ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.61.1
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.१ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਮਹਾਕਾਇਆ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.61.2
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्।
क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं यथा ॥ ६.६१.२ ॥
ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹੋਣ।
6.61.3
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः ॥ ६.६१.३ ॥
ਜਲ-ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਫਿਰ ਭੱਜ ਗਈ।
6.61.4
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्।
सविस्मितमिदं रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.६१.४ ॥
ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭੱਜਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵਧਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.61.5
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः।
लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः ॥ ६.६१.५ ॥
ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਮੁਕਟਧਾਰੀ, ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੀਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਸਮੇਤ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ?
6.61.6
पृथिव्यां केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते।
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः ॥ ६.६१.६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।
6.61.7
आचक्ष्व सुमहान् कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः।
न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन ॥ ६.६१.७ ॥
ਇਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੌਣ ਹੈ? ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸੁਰ? ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
6.61.8
सम्पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.८ ॥
ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.61.9
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः।
सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्।
अस्य प्रमाणसदृशो राक्षसोऽन्यो न विद्यते ॥ ६.६१.९ ॥
ਜਿਸਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੱਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ।
6.61.10
एतेन देवा युधि दानवाश्च
यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च।
गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च
सहस्रशो राघव सम्प्रभग्नाः ॥ ६.६१.१० ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ! ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਬ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰੇ ਹਨ।
6.61.11
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्।
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः ॥ ६.६१.११ ॥
ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵਰਗੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ; 'ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।
6.61.12
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः।
अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम् ॥ ६.६१.१२ ॥
ਇਹ ਕੁੰਭਕਰਨ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਬਲ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।
6.61.13
बालेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना।
भक्षितानि सहस्राणि प्रजानां सुबहून्यपि ॥ ६.६१.१३ ॥
ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਲਕ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ।
6.61.14
तेषु सम्भक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः।
यान्त स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन् ॥ ६.६१.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਦੌਰਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪ੍ਰਜਾ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ।
6.61.15
स कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो
जघान वज्रेण शितेन वज्री।
स शक्रवज्राभिहतो महात्मा
चचाल कोपाच्च भृशं ननाद ॥ ६.६१.१५ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹੇਂਦਰ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਰਜਿਆ।
6.61.16
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः।
श्रुत्वा निनादं वित्रस्ताः प्रजा भूयो वितत्रसुः ॥ ६.६१.१६ ॥
ਗਰਜ ਰਹੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬ ਉੱਠੀ।
6.61.17
ततः क्रुद्धो महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः।
निष्कृष्यैरावताद् दन्तं जघानोरसि वासवम् ॥ ६.६१.१७ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਦੰਦ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.61.18
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विजज्वाल स वासवः।
ततो विषेदुः सहसा देवा ब्रह्मर्षिदानवाः ॥ ६.६१.१८ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ। ਤਦ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਅਚਾਨਕ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
6.61.19
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयंभुवः।
कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः ॥ ६.६१.१९ ॥
ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵੀ ਸਵੈਂਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀ ਬਦੀ ਦੱਸੀ।
6.61.20
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम्।
आश्रमध्वंसनं चापि परस्त्रीहरणं भृशम् ॥ ६.६१.२० ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਢਾਹੁਣਾ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
6.61.21
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः।
अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति ॥ ६.६१.२१ ॥
ਜੇ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
6.61.22
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः।
रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह ॥ ६.६१.२२ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਬਲੋਕ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.61.23
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः।
कुम्भकर्णमथाश्वास्तः स्वयंभूरिदमब्रवीत् ॥ ६.६१.२३ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਡਰ ਗਏ; ਫਿਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਸਵੈਂਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
6.61.24
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः।
तस्मात् त्वमद्यप्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसे ॥ ६.६१.२४ ॥
"ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਪੌਲਸਤਯ (ਰਾਵਣ) ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੁਰਦੇ ਵਾਂਗ ਸੌਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ।"
6.61.25
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः।
ततः परमसम्भ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६१.२५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.61.26
प्रवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते।
न नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते ॥ ६.६१.२६ ॥
ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੁੱਖ ਫਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6.61.27
न मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येव न संशयः।
कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा ॥ ६.६१.२७ ॥
ਤੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ; ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸੌਂਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
6.61.28
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयंभूरिदमब्रवीत्।
शयिता ह्येष षण्मासमेकाहं जागरिष्यति ॥ ६.६१.२८ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵੈਂਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੌਂਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਗੇਗਾ।
6.61.29
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन् भूमिं बुभुक्षितः।
व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान् संवृद्ध इव पावकः ॥ ६.६१.२९ ॥
ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀਰ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗਾ।
6.61.30
सोऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत्।
त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा सम्प्रति रावणः ॥ ६.६१.३० ॥
ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.61.31
स एष निर्गतो वीरः शिबिराद् भीमविक्रमः।
वानरान् भृशसंक्रुद्धो भक्षयन् परिधावति ॥ ६.६१.३१ ॥
ਉਹ ਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.61.32
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयोऽद्य प्रदुद्रुवुः।
कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः ॥ ६.६१.३२ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਾਂਦਰ ਅੱਜ ਭੱਜ ਗਏ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕ ਸਕਣਗੇ?
6.61.34
उच्यन्तां वानराः सर्वे यन्त्रमेतत् समुच्छ्रितम्।
विभीषणवचः श्रुत्वा हेतुमत् सुमुखोद्गतम्।
उवाच राघवो वाक्यं नीलं सेनापतिं तदा ॥ ६.६१.३४ ॥
"ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਯੰਤਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੀਲ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਕ ਕਿਹਾ।
6.61.35
गच्छ सैन्यानि सर्वाणि व्यूह्य तिष्ठस्व पावके।
द्वाराण्यादाय लङ्कायाश्चर्याश्चास्याथ संक्रमान् ॥ ६.६१.३५ ॥
"ਜਾਓ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ ਅਗਨੀ-ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਡਟ ਜਾਓ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਦੁਆਰਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਓ।"
6.61.36
शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च शिलाश्चाप्युपसंहरन्।
भवन्तः सायुधाः सर्वे वानराः शैलपाणयः ॥ ६.६१.३६ ॥
"ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਰਹੋ।"
6.61.37
राघवेण समादिष्टो नीलो हरिचमूपतिः।
शशास वानरानीकं यथावत् कपिकुञ्जरः ॥ ६.६१.३७ ॥
ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਬਾਂਦਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੀਲ ਨੇ, ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਨੇ, ਬਾਂਦਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।
6.61.38
ततो गवाक्षः शरभो हनूमानङ्गदस्तथा।
शैलशृङ्गाणि शैलाभा गृहीत्वा द्वारमभ्ययुः ॥ ६.६१.३८ ॥
ਫਿਰ ਗਵਾਕਸ਼, ਸ਼ਰਭ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਵੀ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧੇ।
6.61.39
रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः।
पादपैरर्दयन् वीरा वानराः परवाहिनीम् ॥ ६.६१.३९ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ।
6.61.40
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
रराज शैलोद्यतवृक्षहस्तम्।
गिरेः समीपानुगतं यथैव
महन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ॥ ६.६१.४० ॥
ਤਦ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕੀ, ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛਾਏ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ ਮੇਘ-ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭੀ।