વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.53.1
धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
क्रोधेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्नुरगो यथा ॥ ६.५३.१ ॥
ધૂમ્રાક્ષ હણાયો એ સાંભળીને રાક્ષસેશ્વર રાવણ મહાક્રોધથી વ્યાપ્ત થયો અને સર્પની જેમ નિસાસા નાખવા લાગ્યો.
6.53.2
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य क्रोधेन कलुषीकृतः।
अब्रवीद् राक्षसं क्रूरं वज्रदंष्ट्रं महाबलम् ॥ ६.५३.२ ॥
લાંબા અને ગરમ નિસાસા નાખીને ક્રોધથી કલુષિત થયેલો રાવણ ક્રૂર અને મહાબળવાન વજ્રદંષ્ટ્ર નામના રાક્ષસને બોલ્યો.
6.53.3
गच्छ त्वं वीर निर्याहि राक्षसैः परिवारितः।
जहि दाशरथिं रामं सुग्रीवं वानरैः सह ॥ ६.५३.३ ॥
હે વીર, તું જા; રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો નીકળ; દશરથપુત્ર રામને અને વાનરો સહિત સુગ્રીવને હણ.
6.53.4
तथेत्युक्त्वा द्रुततरं मायावी राक्षसेश्वरः।
निर्जगाम बलैः सार्धं बहुभिः परिवारितः ॥ ६.५३.४ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને માયાવી રાક્ષસેશ્વર અત્યંત ઝડપથી સેના સાથે, અનેકોથી ઘેરાયેલો નીકળી ગયો.
6.53.5
नागैरश्वैः खरैरुष्ट्रैः संयुक्तः सुसमाहितः।
पताकाध्वजचित्रैश्च बहुभिः समलंकृतः ॥ ६.५३.५ ॥
હાથી, ઘોડા, ગધેડા, ઊંટોથી યુક્ત, સારી રીતે ગોઠવાયેલો, પતાકા અને રંગબેરંગી ધ્વજોથી શોભિત.
6.53.6
ततो विचित्रकेयूरमुकुटेन विभूषितः।
तनुत्रं स समावृत्य सधनुर्निर्ययौ द्रुतम् ॥ ६.५३.६ ॥
પછી વિચિત્ર બાજુબંધ અને મુકુટથી શોભિત થઈ, બખ્તર પહેરીને, ધનુષ્ય લઈને તે ઝડપથી નીકળ્યો.
6.53.7
पताकालंकृतं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषितम्।
रथं प्रदक्षिणं कृत्वा समारोहच्चमूपतिः ॥ ६.५३.७ ॥
ધ્વજાઓથી શણગારેલા, તેજસ્વી, તપાવેલા સોનાથી વિભૂષિત રથની પ્રદક્ષિણા કરીને સેનાપતિ તેના પર ચઢ્યો.
6.53.8
ऋष्टिभिस्तोमरैश्चित्रैः श्लक्ष्णैश्च मुसलैरपि।
भिन्दिपालैश्च चापैश्च शक्तिभिः पट्टिशैरपि ॥ ६.५३.८ ॥
ઋષ્ટિ, તોમર, વિચિત્ર શસ્ત્રો, લીસા મુસળ, ભિંદિપાલ, ધનુષ્ય, શક્તિ અને પટ્ટિશ સાથે.
6.53.9
खड्गैश्चक्रैर्गदाभिश्च निशितैश्च परश्वधैः।
पदातयश्च निर्यान्ति विविधाः शस्त्रपाणयः ॥ ६.५३.९ ॥
તલવારો, ચક્રો, ગદાઓ અને તીક્ષ્ણ કુહાડીઓ સાથે પાયદળ સૈનિકો વિવિધ શસ્ત્રો હાથમાં લઈ નીકળે છે.
6.53.10
विचित्रवाससः सर्वे दीप्ता राक्षसपुङ्गवाः।
गजा महोत्कटाः शूराश्चलन्त इव पर्वताः ॥ ६.५३.१० ॥
વિચિત્ર વસ્ત્રો પહેરેલા, સૌ તેજસ્વી રાક્ષસ-શ્રેષ્ઠો, અને અતિ ઉગ્ર શૂર હાથીઓ જાણે ચાલતા પર્વતો.
6.53.11
ते युद्धकुशला रूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः।
अन्ये लक्षणसंयुक्ताः शूरारूढा महाबलाः ॥ ६.५३.११ ॥
યુદ્ધકુશળ તેઓ તોમર અને અંકુશ હાથમાં લઈ સવાર થયા; અન્ય લક્ષણયુક્ત, શૂર અને મહાબળવાન યોદ્ધાઓ પણ સવાર થયા.
6.53.12
तद् राक्षसबलं सर्वं विप्रस्थितमशोभत।
प्रावृट्काले यथा मेघा नर्दमानाः सविद्युतः ॥ ६.५३.१२ ॥
તે સંપૂર્ણ રાક્ષસ-સેના પ્રસ્થાન કરીને વર્ષાઋતુમાં વીજળી સાથે ગર્જતા મેઘો જેવી શોભી ઊઠી.
6.53.13
निःसृता दक्षिणद्वारादङ्गदो यत्र यूथपः।
तेषां निष्क्रममाणानामशुभं समजायत ॥ ६.५३.१३ ॥
દક્ષિણ દ્વારથી નીકળીને, જ્યાં યૂથપતિ અંગદ હતા, તેઓ નીકળતા હતા ત્યારે અશુભ બન્યું.
6.53.14
आकाशाद् विघनात् तीव्रा उल्काश्चाभ्यपतंस्तदा।
वमन्तः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे ॥ ६.५३.१४ ॥
ત્યારે આકાશમાંથી, વાદળો વચ્ચેથી, પ્રચંડ ઉલ્કાઓ પડી, અગ્નિજ્વાળાઓ ઓકતી; અને ભયંકર શિયાળો ચીસો પાડવા લાગ્યા.
6.53.15
व्याहरन्त मृगा घोरा रक्षसां निधनं तदा।
समापतन्तो योधास्तु प्रास्खलंस्तत्र दारुणम् ॥ ६.५३.१५ ॥
ત્યારે ભયંકર પ્રાણીઓ રાક્ષસોના વિનાશની સૂચના આપતા બૂમો પાડવા લાગ્યા; દોડી આવતા યોદ્ધાઓ ત્યાં ભયંકર રીતે ઠોકર ખાઈ પડ્યા.
6.53.16
एतानौत्पातिकान् दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रो महाबलः।
धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी निर्जगाम रणोत्सुकः ॥ ६.५३.१६ ॥
આ અપશુકનો જોઈને મહાબલી વજ્રદંષ્ટ્રે ધીરજ ધારણ કરી, તેજસ્વી બનીને, યુદ્ધોત્સુક થઈ નીકળ્યો.
6.53.17
तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः।
प्रणेदुः सुमहानादान् दिशः शब्देन पूरयन् ॥ ६.५३.१७ ॥
તેમને ભાગતા જોઈને, જીતી ગયા માનતા વાનરોએ મોટી ગર્જના કરી અને અવાજથી દિશાઓ ભરી દીધી.
6.53.18
ततः प्रवृत्तं तुमुलं हरीणां राक्षसैः सह।
घोराणां भीमरूपाणामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम् ॥ ६.५३.१८ ॥
ત્યારે વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયંકર રૂપવાળા, એકબીજાને મારવાની ઇચ્છા રાખતા યોદ્ધાઓનો ઘોર કોલાહલ શરૂ થયો.
6.53.19
निष्पतन्तो महोत्साहा भिन्नदेहशिरोधराः।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा न्यपतन् धरणीतले ॥ ६.५३.१९ ॥
મહોત્સાહથી આગળ ધસતા, જેમના દેહ અને ગરદન છિન્નભિન્ન થયા હતા, જેમનાં સર્વ અંગ રક્તથી ભીંજાયાં હતાં, તેઓ ધરતી પર પડ્યા.
6.53.20
केचिदन्योन्यमासाद्य शूराः परिघबाहवः।
चिक्षिपुर्विविधान् शस्त्रान् समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ६.५३.२० ॥
કેટલાક, પરિઘ જેવા બાહુવાળા શૂરવીરો, એકબીજાની સામે આવી, યુદ્ધમાં પીછેહઠ ન કરતાં વિવિધ શસ્ત્રો ફેંકવા લાગ્યા.
6.53.21
द्रुमाणां च शिलानां च शस्त्राणां चापि निःस्वनः।
श्रूयते सुमहांस्तत्र घोरो हृदयभेदनः ॥ ६.५३.२१ ॥
ત્યાં વૃક્ષો, શિલાઓ અને શસ્ત્રોનો અત્યંત મોટો, ભયંકર, હૃદય ચીરી નાખનારો અવાજ સંભળાતો હતો.
6.53.22
रथनेमिस्वनस्तत्र धनुषश्चापि घोरवत्।
शङ्खभेरीमृदङ्गानां बभूव तुमुलः स्वनः ॥ ६.५३.२२ ॥
ત્યાં રથચક્રોનો અવાજ અને ધનુષોનો પણ ભયંકર અવાજ થયો; શંખ, ભેરી અને મૃદંગોનો તુમુલ ધ્વનિ ઊઠ્યો.
6.53.23
केचिदस्त्राणि संत्यज्य बाहुयुद्धमकुर्वत ॥ ६.५३.२३ ॥
કેટલાકે શસ્ત્રો ત્યજીને બાહુયુદ્ધ કર્યું.
6.53.24
तलैश्च चरणैश्चापि मुष्टिभिश्च द्रुमैरपि।
जानुभिश्च हताः केचिद् भग्नदेहाश्च राक्षसाः।
शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद् वानरैर्युद्धदुर्मदैः ॥ ६.५३.२४ ॥
કેટલાક રાક્ષસો તમાચા, પગ, મુક્કા, વૃક્ષો અને ઘૂંટણોથી માર્યા જઈ દેહ ભાંગી પડ્યા; કેટલાક યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત વાનરોએ શિલાઓથી ચૂરેચૂરા કર્યા.
6.53.25
वज्रदंष्ट्रो भृशं बाणै रणे वित्रासयन् हरीन्।
चचार लोकसंहारे पाशहस्त इवान्तकः ॥ ६.५३.२५ ॥
વજ્રદંષ્ટ્ર યુદ્ધમાં બાણોથી વાનરોને અત્યંત ડરાવતો ફરતો રહ્યો; લોકસંહારના સમયે હાથમાં પાશ લઈને ઊભેલા યમ જેવો.
6.53.26
बलवन्तोऽस्त्रविदुषो नानाप्रहरणा रणे।
जघ्नुर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधर्मूच्छिताः ॥ ६.५३.२६ ॥
બળવાન, અસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ અને અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો ધારણ કરનારા રાક્ષસોએ ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ યુદ્ધમાં વાનરસેનાઓ પર પ્રહાર કર્યા.
6.53.27
जघ्ने तान् राक्षसान् सर्वान् धृष्टो वालिसुतो रणे।
क्रोधेन द्विगुणाविष्टः संवर्तक इवानलः ॥ ६.५३.२७ ॥
વાલીનો પુત્ર નિર્ભય અંગદ યુદ્ધમાં તે સર્વ રાક્ષસોને હણી નાખ્યા; બમણા ક્રોધથી આવિષ્ટ થઈ, પ્રલયાગ્નિ સમાન.
6.53.28
तान् राक्षसगणान् सर्वान् वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान्।
अङ्गदः क्रोधताम्राक्षः सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ ६.५३.२८ ॥
ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો પરાક્રમી અંગદ વૃક્ષ ઉપાડીને તે સર્વ રાક્ષસગણોને, સિંહ નાનાં મૃગોને જેમ, હણી નાખ્યા.
6.53.29
चकार कदनं घोरं शक्रतुल्यपराक्रमः।
अङ्गदाभिहतास्तत्र राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ ६.५३.२९ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી તેણે ત્યાં ભયંકર સંહાર કર્યો; અંગદના પ્રહારોથી ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસો ત્યાં હણાયા.
6.53.30
विभिन्नशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पादपाः।
रथैश्चित्रैर्ध्वजैरश्वैः शरीरैर्हरिरक्षसाम् ॥ ६.५३.३० ॥
માથાં ફૂટી ગયેલા તેઓ કાપેલા વૃક્ષોની જેમ પડ્યા; વાનરો અને રાક્ષસોના રથો, રંગબેરંગી ધ્વજો, ઘોડાઓ અને શરીરોથી રણભૂમિ ભરાઈ ગઈ.
6.53.31
रुधिरौघेण संछन्ना भूमिर्भयकरी तदा।
हारकेयूरवस्त्रैश्च शस्त्रैश्च समलंकृता ॥ ६.५३.३१ ॥
ત્યારે લોહીના પ્રવાહથી ઢંકાયેલી તે ભૂમિ ભયંકર લાગતી હતી, હાર, બાજુબંધ, વસ્ત્રો અને શસ્ત્રોથી તે શોભિત હતી.
6.53.32
भूमिर्भाति रणे तत्र शारदीव यथा निशा।
अङ्गदस्य च वेगेन तद् राक्षसबलं महत्।
प्राकम्पत तदा तत्र पवनेनाम्बुदो यथा ॥ ६.५३.३२ ॥
તે રણભૂમિ શરદ ઋતુની રાત્રિ જેવી ચમકતી હતી. અંગદના વેગથી તે મોટી રાક્ષસ સેના ત્યારે પવનથી મેઘ ધ્રુજે તેમ ધ્રૂજી ઊઠી.