వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.61.1
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.१ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి, పరాక్రమశాలి అయిన రాముడు విల్లు చేపట్టి, కిరీటధారి, మహాకాయుడైన కుంభకర్ణుని చూశాడు.
6.61.2
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्।
क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा ॥ ६.६१.२ ॥
పర్వతాకారంలో కనిపించే ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠుని చూసి, పూర్వం ఆకాశాన్ని అడుగులతో కొలిచిన నారాయణుని వలె అతడు కనిపించాడు.
6.61.3
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः ॥ ६.६१.३ ॥
నీటితో నిండిన మేఘంలా, బంగారు భుజకీర్తులతో అలంకరించబడిన అతడిని చూసి, వానరుల మహాసేన మళ్ళీ పారిపోయింది.
6.61.4
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्।
सविस्मितमिदं रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.६१.४ ॥
సైన్యం పారిపోవడం, ఆ రాక్షసుడు పెరుగుతుండటం చూసి రాముడు ఆశ్చర్యంతో విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
6.61.5
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः।
लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः ॥ ६.६१.५ ॥
పర్వతంలా, కిరీటధారి, పసుపుపచ్చ కన్నులతో, మెరుపుతో కూడిన మేఘంలా లంకలో కనిపిస్తున్న ఈ వీరుడు ఎవరు?
6.61.6
पृथिव्यां केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.६१.६ ॥
భూమిపై ధ్వజంలా నిలిచిన ఈ మహావీరుడొక్కడే ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాడు; అతడిని చూసి వానరులంతా ఇటు అటు పారిపోతున్నారు.
6.61.7
आचक्ष्व सुमहान् कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः।
न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन ॥ ६.६१.७ ॥
అంత మహాకాయుడైన ఇతడెవరు? రాక్షసుడా, లేక అసురుడా? ఇలాంటి ప్రాణిని నేను ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడలేదు.
6.61.8
सम्पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.८ ॥
అక్లిష్టకర్ముడైన రాజపుత్రుడు రాముడు ప్రశ్నించగా, మహాప్రాజ్ఞుడైన విభీషణుడు కాకుత్స్థునితో ఇలా అన్నాడు.
6.61.9
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः।
सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्।
अस्य प्रमाणसदृशो राक्षसोऽन्यो न विद्यते ॥ ६.६१.९ ॥
యుద్ధంలో వైవస్వతుణ్ణి (యముణ్ణి), వాసవుణ్ణి (ఇంద్రుణ్ణి) కూడా ఓడించినవాడు ఇతడే. విశ్రవసుని కుమారుడు, ప్రతాపవంతుడు కుంభకర్ణుడు ఇతడే. ఇతని శరీర ప్రమాణానికి సరిపోయే మరో రాక్షసుడు లేడు.
6.61.10
एतेन देवा युधि दानवाश्च
यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च।
गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च
सहस्रशो राघव सम्प्रभग्नाः ॥ ६.६१.१० ॥
రాఘవా! ఇతని చేత యుద్ధంలో దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, నాగులు, మాంసాహారులైన రాక్షసులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులు వేలాదిగా పూర్తిగా ఓడిపోయారు.
6.61.11
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्।
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः ॥ ६.६१.११ ॥
శూలపాణి, విరూపాక్షుడైన (శివుని వంటి) మహాబలుడు కుంభకర్ణుని దేవతలు చంపలేకపోయారు; 'ఇది కాలమే' అని భ్రాంతి చెందారు.
6.61.12
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः।
अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम् ॥ ६.६१.१२ ॥
ఈ కుంభకర్ణుడు స్వభావంగానే తేజోవంతుడు, మహాబలుడు; ఇతర రాక్షసరాజుల బలం వరదానాల వల్ల కలిగినది.
6.61.13
बालेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना।
भक्षितानि सहस्राणि प्रजानां सुबहून्यपि ॥ ६.६१.१३ ॥
పుట్టిన వెంటనే ఆకలితో బాధపడిన ఆ మహాత్ముడు ప్రజలలో వేలకొలదీ, చాలామందిని కూడా భక్షించాడు.
6.61.14
तेषु सम्भक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः।
यान्त स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन् ॥ ६.६१.१४ ॥
వారు భక్షింపబడుతుండగా భయపీడితులైన ప్రజలు శరణు కోరి శక్రుని (ఇంద్రుని) వద్దకు వెళ్లి ఆ విషయాన్ని కూడా నివేదించారు.
6.61.15
स कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो
जघान वज्रेण शितेन वज्री।
स शक्रवज्राभिहतो महात्मा
चचाल कोपाच्च भृशं ननाद ॥ ६.६१.१५ ॥
అప్పుడు కోపించిన మహేంద్రుడు, వజ్రధారి (ఇంద్రుడు), పదునైన వజ్రాయుధంతో కుంభకర్ణుని కొట్టాడు. ఇంద్రవజ్రంతో దెబ్బతిన్న ఆ మహాత్ముడు కోపంతో తూలి అత్యంత భీకరంగా గర్జించాడు.
6.61.16
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
श्रुत्वा निनादं वित्रस्ताः प्रजा भूयो वितत्रसुः ॥ ६.६१.१६ ॥
గర్జిస్తున్న ఆ రాక్షసుడు కుంభకర్ణుని గర్జన విని ప్రజలు మరింత భయపడి వణికిపోయారు.
6.61.17
ततः क्रुद्धो महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः।
निष्कृष्यैरावताद् दन्तं जघानोरसि वासवम् ॥ ६.६१.१७ ॥
అప్పుడు కోపించిన మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు ఐరావతం నుండి ఒక దంతాన్ని పెరికి, వాసవుని (ఇంద్రుని) వక్షస్థలంపై కొట్టాడు.
6.61.18
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विजज्वाल स वासवः।
ततो विषेदुः सहसा देवा ब्रह्मर्षिदानवाः ॥ ६.६१.१८ ॥
కుంభకర్ణుని దెబ్బకు బాధపడిన ఆ వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మండిపడ్డాడు. అప్పుడు దేవతలు, బ్రహ్మర్షులు, దానవులు అకస్మాత్తుగా విషాదంలో మునిగిపోయారు.
6.61.19
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयंभुवः।
कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः ॥ ६.६१.१९ ॥
ప్రజలతో కలిసి ఇంద్రుడు కూడా స్వయంభువు నివాసానికి వెళ్ళాడు; వారు ప్రజాపతికి కుంభకర్ణుని దుష్టత్వాన్ని వివరించారు.
6.61.20
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम्।
आश्रमध्वंसनं चापि परस्त्रीहरणं भृशम् ॥ ६.६१.२० ॥
ప్రజలను భక్షించడం, దేవతలపై దాడి చేసి అవమానించడం, ఆశ్రమాలను ధ్వంసం చేయడం, పరస్త్రీలను అపహరించడం—ఇవి అధికంగా జరుగుతున్నాయి.
6.61.21
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः।
अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति ॥ ६.६१.२१ ॥
ఇతడు ఇలాగే ప్రతిరోజూ ప్రజలను భక్షిస్తుంటే, కొంతకాలంలోనే లోకం శూన్యమవుతుంది.
6.61.22
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः।
रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.२२ ॥
ఇంద్రుని మాటలు విని సర్వలోక పితామహుడు రాక్షసులను పిలిపించాడు; కుంభకర్ణుని కూడా చూశాడు.
6.61.23
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः।
कुम्भकर्णमथाश्वास्तः स्वयंभूरिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.२३ ॥
కుంభకర్ణుని చూడగానే ప్రజాపతి భయపడ్డాడు; తరువాత తేరుకొని స్వయంభువు ఇలా అన్నాడు.
6.61.24
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः।
तस्मात् त्वमद्यप्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसे ॥ ६.६१.२४ ॥
"నిశ్చయంగా లోకాల వినాశనం కోసమే పౌలస్త్యుడి (రావణుడి) వలన నీవు సృష్టించబడ్డావు; కాబట్టి ఈ రోజు నుండి మృతప్రాయుడిలా నిద్రిస్తావు."
6.61.25
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः।
ततः परमसम्भ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६१.२५ ॥
బ్రహ్మ శాపంతో అభిభూతుడై అతడు ప్రభువు ముందు పడిపోయాడు. అప్పుడు అత్యంత కలవరపడిన రావణుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
6.61.26
प्रवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते।
न नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते ॥ ६.६१.२६ ॥
బాగా పెరిగిన బంగారు వృక్షం ఫలించే సమయంలో నరికివేయబడుతుంది. ప్రజాపతీ, తన మనవడిని ఇలా శపించడం న్యాయం కాదు.
6.61.27
न मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येव न संशयः।
कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा ॥ ६.६१.२७ ॥
నీవు అసత్యం పలికేవాడివి కావు; అతడు నిశ్చయంగా నిద్రిస్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ అతని నిద్రకు, మేల్కొనుటకు కాలం నిర్ణయించబడాలి.
6.61.28
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयंभूरिदमब्रवीत्।
शयिता ह्येष षण्मासमेकाहं जागरिष्यति ॥ ६.६१.२८ ॥
రావణుని మాటలు విని స్వయంభువు ఇలా అన్నాడు: అతడు ఆరు నెలలు నిద్రిస్తాడు, ఒక రోజు మేల్కొని ఉంటాడు.
6.61.29
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन् भूमिं बुभुक्षितः।
व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् संवृद्ध इव पावकः ॥ ६.६१.२९ ॥
కానీ ఒక్క రోజులో ఆ వీరుడు ఆకలితో భూమిపై తిరుగుతూ, నోరు తెరిచి, పెరిగిన అగ్నిలా లోకాలను మ్రింగివేస్తాడు.
6.61.30
सोऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत्।
त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा सम्प्रति रावणः ॥ ६.६१.३० ॥
అతడు కష్టంలో పడి కుంభకర్ణుని మేల్కొలిపాడు. ఇప్పుడు రాజు రావణుడు నీ పరాక్రమానికి భయపడి ఉన్నాడు.
6.61.31
स एष निर्गतो वीरः शिबिराद् भीमविक्रमः।
वानरान् भृशसंक्रुद्धो भक्षयन् परिधावति ॥ ६.६१.३१ ॥
ఆ వీరుడు, భయంకర పరాక్రమము గలవాడు, శిబిరము నుండి బయటకు వచ్చి, అత్యంత కోపముతో వానరులను భక్షిస్తూ పరుగెత్తుతున్నాడు.
6.61.32
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयोऽद्य प्रदुद्रुवुः।
कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः ॥ ६.६१.३२ ॥
కుంభకర్ణుని చూడగానే వానరులు ఈ రోజు పారిపోయారు. యుద్ధంలో కోపించిన ఇతడిని వానరులు ఎలా ఆపగలరు?
6.61.34
उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम्।
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखोद्गतम्।
उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा ॥ ६.६१.३४ ॥
"వానరులందరికీ చెప్పాలి, ఈ యంత్రం ఎత్తబడింది." విభీషణుని మాటలు, సుముఖము నుండి వెలువడినవి, కారణయుక్తమైనవి విని, అప్పుడు రాఘవుడు సేనాపతి నీలునితో ఈ మాట అన్నాడు.
6.61.35
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके।
द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चास्याथ संक्रमान् ॥ ६.६१.३५ ॥
"వెళ్ళు, సైన్యాలన్నింటినీ వ్యూహంగా నిలిపి అగ్ని-ద్వారం వద్ద నిలబడు. లంక ద్వారాలను, దాని మార్గాలను, కూడళ్లను ఆక్రమించు."
6.61.36
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहरन्।
भवन्तः सायुधाः सर्वे वानराः शैलपाणयः ॥ ६.६१.३६ ॥
"పర్వత శిఖరాలు, వృక్షాలు, రాళ్లు కూడా సేకరిస్తూ, మీరు వానరులందరూ ఆయుధాలతో, చేతుల్లో పర్వతాలను ధరించి ఉండండి."
6.61.37
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः।
शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः ॥ ६.६१.३७ ॥
రాఘవునిచే ఆదేశింపబడిన వానర సేనాపతి నీలుడు, కపికుంజరుడు, వానర సమూహమునకు యథావిధిగా ఆజ్ఞాపించాడు.
6.61.38
ततो गवाक्षः शरभो हनूमानङ्गदस्तथा।
शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः ॥ ६.६१.३८ ॥
తరువాత గవాక్షుడు, శరభుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు కూడా పర్వతాకారులై పర్వత శిఖరాలను పట్టుకొని ద్వారం వైపు సాగిపోయారు.
6.61.39
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः।
पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम् ॥ ६.६१.३९ ॥
రాముని మాట విని, విజయంపై విశ్వాసం కలిగిన వీర వానరులు వృక్షాలతో శత్రుసైన్యాన్ని బాధించారు.
6.61.40
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
रराज शैलोद्यतवृक्षहस्तम्।
गिरेः समीपानुगतं यथैव
महन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ॥ ६.६१.४० ॥
అప్పుడు వానరుల ఆ భయంకర సైన్యం, కొండలను వృక్షాలను చేతులలో ఎత్తి, పర్వత సమీపంలో కమ్ముకున్న భయంకర మేఘసమూహంలా ప్రకాశించింది.