वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.53.1
धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
क्रोधेन महताऽऽविष्टो निःश्वसन्नुरगो यथा ॥ ६.५३.१ ॥
धूम्राक्ष मारला गेला हे ऐकून राक्षसेश्वर रावण मोठ्या क्रोधाने व्यापला आणि सापासारखा फुत्कारू लागला.
6.53.2
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य क्रोधेन कलुषीकृतः।
अब्रवीद् राक्षसं क्रूरं वज्रदंष्ट्रं महाबलम् ॥ ६.५३.२ ॥
दीर्घ आणि उष्ण उसासा टाकून क्रोधाने कलुषित झालेला रावण क्रूर आणि महाबली वज्रदंष्ट्र नावाच्या राक्षसाला म्हणाला.
6.53.3
गच्छ त्वं वीर निर्याहि राक्षसैः परिवारितः।
जहि दाशरथिं रामं सुग्रीवं वानरैः सह ॥ ६.५३.३ ॥
हे वीरा, तू जा; राक्षसांनी वेढलेला बाहेर पड; दशरथपुत्र रामाला आणि वानरांसह सुग्रीवाला ठार कर.
6.53.4
तथेत्युक्त्वा द्रुततरं मायावी राक्षसेश्वरः।
निर्जगाम बलैः सार्धं बहुभिः परिवारितः ॥ ६.५३.४ ॥
'तथास्तु' म्हणून मायावी राक्षसेश्वर अतिशय वेगाने सेनेसह, अनेकांनी वेढलेला, बाहेर पडला.
6.53.5
नागैरश्वैः खरैरुष्ट्रैः संयुक्तः सुसमाहितः।
पताकाध्वजचित्रैश्च बहुभिः समलंकृतः ॥ ६.५३.५ ॥
हत्ती, घोडे, गाढवे, उंट यांनी युक्त, सुव्यवस्थित, पताका व रंगीबेरंगी ध्वजांनी सजलेला.
6.53.6
ततो विचित्रकेयूरमुकुटेन विभूषितः।
तनुत्रं स समावृत्य सधनुर्निर्ययौ द्रुतम् ॥ ६.५३.६ ॥
नंतर विचित्र बाजूबंद आणि मुकुटाने अलंकृत होऊन, चिलखत धारण करून, धनुष्य घेऊन तो त्वरेने बाहेर पडला.
6.53.7
पताकालंकृतं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषितम्।
रथं प्रदक्षिणं कृत्वा समारोहच्चमूपतिः ॥ ६.५३.७ ॥
पताकांनी अलंकृत, तेजस्वी, तापवलेल्या सोन्याने विभूषित रथाला प्रदक्षिणा घालून सेनापती त्यावर चढला.
6.53.8
ऋष्टिभिस्तोमरैश्चित्रैः श्लक्ष्णैश्च मुसलैरपि।
भिन्दिपालैश्च चापैश्च शक्तिभिः पट्टिशैरपि ॥ ६.५३.८ ॥
ऋष्टी, तोमर, विचित्र आयुधे, गुळगुळीत मुसळे, भिंदिपाल, धनुष्ये, शक्ती आणि पट्टिश यांसह.
6.53.9
खड्गैश्चक्रैर्गदाभिश्च निशितैश्च परश्वधैः।
पदातयश्च निर्यान्ति विविधाः शस्त्रपाणयः ॥ ६.५३.९ ॥
तलवारी, चक्रे, गदा आणि तीक्ष्ण परशू घेऊन पायदळ सैनिक विविध शस्त्रे हातात घेऊन निघतात.
6.53.10
विचित्रवाससः सर्वे दीप्ता राक्षसपुङ्गवाः।
गजा महोत्कटाः शूराश्चलन्त इव पर्वताः ॥ ६.५३.१० ॥
विचित्र वस्त्रे परिधान केलेले, सर्व तेजस्वी राक्षसश्रेष्ठ आणि अति उग्र शूर हत्ती जणू चालणारे पर्वत.
6.53.11
ते युद्धकुशला रूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः।
अन्ये लक्षणसंयुक्ताः शूरारूढा महाबलाः ॥ ६.५३.११ ॥
युद्धनिपुण ते तोमर आणि अंकुश हातात घेऊन आरूढ झाले; इतर लक्षणसंपन्न, शूर आणि महाबलवान योद्धेही आरूढ झाले.
6.53.12
तद् राक्षसबलं सर्वं विप्रस्थितमशोभत।
प्रावृट्काले यथा मेघा नर्दमानाः सविद्युतः ॥ ६.५३.१२ ॥
ते संपूर्ण राक्षससैन्य प्रस्थान करून पावसाळ्यात विजांसह गर्जणाऱ्या मेघांप्रमाणे शोभू लागले.
6.53.13
निःसृता दक्षिणद्वारादङ्गदो यत्र यूथपः।
तेषां निष्क्रममाणानामशुभं समजायत ॥ ६.५३.१३ ॥
दक्षिण द्वारातून बाहेर पडून, जेथे यूथपती अंगद होता, त्यांचे बाहेर पडताना अशुभ घडले.
6.53.14
आकाशाद् विघनात् तीव्रा उल्काश्चाभ्यपतंस्तदा।
वमन्तः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे ॥ ६.५३.१४ ॥
तेव्हा आकाशातून, ढगांमधून, भयानक उल्का कोसळल्या, अग्निज्वाला ओकत; आणि भयंकर कोल्ह्या ओरडू लागल्या.
6.53.15
व्याहरन्त मृगा घोरा रक्षसां निधनं तदा।
समापतन्तो योधास्तु प्रास्खलंस्तत्र दारुणम् ॥ ६.५३.१५ ॥
तेव्हा भयानक पशू राक्षसांच्या विनाशाची सूचना देत ओरडू लागले; धावत येणारे योद्धे तेथे भयंकरपणे अडखळून पडले.
6.53.16
एतानौत्पातिकान् दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रो महाबलः।
धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी निर्जगाम रणोत्सुकः ॥ ६.५३.१६ ॥
ही अपशकुने पाहून महाबली वज्रदंष्ट्राने धीर धरला आणि तेजस्वी होऊन युद्धोत्सुक होऊन बाहेर पडला.
6.53.17
तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः।
प्रणेदुः सुमहानादान् दिशः शब्देन पूरयन् ॥ ६.५३.१७ ॥
त्यांना पळताना पाहून, जिंकल्याचे मानणाऱ्या वानरांनी मोठी गर्जना केली आणि आवाजाने दिशा भरून टाकल्या.
6.53.18
ततः प्रवृत्तं तुमुलं हरीणां राक्षसैः सह।
घोराणां भीमरूपाणामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम् ॥ ६.५३.१८ ॥
तेव्हा वानर आणि राक्षस यांच्यात भयंकर रूपाचे, एकमेकांना मारण्याची इच्छा असलेल्यांचे तुमुल युद्ध सुरू झाले.
6.53.19
निष्पतन्तो महोत्साहा भिन्नदेहशिरोधराः।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा न्यपतन् धरणीतले ॥ ६.५३.१९ ॥
महोत्साहाने पुढे धावणारे, ज्यांचे देह व माने छिन्नभिन्न झाली होती, ज्यांचे सर्व अवयव रक्ताने माखले होते, ते भूमीवर कोसळले.
6.53.20
केचिदन्योन्यमासाद्य शूराः परिघबाहवः।
चिक्षिपुर्विविधान् शस्त्रान् समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ६.५३.२० ॥
काही, परिघासारखे बाहू असलेले शूर, एकमेकांसमोर येऊन, युद्धात मागे न हटता विविध शस्त्रे फेकू लागले.
6.53.21
द्रुमाणां च शिलानां च शस्त्राणां चापि निःस्वनः।
श्रूयते सुमहांस्तत्र घोरो हृदयभेदनः ॥ ६.५३.२१ ॥
तेथे वृक्ष, शिला आणि शस्त्रांचा अत्यंत मोठा, भयंकर, हृदय भेदणारा आवाज ऐकू येत होता.
6.53.22
रथनेमिस्वनस्तत्र धनुषश्चापि घोरवत्।
शङ्खभेरीमृदङ्गानां बभूव तुमुलः स्वनः ॥ ६.५३.२२ ॥
तेथे रथचक्रांचा आवाज व धनुष्यांचाही भयंकर आवाज झाला; शंख, भेरी व मृदंगांचा तुमुल ध्वनी उसळला.
6.53.23
केचिदस्त्राणि संत्यज्य बाहुयुद्धमकुर्वत ॥ ६.५३.२३ ॥
काही जणांनी शस्त्रे टाकून बाहुयुद्ध सुरू केले.
6.53.24
तलैश्च चरणैश्चापि मुष्टिभिश्च द्रुमैरपि।
जानुभिश्च हताः केचिद् भग्नदेहाश्च राक्षसाः।
शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद् वानरैर्युद्धदुर्मदैः ॥ ६.५३.२४ ॥
काही राक्षस थापांनी, पायांनी, मुठींनी, वृक्षांनी व गुडघ्यांनी आहत होऊन देह भग्न होऊन मारले गेले; काही युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या वानरांनी शिलांनी चिरडले गेले.
6.53.25
वज्रदंष्ट्रो भृशं बाणै रणे वित्रासयन् हरीन्।
चचार लोकसंहारे पाशहस्त इवान्तकः ॥ ६.५३.२५ ॥
वज्रदंष्ट्र रणात बाणांनी वानरांना अत्यंत घाबरवत फिरत होता; लोकसंहाराच्या वेळी हाती पाश घेतलेल्या यमासारखा.
6.53.26
बलवन्तोऽस्त्रविदुषो नानाप्रहरणा रणे।
जघ्नुर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधर्मूच्छिताः ॥ ६.५३.२६ ॥
बलवान, अस्त्रविद्येत निपुण आणि नाना शस्त्रे धारण करणाऱ्या राक्षसांनी क्रोधाने मूर्च्छित होऊन रणात वानरसेनांवर प्रहार केले.
6.53.27
जघ्ने तान् राक्षसान् सर्वान् धृष्टो वालिसुतो रणे।
क्रोधेन द्विगुणाविष्टः संवर्तक इवानलः ॥ ६.५३.२७ ॥
वालीचा पुत्र धीट अंगद रणात त्या सर्व राक्षसांना ठार मारता झाला; दुप्पट क्रोधाने व्यापलेला, प्रलयाग्नीसारखा.
6.53.28
तान् राक्षसगणान् सर्वान् वृक्षमुद्यम्य वीर्यवान्।
अङ्गदः क्रोधताम्राक्षः सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ ६.५३.२८ ॥
क्रोधाने तांबडे डोळे असलेल्या पराक्रमी अंगदाने एक वृक्ष उचलून त्या सर्व राक्षसगणांना, जसा सिंह लहान हरिणांना, तसा मारला.
6.53.29
चकार कदनं घोरं शक्रतुल्यपराक्रमः।
अङ्गदाभिहतास्तत्र राक्षसा भीमविक्रमाः ॥ ६.५३.२९ ॥
इंद्रासमान पराक्रमी त्याने तेथे भयानक संहार केला; अंगदाच्या प्रहारांनी भयंकर पराक्रमी राक्षस तेथे पडले.
6.53.30
विभिन्नशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पादपाः।
रथैश्चित्रैर्ध्वजैरश्वैः शरीरैर्हरिरक्षसाम् ॥ ६.५३.३० ॥
डोकी फुटलेले ते तोडलेल्या झाडांसारखे पडले; वानर आणि राक्षसांचे रथ, विचित्र ध्वज, घोडे आणि देहांनी रणभूमी भरून गेली.
6.53.31
रुधिरौघेण संछन्ना भूमिर्भयकरी तदा।
हारकेयूरवस्त्रैश्च शस्त्रैश्च समलंकृता ॥ ६.५३.३१ ॥
तेव्हा रक्ताच्या प्रवाहाने आच्छादलेली ती भूमी भयंकर दिसत होती, हार, बाजूबंद, वस्त्रे आणि शस्त्रांनी ती शोभून दिसत होती.
6.53.32
भूमिर्भाति रणे तत्र शारदीव यथा निशा।
अङ्गदस्य च वेगेन तद् राक्षसबलं महत्।
प्राकम्पत तदा तत्र पवनेनाम्बुदो यथा ॥ ६.५३.३२ ॥
ती रणभूमी शरद ऋतूतील रात्रीसारखी चमकत होती. अंगदाच्या वेगाने ते मोठे राक्षससैन्य तेव्हा वाऱ्याने मेघ कंपावा तसे कंपले.