ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.61.1
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.१ ॥
ଏଥର ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ରାମ ଧନୁ ଧରି ମୁକୁଟଧାରୀ ମହାକାୟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.61.2
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्।
क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा ॥ ६.६१.२ ॥
ପର୍ବତାକାର ସେହି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବେ ଆକାଶକୁ ପାର ହେଉଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ସେ ଦେଖାଗଲେ।
6.61.3
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः ॥ ६.६१.३ ॥
ଜଳଭରା ମେଘ ପରି, ସୁନା ବାଜୁବନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରଙ୍କ ମହାସେନା ପୁଣି ପଳାଇଲା।
6.61.4
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्।
सविस्मितमिदं रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.६१.४ ॥
ସେନା ପଳାଉଥିବା ଓ ସେ ରାକ୍ଷସ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି ରାମ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
6.61.5
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः।
लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः ॥ ६.६१.५ ॥
ପର୍ବତସଦୃଶ, ମୁକୁଟଧାରୀ, ପୀତ ଚକ୍ଷୁ ଏହି ବୀର କିଏ, ଯିଏ ଲଙ୍କାରେ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି?
6.61.6
पृथिव्यां केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.६१.६ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଧ୍ୱଜା ପରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ମହାନ ଏକାକୀ ଜଣକ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଏଣୁତେଣୁ ପଳାଉଛନ୍ତି।
6.61.7
आचक्ष्व सुमहान् कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः।
न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन ॥ ६.६१.७ ॥
ଏହି ଅତିବିଶାଳ ଲୋକଟି କିଏ? ସେ ରାକ୍ଷସ ନା ଅସୁର? ଏପରି ପ୍ରାଣୀ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ।
6.61.8
सम्पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.८ ॥
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଭୀଷଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
6.61.9
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः।
सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्।
अस्य प्रमाणसदृशो राक्षसोऽन्यो न विद्यते ॥ ६.६१.९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ) ଏବଂ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲା, ସେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି। ଏହାର ଆକାରସମ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନାହିଁ।
6.61.10
एतेन देवा युधि दानवाश्च
यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च।
गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च
सहस्रशो राघव सम्प्रभग्नाः ॥ ६.६१.१० ॥
ହେ ରାଘବ! ଏହାଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
6.61.11
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्।
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः ॥ ६.६१.११ ॥
ଶୂଳପାଣି ବିରୂପାକ୍ଷ (ଶିବ) ସଦୃଶ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେବତାମାନେ ବଧ କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ; 'ଏ ତ କାଳ' ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ।
6.61.12
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः।
अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम् ॥ ६.६१.१२ ॥
ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାବଳୀ; ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସରାଜମାନଙ୍କର ବଳ ବରଦାନରୁ ଲବ୍ଧ।
6.61.13
बालेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना।
भक्षितानि सहस्राणि प्रजानां सुबहून्यपि ॥ ६.६१.१३ ॥
ଜନ୍ମ ହେବାମାତ୍ରେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ମହାତ୍ମା ବାଳକ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର, ବହୁତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇ ଦେଲା।
6.61.14
तेषु सम्भक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः।
यान्त स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन् ॥ ६.६१.१४ ॥
ସେମାନେ ଖିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଶରଣ ପାଇଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସେ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
6.61.15
स कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो
जघान वज्रेण शितेन वज्री।
स शक्रवज्राभिहतो महात्मा
चचाल कोपाच्च भृशं ननाद ॥ ६.६१.१५ ॥
ତେବେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହେନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଜ୍ରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରବଜ୍ରରେ ଆହତ ସେହି ମହାତ୍ମା କ୍ରୋଧରେ ଟଳମଳ ହୋଇ ଅତି ଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ କଲା।
6.61.16
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
श्रुत्वा निनादं वित्रस्ताः प्रजा भूयो वितत्रसुः ॥ ६.६१.१६ ॥
ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ପ୍ରଜାମାନେ ପୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
6.61.17
ततः क्रुद्धो महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः।
निष्कृष्यैरावताद् दन्तं जघानोरसि वासवम् ॥ ६.६१.१७ ॥
ତେବେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଐରାବତର ଗୋଟିଏ ଦାନ୍ତ ଟାଣି ବାସବଙ୍କ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ବକ୍ଷରେ ପ୍ରହାର କଲା।
6.61.18
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विजज्वाल स वासवः।
ततो विषेदुः सहसा देवा ब्रह्मर्षिदानवाः ॥ ६.६१.१८ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଜଳି ଉଠିଲେ। ତେବେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦାନବମାନେ ହଠାତ୍ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।
6.61.19
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयंभुवः।
कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः ॥ ६.६१.१९ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣର ଦୁଷ୍ଟତା ଜଣାଇଲେ।
6.61.20
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम्।
आश्रमध्वंसनं चापि परस्त्रीहरणं भृशम् ॥ ६.६१.२० ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଅପମାନ, ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ହରଣ—ଏସବୁ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଉଛି।
6.61.21
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः।
अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति ॥ ६.६१.२१ ॥
ଏ ଯଦି ଏହିପରି ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ, ତେବେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ।
6.61.22
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः।
रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.२२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.61.23
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः।
कुम्भकर्णमथाश्वास्तः स्वयंभूरिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.२३ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ପ୍ରଜାପତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ପରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହା କହିଲେ।
6.61.24
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः।
तस्मात् त्वमद्यप्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसे ॥ ६.६१.२४ ॥
"ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକ ବିନାଶ ପାଇଁ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ (ରାବଣ) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛ; ଅତଏବ ଆଜିଠାରୁ ମୃତ ପରି ତୁମେ ଶୋଇ ରହିବ।"
6.61.25
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः।
ततः परमसम्भ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६१.२५ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତା'ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ରାବଣ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
6.61.26
प्रवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते।
न नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते ॥ ६.६१.२६ ॥
ବଢ଼ିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଫଳ ସମୟରେ କଟାଯାଏ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ନିଜ ନାତିକୁ ଏପରି ଅଭିଶାପ ଦେବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।
6.61.27
न मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येव न संशयः।
कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा ॥ ६.६१.२७ ॥
ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କହୁ ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋଇବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାର ଶୋଇବା ଓ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଏକ ସମୟ ସ୍ଥିର କରାଯାଉ।
6.61.28
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयंभूरिदमब्रवीत्।
शयिता ह्येष षण्मासमेकाहं जागरिष्यति ॥ ६.६१.२८ ॥
ରାବଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହା କହିଲେ: ସେ ଛଅ ମାସ ଶୋଇବ ଏବଂ ଏକ ଦିନ ଜାଗ୍ରତ ରହିବ।
6.61.29
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन् भूमिं बुभुक्षितः।
व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् संवृद्ध इव पावकः ॥ ६.६१.२९ ॥
କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନରେ ସେହି ବୀର ଭୋକିଲା ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବୁଲି, ମୁଖ ଖୋଲି, ବଢ଼ିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିବ।
6.61.30
सोऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत्।
त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा सम्प्रति रावणः ॥ ६.६१.३० ॥
ସେ ବିପଦରେ ପଡ଼ି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଲା। ଏବେ ରାଜା ରାବଣ ତୁମର ପରାକ୍ରମରୁ ଭୀତ ଅଛି।
6.61.31
स एष निर्गतो वीरः शिबिराद् भीमविक्रमः।
वानरान् भृशसंक्रुद्धो भक्षयन् परिधावति ॥ ६.६१.३१ ॥
ସେହି ବୀର, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ଛାଉଣିରୁ ବାହାରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ଦୌଡ଼ୁଛି।
6.61.32
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयोऽद्य प्रदुद्रुवुः।
कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः ॥ ६.६१.३२ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ବାନରମାନେ ଆଜି ପଳାଇଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଏହାକୁ ବାନରମାନେ କିପରି ରୋକିବେ?
6.61.34
उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम्।
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखोद्गतम्।
उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा ॥ ६.६१.३४ ॥
"ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ କୁହାଯାଉ, ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ଉଠାଯାଇଛି।" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁଖରୁ ନିଃସୃତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ରାଘବ ସେନାପତି ନୀଳକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
6.61.35
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके।
द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चास्याथ संक्रमान् ॥ ६.६१.३५ ॥
"ଯାଅ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୁଅ। ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର, ତାର ପଥ ଓ ଚଉରାସ୍ତା ଅଧିକାର କର।"
6.61.36
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहरन्।
भवन्तः सायुधाः सर्वे वानराः शैलपाणयः ॥ ६.६१.३६ ॥
"ପର୍ବତ-ଶିଖର, ବୃକ୍ଷ ଓ ଶିଳା ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ବାନର ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ହାତରେ ପର୍ବତ ଧରି ରୁହ।"
6.61.37
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः।
शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः ॥ ६.६१.३७ ॥
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦିଷ୍ଟ ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ, କପିକୁଞ୍ଜର, ବାନରସେନାକୁ ଯଥାବିଧି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
6.61.38
ततो गवाक्षः शरभो हनूमानङ्गदस्तथा।
शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः ॥ ६.६१.३८ ॥
ଏଥର ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ହନୁମାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ପର୍ବତସଦୃଶ ରୂପ ଧରି ପର୍ବତଶିଖର ଧରି ଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇଲେ।
6.61.39
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः।
पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम् ॥ ६.६१.३९ ॥
ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିଜୟରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ବୀର ବାନରମାନେ ବୃକ୍ଷ ସହିତ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ପୀଡ଼ିତ କଲେ।
6.61.40
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
रराज शैलोद्यतवृक्षहस्तम्।
गिरेः समीपानुगतं यथैव
महन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ॥ ६.६१.४० ॥
ଏଥର ବାନରମାନଙ୍କ ସେହି ଭୟଙ୍କର ସେନା, ହାତରେ ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇ, ପର୍ବତ ନିକଟରେ ଛାଇଯାଇଥିବା ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ମେଘପୁଞ୍ଜ ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା।