વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.54.1
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च।
राक्षसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ ६.५४.१ ॥
પોતાના બળના પ્રહારથી અને અંગદના બળથી, ક્રોધથી ભરેલો તે રાક્ષસ વજ્રદંષ્ટ્ર મહાબલવાન હતો.
6.54.2
विस्फार्य च धनुर्घोरं शक्राशनिसमप्रभम्।
वानराणामनीकानि प्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ ६.५४.२ ॥
ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન પ્રભાવાળું ભયંકર ધનુષ્ય ખેંચીને તેણે બાણોની વર્ષાથી વાનરસેનાઓને ઢાંકી દીધી.
6.54.3
राक्षसाश्चापि मुख्यास्ते रथेषु समवस्थिताः।
नानाप्रहरणाः शूराः प्रायुध्यन्त तदा रणे ॥ ६.५४.३ ॥
તે મુખ્ય રાક્ષસો પણ રથો પર ઊભા રહીને, અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો ધારણ કરીને શૂરવીર બનીને ત્યારે રણમાં લડ્યા.
6.54.4
वानराणां च शूरास्तु ते सर्वे प्लवगर्षभाः।
अयुध्यन्त शिलाहस्ताः समवेताः समन्ततः ॥ ६.५४.४ ॥
વાનરોના તે બધા શૂરવીર, શ્રેષ્ઠ વાનરો, હાથમાં શિલાઓ લઈને ચારે બાજુથી એકઠા થઈને લડ્યા.
6.54.5
तत्रायुधसहस्राणि तस्मिन्नायोधने भृशम्।
राक्षसाः कपिमुख्येषु पातयांचक्रिरे तदा ॥ ६.५४.५ ॥
તે રણભૂમિમાં રાક્ષસોએ ત્યારે મુખ્ય વાનરો પર હજારો શસ્ત્રો ખૂબ જોરથી ફેંક્યાં.
6.54.6
वानराश्चैव रक्षःसु गिरिवृक्षान् महाशिलाः।
प्रवीराः पातयामासुर्मत्तवारणसंनिभाः ॥ ६.५४.६ ॥
મદમસ્ત હાથીઓ જેવા વીર વાનરોએ રાક્ષસો પર પર્વતો, વૃક્ષો અને મોટી શિલાઓ ફેંકી.
6.54.7
शूराणां युध्यमानानां समरेष्वनिवर्तिनाम्।
तद् राक्षसगणानां च सुयुद्धं समवर्तत ॥ ६.५४.७ ॥
યુદ્ધભૂમિમાં પાછા ન હટનારા શૂરવીરો લડતા હતા, અને રાક્ષસગણો સાથે ભીષણ યુદ્ધ થયું.
6.54.8
प्रभिन्नशिरसः केचिच्छिन्नैः पादैश्च बाहुभिः।
शस्त्रैरर्दितदेहास्तु रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ६.५४.८ ॥
કોઈના માથા ફૂટી ગયા હતા, કોઈના પગ અને હાથ કપાઈ ગયા હતા; શસ્ત્રોથી ઘાયલ શરીરો લોહીથી લથપથ હતા.
6.54.9
हरयो राक्षसाश्चैव शेरते गां समाश्रिताः।
कङ्कगृध्रबलाढ्याश्च गोमायुकुलसंकुलाः ॥ ६.५४.९ ॥
વાનરો અને રાક્ષસો જમીન પર પડેલા હતા; કંક અને ગીધોથી ભરેલા, શિયાળોના ટોળાંથી ઘેરાયેલા.
6.54.10
कबन्धानि समुत्पेतुर्भीरूणां भीषणानि वै।
भुजपाणिशिरश्छिन्नाश्छिन्नकायाश्च भूतले ॥ ६.५४.१० ॥
ડરપોક લોકોને ડરાવતા ભયાનક કબંધો (માથા વિનાના ધડ) ઊભા થયા; હાથ, પંજા અને માથા કપાયેલા, શરીરો ચીરાઈને ભૂમિ પર પડેલા.
6.54.11
वानरा राक्षसाश्चापि निपेतुस्तत्र भूतले।
ततो वानरसैन्येन हन्यमानं निशाचरम् ॥ ६.५४.११ ॥
ત્યાં વાનરો અને રાક્ષસો બંને ભૂમિ પર પડી ગયા. પછી વાનરસેનાથી મારાતા નિશાચરો…
6.54.12
प्राभज्यत बलं सर्वं वज्रदंष्ट्रस्य पश्यतः।
राक्षसान् भयवित्रस्तान् हन्यमानान् प्लवंगमैः ॥ ६.५४.१२ ॥
વજ્રદંષ્ટ્ર જોતો રહ્યો ત્યારે તેનું આખું સૈન્ય ભાગી ગયું; ભયથી ત્રસ્ત રાક્ષસો વાનરોથી મરાતા…
6.54.13
दृष्ट्वा स रोषताम्राक्षो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्।
प्रविवेश धनुष्पाणिस्त्रासयन् हरिवाहिनीम् ॥ ६.५४.१३ ॥
તે જોઈને ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો, પરાક્રમી વજ્રદંષ્ટ્ર હાથમાં ધનુષ્ય લઈને વાનરસેનાને ત્રાસ આપતો અંદર પ્રવેશ્યો.
6.54.14
शरैर्विदारयामास कङ्कपत्रैरजिह्मगैः।
बिभेद वानरांस्तत्र सप्ताष्टौ नव पञ्च च ॥ ६.५४.१४ ॥
કંક પક્ષીના પીંછાવાળા સીધા જનારા બાણોથી તેણે વાનરોને વિદીર્ણ કર્યા; ત્યાં સાત-આઠ, નવ અને પાંચ વાનરોને વીંધ્યા.
6.54.15
विव्याध परमक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्।
त्रस्ताः सर्वे हरिगणाः शरैः संकृत्तदेहिनः।
अङ्गदं सम्प्रधावन्ति प्रजापतिमिव प्रजाः ॥ ६.५४.१५ ॥
અત્યંત ક્રોધિત પરાક્રમી વજ્રદંષ્ટ્રે પ્રહાર કર્યો. ભયભીત થયેલા વાનરગણો બધા, બાણોથી શરીર કપાઈને, અંગદ તરફ દોડ્યા—જેમ પ્રજા પ્રજાપતિ તરફ દોડે.
6.54.16
ततो हरिगणान् भग्नान् दृष्ट्वा वालिसुतस्तदा।
क्रोधेन वज्रदंष्ट्रं तमुदीक्षन्तमुदैक्षत ॥ ६.५४.१६ ॥
ત્યારે વાનરગણોને ભગ્ન થયેલા જોઈને વાલીપુત્ર ક્રોધથી, પોતાને જ જોઈ રહેલા વજ્રદંષ્ટ્ર તરફ જોવા લાગ્યો.
6.54.17
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौ योयुध्येते परस्परम्।
चेरतुः परमक्रुद्धौ हरिमत्तगजाविव ॥ ६.५४.१७ ॥
વજ્રદંષ્ટ્ર અને અંગદ બંને એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; અત્યંત ક્રુદ્ધ થઈને તેઓ બે મદોન્મત્ત વાનર-હાથીઓની જેમ વિચર્યા.
6.54.18
ततः शतसहस्रेण हरिपुत्रं महाबलम्।
जघान मर्मदेशेषु शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ६.५४.१८ ॥
ત્યારે લાખો બાણોથી તેણે મહાબળવાન વાનર-પુત્ર (અંગદ)ને મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો—તે બાણો અગ્નિજ્વાળાઓ જેવા હતા.
6.54.19
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो वालिसूनुर्महाबलः।
चिक्षेप वज्रदंष्ट्राय वृक्षं भीमपराक्रमः ॥ ६.५४.१९ ॥
લોહીથી લથબથ સર્વ અંગોવાળા, મહાબળવાન, ભયંકર પરાક્રમી વાલિપુત્રે વજ્રદંષ્ટ્ર પર એક વૃક્ષ ફેંક્યું.
6.54.20
दृष्ट्वा पतन्तं तं वृक्षमसम्भ्रान्तश्च राक्षसः।
चिच्छेद बहुधा सोऽपि मथितः प्रापतद् भुवि ॥ ६.५४.२० ॥
પડતા એ વૃક્ષને જોઈને રાક્ષસે ગભરાયા વિના તેના અનેક ટુકડા કરી નાખ્યા; તે પણ પ્રહાર પામી ભૂમિ પર પડ્યો.
6.54.21
तं दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रस्य विक्रमं प्लवगर्षभः।
प्रगृह्य विपुलं शैलं चिक्षेप च ननाद च ॥ ६.५४.२१ ॥
વજ્રદંષ્ટ્રનો એ પરાક્રમ જોઈને વાનરશ્રેષ્ઠે એક વિશાળ પર્વતશિખર ઉપાડીને ફેંક્યું અને ગર્જના કરી.
6.54.22
तमापतन्तं दृष्ट्वा स रथादाप्लुत्य वीर्यवान्।
गदापाणिरसम्भ्रान्तः पृथिव्यां समतिष्ठत ॥ ६.५४.२२ ॥
પોતાના પર ધસી આવતું જોઈને એ વીર રથ પરથી કૂદીને ઊતર્યો અને હાથમાં ગદા લઈ ગભરાયા વિના ભૂમિ પર દૃઢપણે ઊભો રહ્યો.
6.54.23
अङ्गदेन शिला क्षिप्ता गत्वा तु रणमूर्धनि।
सचक्रकूबरं साश्वं प्रममाथ रथं तदा ॥ ६.५४.२३ ॥
અંગદે ફેંકેલો પથ્થર યુદ્ધના મોખરે જઈને ત્યારે ચક્ર અને કૂબર સહિત, ઘોડાઓ સાથે રથનો ભુક્કો કરી નાખ્યો.
6.54.24
ततोऽन्यच्छिखरं गृह्य विपुलं द्रुमभूषितम्।
वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास वानरः ॥ ६.५४.२४ ॥
પછી એ વાનરે વૃક્ષોથી શોભતું બીજું વિશાળ શિખર ઉપાડીને વજ્રદંષ્ટ્રના માથા પર પાડ્યું.
6.54.25
अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः सुमूर्च्छितः।
मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन् ॥ ६.५४.२५ ॥
લોહી ઓકતો વજ્રદંષ્ટ્ર અત્યંત મૂર્છિત થયો. એક ક્ષણ તે મૂઢ બનીને ગદાને આલિંગી નિસાસા નાખતો રહ્યો.
6.54.26
स लब्धसंज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम्।
जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः ॥ ६.५४.२६ ॥
ભાનમાં આવેલા એ નિશાચરે અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને ત્યાં ઊભેલા વાલિપુત્ર અંગદની છાતી પર ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
6.54.27
गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमकुर्वत।
अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ ॥ ६.५४.२७ ॥
પછી ગદા છોડીને ત્યાં તેમણે મુષ્ટિયુદ્ધ કર્યું. તે બંને — વાનર અને રાક્ષસ — એકબીજાને પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.54.28
रुधिरोद्गारिणौ तौ तु प्रहारैर्जनितश्रमौ।
बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ॥ ६.५४.२८ ॥
લોહી ઓકતા, પ્રહારોથી થાકેલા તે બંને અત્યંત પરાક્રમી બનીને મંગળ અને બુધ જેવા જણાયા.
6.54.29
ततः परमतेजस्वी अङ्गदः प्लवगर्षभः।
उत्पाट्य वृक्षं स्थितवानासीत् पुष्पफलैर्युतः ॥ ६.५४.२९ ॥
પછી પરમ તેજસ્વી અંગદ, વાનરશ્રેષ્ઠ, ફૂલફળથી ભરેલું એક વૃક્ષ ઉખેડીને ઊભો રહ્યો.
6.54.30
जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम्।
किङ्किणीजालसंछन्नं चर्मणा च परिष्कृतम् ॥ ६.५४.३० ॥
તેણે ઋષભ-ચર્મની ઢાલ અને નાની ઘંટડીઓની જાળીથી ઢંકાયેલી, ચામડાથી શણગારેલી મોટી સુંદર તલવાર લીધી.
6.54.31
चित्रांश्च रुचिरान् मार्गांश्चेरतुः कपिराक्षसौ।
जघ्नतुश्च तदान्योन्यं नर्दन्तौ जयकांक्षिणौ ॥ ६.५४.३१ ॥
કપિ અને રાક્ષસ વિચિત્ર અને સુંદર ચાલમાં ફર્યા; વિજયની ઇચ્છાથી ગર્જના કરતા તેઓ એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.54.32
व्रणैः सास्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ।
युध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ ॥ ६.५४.३२ ॥
ઘાવોમાંથી લોહી વહેતું હોવાથી તેઓ બન્ને ફૂલેલા પલાશ વૃક્ષો જેવા શોભ્યા; લડી થાકીને ઘૂંટણ પર તેઓ ધરતી પર બેસી ગયા.
6.54.33
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः।
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः ॥ ६.५४.३३ ॥
એક ક્ષણમાં કપિકુંજર અંગદ પ્રજ્વલિત નેત્રો સાથે ઊભો થયો; દંડના પ્રહારથી ઘવાયેલા સર્પની જેમ.
6.54.34
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः।
जघान वज्रदंष्ट्रस्य वालिसूनुर्महाबलः ॥ ६.५४.३४ ॥
મહાબલી વાલીપુત્રે પોતાની નિર્મળ, સારી રીતે ચમકાવેલી તલવારથી વજ્રદંષ્ટ્રનું મોટું મસ્તક કાપી નાખ્યું.
6.54.35
रुधिरोक्षितगात्रस्य बभूव पतितं द्विधा।
तच्च तस्य परीताक्षं शुभं खड्गहतं शिरः ॥ ६.५४.३५ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલું તેનું શરીર બે ભાગમાં પડ્યું; તલવારથી કપાયેલું એ સુંદર મસ્તક પણ, આંખો ઊંધી ફેરવીને, પડ્યું.
6.54.36
वज्रदंष्ट्रं हतं दृष्ट्वा राक्षसा भयमोहिताः।
त्रस्ता ह्यभ्यद्रवँल्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः।
विषण्णवदना दीना ह्रिया किंचिदवाङ्मुखाः ॥ ६.५४.३६ ॥
વજ્રદંષ્ટ્રને હણાયેલો જોઈને રાક્ષસો ભયથી મૂંઝાઈ અને ત્રસ્ત થઈ ગયા; કપિઓ દ્વારા મારાઈ રહ્યા, નિરાશ મુખે, દીન થઈને, શરમથી થોડા માથા નીચા કરીને તેઓ લંકા તરફ દોડી ગયા.
6.54.37
निहत्य तं वज्रधरः प्रतापवान्
स वालिसूनुः कपिसैन्यमध्ये।
जगाम हर्षं महितो महाबलः
सहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ ६.५४.३७ ॥
વજ્રધારી સમાન પ્રતાપી વાલિપુત્રે તેને મારીને વાનરસેનાની વચ્ચે હર્ષ પ્રાપ્ત કર્યો; મહાબળવાન, સન્માનિત તે દેવોથી ઘેરાયેલા સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રની જેમ શોભ્યો.