.6
अन्योन्यस्य न लज्जन्ते न निरीक्षन्ति पृष्ठतः।
विप्रकर्षन्ति चान्योन्यं पतितं लङ्घयन्ति च ॥ ६.५०.६ ॥
ते एकमेकांना लाजत नाहीत, मागे वळून पाहतही नाहीत; एकमेकांना ओढतात आणि पडलेल्यांवरून उड्या मारतात.
6.50.7
एतस्मिन्नन्तरे वीरो गदापाणिर्विभीषणः।
सुग्रीवं वर्धयामास राघवं च जयाशिषा ॥ ६.५०.७ ॥
याच वेळी गदा हाती घेतलेल्या वीर विभीषणाने सुग्रीव आणि राघव यांना जयाशीर्वादांनी गौरवले.
6.50.8
विभीषणं च सुग्रीवो दृष्ट्वा वानरभीषणम्।
ऋक्षराजं महात्मानं समीपस्थमुवाच ह ॥ ६.५०.८ ॥
वानरांना भीती घालणाऱ्या विभीषणाला पाहून सुग्रीव जवळ उभ्या असलेल्या महात्मा ऋक्षराजाला म्हणाला.
6.50.9
विभीषणोऽयं सम्प्राप्तो यं दृष्ट्वा वानरर्षभाः।
द्रवन्त्यायतसंत्रासा रावणात्मजशङ्कया ॥ ६.५०.९ ॥
हा विभीषण आला आहे; त्याला पाहून वानरश्रेष्ठ रावणपुत्र असल्याच्या शंकेने घाबरून पळत आहेत.
6.50.10
शीघ्रमेतान् सुसंत्रस्तान् बहुधा विप्रधावितान्।
पर्यवस्थापयाख्याहि विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.५०.१० ॥
लवकर या अत्यंत घाबरलेल्या, विविध दिशांना पळणाऱ्या वानरांना थांबवून जवळ आलेल्या विभीषणाबद्दल त्यांना सांग.
6.50.11
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु जाम्बवानृक्षपार्थिवः।
वानरान् सान्त्वयामास संनिवर्त्य प्रधावतः ॥ ६.५०.११ ॥
सुग्रीवाने असे सांगितल्यावर ऋक्षराज जाम्बवानाने पळणाऱ्या वानरांना परत बोलावून धीर दिला.
6.50.12
ते निवृत्ताः पुनः सर्वे वानरास्त्यक्तसाध्वसाः।
ऋक्षराजवचः श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा विभीषणम् ॥ ६.५०.१२ ॥
ऋक्षराजाचे शब्द ऐकून आणि विभीषणाला पाहून, भीती सोडून सर्व वानर पुन्हा परत आले.
6.50.13
विभीषणस्तु रामस्य दृष्ट्वा गात्रं शरैश्चितम्।
लक्ष्मणस्य तु धर्मात्मा बभूव व्यथितस्तदा ॥ ६.५०.१३ ॥
रामाचे शरीर बाणांनी आच्छादलेले पाहून आणि लक्ष्मणालाही पाहून धर्मात्मा विभीषण तेव्हा व्यथित झाले.
6.50.14
जलक्लिन्नेन हस्तेन तयोर्नेत्रे विमृज्य च।
शोकसम्पीडितमना रुरोद विललाप च ॥ ६.५०.१४ ॥
पाण्याने ओल्या झालेल्या हाताने त्या दोघांचे डोळे पुसून, शोकाने पीडित मनाने ते रडले आणि विलाप करू लागले.
6.50.15
इमौ तौ सत्त्वसम्पन्नौ विक्रान्तौ प्रियसंयुगौ।
इमामवस्थां गमितौ राक्षसैः कूटयोधिभिः ॥ ६.५०.१५ ॥
हे दोघे सत्त्वसंपन्न, पराक्रमी, युद्धप्रिय आहेत; कपटी राक्षस योद्ध्यांनी यांना ही अवस्था आणली आहे.
6.50.16
भ्रातृपुत्रेण चैतेन दुष्पुत्रेण दुरात्मना।
राक्षस्या जिह्मया बुद्ध्या वञ्चितावृजुविक्रमौ ॥ ६.५०.१६ ॥
भावाचा हा दुष्ट पुत्र, दुरात्मा आणि राक्षसीच्या कुटिल बुद्धीने या सरळ पराक्रमी वीरांना फसवले.
6.50.17
शरैरिमावलं विद्धौ रुधिरेण समुक्षितौ।
वसुधायामिमौ सुप्तौ दृश्येते शल्यकाविव ॥ ६.५०.१७ ॥
बाणांनी पूर्णपणे विद्ध, रक्ताने भिजलेले हे दोघे जमिनीवर साळिंदरांसारखे पडलेले दिसत आहेत.
6.50.18
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्य प्रतिष्ठा काङ्क्षिता मया।
ताविमौ देहनाशाय प्रसुप्तौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.५०.१८ ॥
ज्यांच्या पराक्रमाचा आधार घेऊन मी प्रतिष्ठेची इच्छा केली होती, ते हे पुरुषश्रेष्ठ देहनाशासाठी निजले आहेत.
6.50.19
जीवन्नद्य विपन्नोऽस्मि नष्टराज्यमनोरथः।
प्राप्तप्रतिज्ञश्च रिपुः सकामो रावणः कृतः ॥ ६.५०.१९ ॥
आज जिवंत असूनही मी नष्ट झालो आहे; राज्याची माझी इच्छा मावळली. माझी प्रतिज्ञा पूर्ण झाली नाही, आणि शत्रू रावण आपली इच्छा साधून बसला आहे.
6.50.20
एवं विलपमानं तं परिष्वज्य विभीषणम्।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नो हरिराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.५०.२० ॥
असा विलाप करणाऱ्या विभीषणाला आलिंगन देऊन, धैर्यसंपन्न वानरराज सुग्रीव असे म्हणाला.
6.50.21
राज्यं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ लङ्कायां नेह संशयः।
रावणः सह पुत्रेण स्वकामं नेह लप्स्यते ॥ ६.५०.२१ ॥
हे धर्मज्ञा, तू लंकेचे राज्य नक्कीच मिळवशील, यात संशय नाही. पुत्रासह रावण येथे आपली इच्छा साधणार नाही.
6.50.22
गरुडाधिष्ठितावेतावुभौ राघवलक्ष्मणौ।
त्यक्त्वा मोहं वधिष्येते सगणं रावणं रणे ॥ ६.५०.२२ ॥
गरुडाने संरक्षित असलेले हे दोघे, राघव आणि लक्ष्मण, मोह सोडून रणांगणात परिवारासह रावणाचा वध करतील.
6.50.23
तमेवं सान्त्वयित्वा तु समाश्वास्य तु राक्षसम्।
सुषेणं श्वशुरं पार्श्वे सुग्रीवस्तमुवाच ह ॥ ६.५०.२३ ॥
अशा प्रकारे त्या राक्षसाला धीर देऊन सांत्वन करून, सुग्रीवाने शेजारी असलेल्या आपला सासरा सुषेणाला म्हटले.
6.50.24
सह शूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिंदमौ।
गच्छ त्वं भ्रातरौ गृह्य किष्किन्धां रामलक्ष्मणौ ॥ ६.५०.२४ ॥
शूर वानरसमूहासह, शुद्धीवर आलेल्या, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्या दोन्ही भावांना, राम आणि लक्ष्मणाला घेऊन तू किष्किंधेला जा.
6.50.25
अहं तु रावणं हत्वा सपुत्रं सहबान्धवम्।
मैथिलीमानयिष्यामि शक्रो नष्टामिव श्रियम् ॥ ६.५०.२५ ॥
मी रावणाला त्याच्या पुत्रांसह आणि बांधवांसह ठार करून, इंद्राने गमावलेली श्री परत आणावी तसे मैथिलीला परत आणीन.
6.50.26
श्रुत्वैतद् वानरेन्द्रस्य सुषेणो वाक्यमब्रवीत्।
देवासुरं महायुद्धमनुभूतं पुरातनम् ॥ ६.५०.२६ ॥
वानरराजाचे हे वचन ऐकून सुषेण म्हणाला — देव आणि असुर यांच्यातील प्राचीन महायुद्ध मी अनुभवले आहे.
6.50.27
तदा स्म दानवा देवान् शरसंस्पर्शकोविदान्।
निजघ्नुः शस्त्रविदुषश्छादयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ६.५०.२७ ॥
तेव्हा दानवांनी, बाणप्रयोगात निपुण आणि शस्त्रविद्या जाणणाऱ्या देवांना वारंवार बाणांनी झाकून ठार मारले.
6.50.28
तानार्तान् नष्टसंज्ञांश्च गतासूंश्च बृहस्पतिः।
विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ॥ ६.५०.२८ ॥
पीडित, मूर्च्छित आणि प्राणहीन झालेल्या त्या देवांवर बृहस्पती मंत्रयुक्त विद्या आणि औषधी यांनी उपचार करत आहे.
6.50.29
तान्यौषधान्यानयितुं क्षीरोदं यान्तु सागरम्।
जवेन वानराः शीघ्रं सम्पातिपनसादयः ॥ ६.५०.२९ ॥
ती औषधे आणण्यासाठी वानरांनी वेगाने क्षीरसागराकडे जावे — संपाती, पनस इत्यादी लवकर जावोत.
6.50.30
हरयस्तु विजानन्ति पार्वती ते महौषधी।
संजीवकरणीं दिव्यां विशल्यां देवनिर्मिताम् ॥ ६.५०.३० ॥
वानर त्या पर्वतावरील महौषधी जाणतात — संजीवकरणी, दिव्य आणि विशल्या, जी देवांनी निर्माण केलेली आहे.
6.50.31
चन्द्रश्च नाम द्रोणश्च क्षीरोदे सागरोत्तमे।
अमृतं यत्र मथितं तत्र ते परमौषधी ॥ ६.५०.३१ ॥
चंद्र आणि द्रोण नावाचे पर्वत श्रेष्ठ सागर क्षीरसागरात आहेत; अमृतासाठी मंथन झाले तेथेच ते परम औषधी आहेत.
6.50.32
तौ तत्र विहितौ देवैः पर्वतौ तौ महोदधौ।
अयं वायुसुतो राजन् हनूमांस्तत्र गच्छतु ॥ ६.५०.३२ ॥
ते दोन पर्वत देवांनी तेथे, त्या महासागरात, स्थापित केले आहेत. हे राजा, हा वायुपुत्र हनुमान तेथे जावो.
6.50.33
एतस्मिन्नन्तरे वायुर्मेघाश्चापि सविद्युतः।
पर्यस्य सागरे तोयं कम्पयन्निव पर्वतान् ॥ ६.५०.३३ ॥
याच वेळी वारा आणि विजांसह मेघ समुद्राचे पाणी ढवळून, जणू पर्वत कंपित करू लागले.
6.50.34
महता पक्षवातेन सर्वद्वीपमहाद्रुमाः।
निपेतुर्भग्नविटपाः सलिले लवणाम्भसि ॥ ६.५०.३४ ॥
महान पंखांच्या वाऱ्याने सर्व बेटांवरील महावृक्ष, तुटलेल्या फांद्यांसह, खाऱ्या पाण्यात कोसळले.
6.50.35
अभवन् पन्नगास्त्रस्ता भोगिनस्तत्रवासिनः।
शीघ्रं सर्वाणि यादांसि जग्मुश्च लवणार्णवम् ॥ ६.५०.३५ ॥
तेथे राहणारे फणाधारी नाग भयभीत झाले; सर्व जलचर लवकरच खाऱ्या समुद्राकडे निघून गेले.
6.50.36
ततो मुहूर्ताद् गरुडं वैनतेयं महाबलम्।
वानरा ददृशुः सर्वे ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ६.५०.३६ ॥
नंतर क्षणार्धात सर्व वानरांनी अग्नीसारखा तेजस्वी महाबली वैनतेय गरुड पाहिला.
6.50.37
तमागतमभिप्रेक्ष्य नागास्ते विप्रदुद्रुवुः।
यैस्तु तौ पुरुषौ बद्धौ शरभूतैर्महाबलैः ॥ ६.५०.३७ ॥
त्याला येताना पाहून, ज्या शरभांसारख्या महाबलवान नागांनी त्या दोन पुरुषांना बांधून ठेवले होते, ते सर्व भयाने सर्व दिशांना पळून गेले.
6.50.38
ततः सुपर्णः काकुत्स्थौ स्पृष्ट्वा प्रत्यभिनन्द्य च।
विममर्श च पाणिभ्यां मुखे चन्द्रसमप्रभे ॥ ६.५०.३८ ॥
मग सुपर्णाने काकुत्स्थ दोघांना स्पर्श करून प्रत्यभिवादन केले आणि आपल्या हातांनी त्यांची चंद्रासारखी तेजस्वी मुखे चाचपून पाहिली.
6.50.39
वैनतेयेन संस्पृष्टास्तयोः संरुरुहुर्व्रणाः।
सुवर्णे च तनू स्निग्धे तयोराशु बभूवतुः ॥ ६.५०.३९ ॥
वैनतेयाच्या स्पर्शाने त्या दोघांच्या जखमा लगेच भरून आल्या; त्यांची सोनेरी, सडपातळ, गुळगुळीत शरीरे लवकरच पूर्ववत झाली.
6.50.40
तेजो वीर्यं बलं चौज उत्साहश्च महागुणाः।
प्रदर्शनं च बुद्धिश्च स्मृतिश्च द्विगुणा तयोः ॥ ६.५०.४० ॥
तेज, वीर्य, बल, ओज, उत्साह, महान गुण, पराक्रमाचे प्रदर्शन, बुद्धी आणि स्मृती हे सर्व त्या दोघांमध्ये दुप्पट झाले.
6.50.41
तावुत्थाप्य महातेजा गरुडो वासवोपमौ।
उभौ च सस्वजे हृष्टो रामश्चैनमुवाच ह ॥ ६.५०.४१ ॥
इंद्रासमान त्या दोघांना उठवून, महातेजस्वी गरुडाने आनंदाने दोघांना आलिंगन दिले; तेव्हा राम त्याला म्हणाला.
6.50.42
भवत्प्रसादाद् व्यसनं रावणिप्रभवं महत्।
उपायेन व्यतिक्रान्तौ शीघ्रं च बलिनौ कृतौ ॥ ६.५०.४२ ॥
तुमच्या कृपेने रावणिपासून (इंद्रजित) उद्भवलेले हे महान संकट एका उपायाने पार झाले; आम्ही दोघेही लवकरच बलवान झालो.
6.50.43
यथा तातं दशरथं यथाजं च पितामहम्।
तथा भवन्तमासाद्य हृदयं मे प्रसीदति ॥ ६.५०.४३ ॥
जसे वडील दशरथ आणि आजोबा अज यांना पाहून मन प्रसन्न होत असे, तसेच आपल्याला भेटून माझे मन प्रसन्न होत आहे.
6.50.44
को भवान् रूपसम्पन्नो दिव्यस्रगनुलेपनः।
वसानो विरजे वस्त्रे दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.५०.४४ ॥
रूपसंपन्न, दिव्य माला व चंदन लेप धारण केलेले, निर्मल वस्त्रे परिधान केलेले आणि दिव्य अलंकारांनी शोभणारे आपण कोण आहात?
6.50.45
तमुवाच महातेजा वैनतेयो महाबलः।
पतत्त्रिराजः प्रीतात्मा हर्षपर्याकुलेक्षणम् ॥ ६.५०.४५ ॥
महातेजस्वी, महाबलवान वैनतेय, पक्षिराज प्रसन्न मनाने, हर्षाने व्याकुल नेत्रांनी त्याला म्हणाला.
6.50.46
अहं सखा ते काकुत्स्थ प्रियः प्राणो बहिश्चरः।
गरुत्मानिह सम्प्राप्तो युवयोः साह्यकारणात् ॥ ६.५०.४६ ॥
हे काकुत्स्था! मी तुझा मित्र आहे, तुझा प्रिय प्राणच जणू बाहेर संचार करणारा. तुम्हा दोघांच्या साहाय्यासाठी गरुड येथे आला आहे.
6.50.47
असुरा वा महावीर्या दानवा वा महाबलाः।
सुराश्चापि सगन्धर्वाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम् ॥ ६.५०.४७ ॥
महापराक्रमी असुर, महाबलवान दानव, किंवा शतक्रतू इंद्राला पुढे करून देव व गंधर्वही —
6.50.48
नेमं मोक्षयितुं शक्ताः शरबन्धं सुदारुणम्।
मायाबलादिन्द्रजिता निर्मितं क्रूरकर्मणा ॥ ६.५०.४८ ॥
इंद्रजिताने मायेच्या बळाने निर्माण केलेले, क्रूर कर्म करणाऱ्याने रचलेले हे अति भयानक शरबंधन, त्यांनाही सोडवता येणार नाही.
6.50.49
एते नागाः काद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्रा विषोल्बणाः।
रक्षोमायाप्रभावेण शरभूतास्त्वदाश्रयाः ॥ ६.५०.४९ ॥
कद्रूचे हे पुत्र नाग, तीक्ष्ण दाढा आणि भयंकर विष असलेले, राक्षसांच्या मायेच्या प्रभावाने बाण बनून तुमच्यावर विसावले आहेत.
6.50.50
सभाग्यश्चासि धर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा समरे रिपुघातिना ॥ ६.५०.५० ॥
हे धर्मज्ञ राम, सत्यपराक्रमी, तुम्ही भाग्यवान आहात; युद्धात शत्रूंचा संहार करणारा भाऊ लक्ष्मण तुमच्यासोबत आहे.
6.50.51
इमं श्रुत्वा तु वृत्तान्तं त्वरमाणोऽहमागतः।
सहसैवावयोः स्नेहात् सखित्वमनुपालयन् ॥ ६.५०.५१ ॥
ही वार्ता ऐकून मी त्वरेने आलो; आपल्या दोघांच्या स्नेहामुळे, मैत्री जपण्यासाठी मी अचानक आलो.
6.50.52
मोक्षितौ च महाघोरादस्मात् सायकबन्धनात्।
अप्रमादश्च कर्तव्यो युवाभ्यां नित्यमेव हि ॥ ६.५०.५२ ॥
या महाभयंकर बाणबंधनातून तुम्ही दोघे मुक्त झालात; म्हणून तुम्ही दोघांनी नेहमी सावध राहिले पाहिजे.
6.50.53
प्रकृत्या राक्षसाः सर्वे संग्रामे कूटयोधिनः।
शूराणां शुद्धभावानां भवतामार्जवं बलम् ॥ ६.५०.५३ ॥
राक्षस स्वभावतःच युद्धात कपटी योद्धे आहेत; तुम्ही शूर आणि शुद्ध मनाचे आहात; सरळपणा हेच तुमचे बळ आहे.
6.50.54
तन्न विश्वसनीयं वो राक्षसानां रणाजिरे।
एतेनैवोपमानेन नित्यं जिह्मा हि राक्षसाः ॥ ६.५०.५४ ॥
म्हणून रणभूमीवर राक्षसांवर तुम्ही विश्वास ठेवू नये; या उपमेनेच जाणा, राक्षस नेहमी कुटिल असतात.
6.50.55
एवमुक्त्वा तदा रामं सुपर्णः स महाबलः।
परिष्वज्य च सुस्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ६.५०.५५ ॥
असे बोलून महाबली सुपर्ण रामाला अतिशय स्नेहाने आलिंगन देऊन निरोप मागू लागला.
6.50.56
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपि वत्सल।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि गमिष्यामि यथासुखम् ॥ ६.५०.५६ ॥
हे मित्रा राघवा! धर्मज्ञा, शत्रूंवरही प्रेम करणाऱ्या! मी तुझी अनुज्ञा मागतो; आता सुखाने जाईन.
6.50.57
न च कौतूहलं कार्यं सखित्वं प्रति राघव।
कृतकर्मा रणे वीर सखित्वं प्रतिवेत्स्यसि ॥ ६.५०.५७ ॥
हे राघवा, मैत्रीबद्दल कुतूहल बाळगू नकोस. हे वीरा, रणात तुझे कार्य पूर्ण झाल्यावर माझी मैत्री तू ओळखशील.
6.50.58
बालवृद्धावशेषां तु लङ्कां कृत्वा शरोर्मिभिः।
रावणं तु रिपुं हत्वा सीतां त्वमुपलप्स्यसे ॥ ६.५०.५८ ॥
बालक आणि वृद्धांखेरीज लंकेला बाणांच्या लाटांनी उद्ध्वस्त करून, शत्रू रावणाचा वध करून तू सीतेला मिळवशील.
6.50.59
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुपर्णः शीघ्रविक्रमः।
रामं च नीरुजं कृत्वा मध्ये तेषां वनौकसाम् ॥ ६.५०.५९ ॥
असे बोलून वेगवान पराक्रमी सुपर्णाने रामाला रोगमुक्त केले आणि त्या वनवासींच्या मध्ये तो उभा राहिला.
6.50.60
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा परिष्वज्य च वीर्यवान्।
जगामाकाशमाविश्य सुपर्णः पवनो यथा ॥ ६.५०.६० ॥
नंतर प्रदक्षिणा घालून, आलिंगन देऊन, वीर्यवान सुपर्ण आकाशात प्रवेश करून वायूसारखा निघून गेला.
6.50.61
नीरुजौ राघवौ दृष्ट्वा ततो वानरयूथपाः।
सिंहनादं तदा नेदुर्लाङ्गूलं दुधुवुश्च ते ॥ ६.५०.६१ ॥
रोगमुक्त दोन्ही राघवबंधूंना पाहून तेव्हा वानरयूथपतींनी सिंहनाद केला आणि आपली शेपटी हलवली.
6.50.62
ततो भेरीः समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यवादयन्।
दध्मुः शङ्खान् सम्प्रहृष्टाः क्ष्वेलन्त्यपि यथापुरम् ॥ ६.५०.६२ ॥
मग ते अत्यंत हर्षित होऊन भेरी वाजवू लागले, मृदंगही वाजवले, शंख फुंकले आणि पूर्वीप्रमाणेच गर्जना केली.
6.50.63
अपरे स्फोट्य विक्रान्ता वानरा नगयोधिनः।
द्रुमानुत्पाट्य विविधांस्तस्थुः शतसहस्रशः ॥ ६.५०.६३ ॥
इतर पराक्रमी वानर, जे पर्वतांनाच योद्धे होते, दंड थोपटून विविध वृक्ष उपटून लाखोंच्या संख्येने उभे राहिले.
6.50.64
विसृजन्तो महानादांस्त्रासयन्तो निशाचरान्।
लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५०.६४ ॥
महानाद करत, निशाचरांना भयभीत करत, युद्धाच्या इच्छेने उड्या मारणारे वानर लंकेच्या दारांपर्यंत आले.
6.50.65
तेषां सुभीमस्तुमुलो निनादो
बभूव शाखामृगयूथपानाम्।
क्षये निदाघस्य यथा घनानां
नादः सुभीमो नदतां निशीथे ॥ ६.५०.६५ ॥
त्या शाखामृग यूथपतींचा अत्यंत भयंकर, तुमुल नाद उठला; ग्रीष्माच्या अखेरीस मध्यरात्री ढगांच्या गर्जनेसारखा.