వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.54.1
स्वबलस्य च घातेन अङ्गदस्य बलेन च।
राक्षसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ ६.५४.१ ॥
తన బలపు దెబ్బచేత, అంగదుని బలంచేత, కోపంతో నిండిన ఆ రాక్షసుడు వజ్రదంష్ట్రుడు మహాబలవంతుడు.
6.54.2
विस्फार्य च धनुर्घोरं शक्राशनिसमप्रभम्।
वानराणामनीकानि प्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ ६.५४.२ ॥
ఇంద్రుని వజ్రంలా ప్రకాశించే భయంకర ధనుస్సును లాగి, అతడు బాణవర్షంతో వానర సేనలను కప్పేశాడు.
6.54.3
राक्षसाश्चापि मुख्यास्ते रथेषु समवस्थिताः।
नानाप्रहरणाः शूराः प्रायुध्यन्त तदा रणे ॥ ६.५४.३ ॥
ఆ ప్రధాన రాక్షసులు కూడా రథాలపై నిలిచి, రకరకాల ఆయుధాలు ధరించిన శూరులై అప్పుడు రణంలో పోరాడారు.
6.54.4
वानराणां च शूरास्तु ते सर्वे प्लवगर्षभाः।
अयुध्यन्त शिलाहस्ताः समवेताः समन्ततः ॥ ६.५४.४ ॥
వానరులలోని ఆ శూరులందరూ, గొప్ప వానరులు, చేతుల్లో రాళ్లు పట్టుకుని, అన్ని వైపులా కలిసి పోరాడారు.
6.54.5
तत्रायुधसहस्राणि तस्मिन्नायोधने भृशम्।
राक्षसाः कपिमुख्येषु पातयांचक्रिरे तदा ॥ ६.५४.५ ॥
ఆ రణభూమిలో రాక్షసులు అప్పుడు ప్రధాన వానరులపై వేలాది ఆయుధాలను విపరీతంగా వేశారు.
6.54.6
वानराश्चैव रक्षःसु गिरिवृक्षान् महाशिलाः।
प्रवीराः पातयामासुर्मत्तवारणसंनिभाः ॥ ६.५४.६ ॥
మదించిన ఏనుగులవంటి ఆ ప్రవీరులైన వానరులు రాక్షసులపై పర్వతాలను, వృక్షాలను, పెద్ద శిలలను పడవేశారు.
6.54.7
शूराणां युध्यमानानां समरेष्वनिवर्तिनाम्।
तद् राक्षसगणानां च सुयुद्धं समवर्तत ॥ ६.५४.७ ॥
యుద్ధరంగంలో వెనుతిరగని వీరులు పోరాడుతుండగా, రాక్షససైన్యాలతో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
6.54.8
प्रभिन्नशिरसः केचिच्छिन्नैः पादैश्च बाहुभिः।
शस्त्रैरर्दितदेहास्तु रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ६.५४.८ ॥
కొందరి తలలు పగిలిపోయాయి, కొందరి కాళ్లు చేతులు తెగిపోయాయి; ఆయుధాలతో గాయపడిన శరీరాలు రక్తంతో తడిసిపోయాయి.
6.54.9
हरयो राक्षसाश्चैव शेरते गां समाश्रिताः।
कङ्कगृध्रबलाढ्याश्च गोमायुकुलसंकुलाः ॥ ६.५४.९ ॥
వానరులు, రాక్షసులు ఇద్దరూ నేలపై పడి ఉన్నారు; కంకపక్షులు, గద్దలతో నిండి, నక్కల గుంపులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నారు.
6.54.10
कबन्धानि समुत्पेतुर्भीरूणां भीषणानि वै।
भुजपाणिशिरश्छिन्नाश्छिन्नकायाश्च भूतले ॥ ६.५४.१० ॥
పిరికివారిని భయపెట్టే భయంకరమైన కబంధాలు (తలలేని మొండెములు) లేచాయి; భుజాలు, చేతులు, తలలు తెగి, దేహాలు ఛిన్నమై నేలపై పడి ఉన్నాయి.
6.54.11
वानरा राक्षसाश्चापि निपेतुस्तत्र भूतले।
ततो वानरसैन्येन हन्यमानं निशाचरम् ॥ ६.५४.११ ॥
అక్కడ వానరులు, రాక్షసులు ఇద్దరూ నేలపై పడ్డారు. అప్పుడు వానరసైన్యం చేత చంపబడుతున్న నిశాచరులు…
6.54.12
प्राभज्यत बलं सर्वं वज्रदंष्ट्रस्य पश्यतः।
राक्षसान् भयवित्रस्तान् हन्यमानान् प्लवंगमैः ॥ ६.५४.१२ ॥
వజ్రదంష్ట్రుడు చూస్తుండగానే అతని సైన్యమంతా పారిపోయింది; భయంతో వణికిన రాక్షసులు వానరులచే హతమవుతూ…
6.54.13
दृष्ट्वा स रोषताम्राक्षो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्।
प्रविवेश धनुष्पाणिस्त्रासयन् हरिवाहिनीम् ॥ ६.५४.१३ ॥
అది చూసి కోపంతో ఎర్రబారిన కన్నులతో పరాక్రమశాలి వజ్రదంష్ట్రుడు, ధనుస్సు చేతబట్టి వానరసేనను భయపెడుతూ అందులోకి ప్రవేశించాడు.
6.54.14
शरैर्विदारयामास कङ्कपत्रैरजिह्मगैः।
बिभेद वानरांस्तत्र सप्ताष्टौ नव पञ्च च ॥ ६.५४.१४ ॥
కంక పక్షి ఈకలతో కూడిన సూటిగా వెళ్ళే బాణాలతో అతడు వానరులను చీల్చాడు; అక్కడ ఏడు, ఎనిమిది, తొమ్మిది, ఐదుగురు వానరులను గుచ్చాడు.
6.54.15
विव्याध परमक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रः प्रतापवान्।
त्रस्ताः सर्वे हरिगणाः शरैः संकृत्तदेहिनः।
अङ्गदं सम्प्रधावन्ति प्रजापतिमिव प्रजाः ॥ ६.५४.१५ ॥
అత్యంత కోపంతో పరాక్రమశాలి వజ్రదంష్ట్రుడు కొట్టాడు. భయపడిన వానర గణాలన్నీ, బాణాలతో శరీరాలు తెగినవై, అంగదుని వైపు పరుగెత్తాయి—ప్రజలు ప్రజాపతి వైపు పరుగెత్తినట్లు.
6.54.16
ततो हरिगणान् भग्नान् दृष्ट्वा वालिसुतस्तदा।
क्रोधेन वज्रदंष्ट्रं तमुदीक्षन्तमुदैक्षत ॥ ६.५४.१६ ॥
అప్పుడు వానర గణాలు చెదిరిపోవడం చూసి వాలి కుమారుడు కోపంతో, తనను చూస్తున్న వజ్రదంష్ట్రుని వైపు చూశాడు.
6.54.17
वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौ योयुध्येते परस्परम्।
चेरतुः परमक्रुद्धौ हरिमत्तगजाविव ॥ ६.५४.१७ ॥
వజ్రదంష్ట్రుడు, అంగదుడు ఇద్దరూ ఒకరితో ఒకరు యుద్ధం చేశారు; అత్యంత కోపంతో ఆ ఇద్దరూ మదించిన రెండు వానర-ఏనుగుల్లా సంచరించారు.
6.54.18
ततः शतसहस्रेण हरिपुत्रं महाबलम्।
जघान मर्मदेशेषु शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ६.५४.१८ ॥
అప్పుడు లక్షల బాణాలతో అతడు మహాబలుడైన వానర-పుత్రుని (అంగదుని) మర్మస్థానాలపై కొట్టాడు—ఆ బాణాలు అగ్ని జ్వాలల వంటివి.
6.54.19
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गो वालिसूनुर्महाबलः।
चिक्षेप वज्रदंष्ट्राय वृक्षं भीमपराक्रमः ॥ ६.५४.१९ ॥
రక్తంతో తడిసిన సర్వాంగాలతో ఉన్న మహాబలుడు, భీకర పరాక్రమశాలి వాలి కుమారుడు వజ్రదంష్ట్రుడిపై ఒక వృక్షాన్ని విసిరాడు.
6.54.20
दृष्ट्वा पतन्तं तं वृक्षमसम्भ्रान्तश्च राक्षसः।
चिच्छेद बहुधा सोऽपि मथितः प्रापतद् भुवि ॥ ६.५४.२० ॥
పడుతున్న ఆ వృక్షాన్ని చూసి ఆ రాక్షసుడు కలత చెందక దానిని అనేక ముక్కలుగా నరికాడు; అతడు కూడా దెబ్బతిని నేలపై పడిపోయాడు.
6.54.21
तं दृष्ट्वा वज्रदंष्ट्रस्य विक्रमं प्लवगर्षभः।
प्रगृह्य विपुलं शैलं चिक्षेप च ननाद च ॥ ६.५४.२१ ॥
వజ్రదంష్ట్రుని ఆ పరాక్రమాన్ని చూసి వానరశ్రేష్ఠుడు ఒక పెద్ద పర్వత శిఖరాన్ని పట్టి విసిరి గర్జించాడు.
6.54.22
तमापतन्तं दृष्ट्वा स रथादाप्लुत्य वीर्यवान्।
गदापाणिरसम्भ्रान्तः पृथिव्यां समतिष्ठत ॥ ६.५४.२२ ॥
తనపైకి దూకివస్తున్న దానిని చూసి ఆ వీరుడు రథం నుండి దూకి, చేతిలో గదతో కలత చెందక నేలపై స్థిరంగా నిలిచాడు.
6.54.23
अङ्गदेन शिला क्षिप्ता गत्वा तु रणमूर्धनि।
सचक्रकूबरं साश्वं प्रममाथ रथं तदा ॥ ६.५४.२३ ॥
అంగదుడు విసిరిన శిల యుద్ధముఖానికి చేరి, చక్రాలు, కూబరంతో, గుర్రాలతో సహా రథాన్ని అప్పుడు నుజ్జునుజ్జు చేసింది.
6.54.24
ततोऽन्यच्छिखरं गृह्य विपुलं द्रुमभूषितम्।
वज्रदंष्ट्रस्य शिरसि पातयामास वानरः ॥ ६.५४.२४ ॥
అప్పుడు వానరుడు వృక్షాలతో అలంకరించబడిన మరొక పెద్ద శిఖరాన్ని పట్టి వజ్రదంష్ట్రుని తలపై పడవేశాడు.
6.54.25
अभवच्छोणितोद्गारी वज्रदंष्ट्रः सुमूर्च्छितः।
मुहूर्तमभवन्मूढो गदामालिङ्ग्य निःश्वसन् ॥ ६.५४.२५ ॥
రక్తం వాంతి చేసుకున్న వజ్రదంష్ట్రుడు తీవ్రంగా మూర్ఛపోయాడు. క్షణకాలం అతడు మూఢుడై, గదను కౌగిలించుకుని నిట్టూర్పులు విడిచాడు.
6.54.26
स लब्धसंज्ञो गदया वालिपुत्रमवस्थितम्।
जघान परमक्रुद्धो वक्षोदेशे निशाचरः ॥ ६.५४.२६ ॥
స్పృహ తిరిగి వచ్చిన ఆ రాక్షసుడు, అత్యంత కోపంతో, అక్కడ నిలిచి ఉన్న వాలిపుత్రుడు అంగదుని వక్షస్థలంపై గదతో కొట్టాడు.
6.54.27
गदां त्यक्त्वा ततस्तत्र मुष्टियुद्धमकुर्वत।
अन्योन्यं जघ्नतुस्तत्र तावुभौ हरिराक्षसौ ॥ ६.५४.२७ ॥
అప్పుడు గదను విడిచిపెట్టి అక్కడ వారు ముష్టియుద్ధం చేశారు. ఆ ఇద్దరు — వానరుడు, రాక్షసుడు — ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.54.28
रुधिरोद्गारिणौ तौ तु प्रहारैर्जनितश्रमौ।
बभूवतुः सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ॥ ६.५४.२८ ॥
రక్తం వాంతి చేస్తూ, దెబ్బలతో అలసిన ఆ ఇద్దరు అత్యంత పరాక్రమవంతులై అంగారకుడు, బుధుడు లాగా కనిపించారు.
6.54.29
ततः परमतेजस्वी अङ्गदः प्लवगर्षभः।
उत्पाट्य वृक्षं स्थितवानासीत् पुष्पफलैर्युतः ॥ ६.५४.२९ ॥
అప్పుడు అత్యంత తేజస్వి అంగదుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, పూలు పండ్లతో కూడిన ఒక చెట్టును పెకలించి నిలిచాడు.
6.54.30
जग्राह चार्षभं चर्म खड्गं च विपुलं शुभम्।
किङ्किणीजालसंछन्नं चर्मणा च परिष्कृतम् ॥ ६.५४.३० ॥
అతడు ఎద్దు చర్మపు డాలును, చిన్న గంటల జాలంతో కప్పబడి చర్మంతో అలంకరించిన పెద్ద అందమైన ఖడ్గాన్ని తీసుకున్నాడు.
6.54.31
चित्रांश्च रुचिरान् मार्गांश्चेरतुः कपिराक्षसौ।
जघ्नतुश्च तदान्योन्यं नर्दन्तौ जयकांक्षिणौ ॥ ६.५४.३१ ॥
కపి మరియు రాక్షసుడు విచిత్రమైన, అందమైన పద్ధతులలో తిరిగారు; విజయాన్ని కోరుతూ గర్జిస్తూ ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.54.32
व्रणैः सास्रैरशोभेतां पुष्पिताविव किंशुकौ।
युध्यमानौ परिश्रान्तौ जानुभ्यामवनीं गतौ ॥ ६.५४.३२ ॥
గాయాల నుండి రక్తం కారుతూ వారిద్దరూ పూసిన కింశుక వృక్షాల వలె ప్రకాశించారు; పోరాడి అలసి మోకాళ్లపై నేలకు వాలిపోయారు.
6.54.33
निमेषान्तरमात्रेण अङ्गदः कपिकुञ्जरः।
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दण्डाहत इवोरगः ॥ ६.५४.३३ ॥
ఒక్క క్షణంలో కపికుంజరుడు అంగదుడు మండుతున్న కళ్ళతో లేచాడు; కర్రతో కొట్టబడిన పాము లేచినట్లు.
6.54.34
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः।
जघान वज्रदंष्ट्रस्य वालिसूनुर्महाबलः ॥ ६.५४.३४ ॥
మహాబలుడైన వాలి కుమారుడు తన నిర్మలమైన, బాగా మెరుగుపెట్టిన ఖడ్గంతో వజ్రదంష్ట్రుని పెద్ద తలను నరికాడు.
6.54.35
रुधिरोक्षितगात्रस्य बभूव पतितं द्विधा।
तच्च तस्य परीताक्षं शुभं खड्गहतं शिरः ॥ ६.५४.३५ ॥
రక్తంతో తడిసిన అతని శరీరం రెండుగా పడిపోయింది; ఖడ్గంతో నరకబడిన ఆ అందమైన తల కూడా, కళ్ళు తిరగబడి, పడిపోయింది.
6.54.36
वज्रदंष्ट्रं हतं दृष्ट्वा राक्षसा भयमोहिताः।
त्रस्ता ह्यभ्यद्रवँल्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः।
विषण्णवदना दीना ह्रिया किंचिदवाङ्मुखाः ॥ ६.५४.३६ ॥
వజ్రదంష్ట్రుడు చంపబడటం చూసి రాక్షసులు భయంతో మోహితులై వణికిపోయారు; కపులచే చంపబడుతూ, వాడిన ముఖాలతో, దీనంగా, సిగ్గుతో కొంచెం తల వంచుకుని లంక వైపు పారిపోయారు.
6.54.37
निहत्य तं वज्रधरः प्रतापवान्
स वालिसूनुः कपिसैन्यमध्ये।
जगाम हर्षं महितो महाबलः
सहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ ६.५४.३७ ॥
వజ్రధారి వలె ప్రతాపవంతుడైన వాలిపుత్రుడు అతన్ని సంహరించి, వానర సేన మధ్యలో ఆనందం పొందాడు; మహాబలుడు, గౌరవింపబడినవాడు, దేవతలచే చుట్టుముట్టబడిన సహస్రనేత్రుడు (ఇంద్రుడు) వలె ప్రకాశించాడు.