વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.65.1
स तथोक्तस्तु निर्भर्त्स्य कुम्भकर्णो महोदरम्।
अब्रवीद् राक्षसश्रेष्ठं भ्रातरं रावणं ततः ॥ ६.६५.१ ॥
આમ કહેવાયા પછી કુંભકર્ણે મહોદરને ધમકાવ્યો, અને પછી રાક્ષસશ્રેષ્ઠ પોતાના ભાઈ રાવણને કહ્યું.
6.65.2
सोऽहं तव भयं घोरं वधात् तस्य दुरात्मनः।
रामस्याद्य प्रमार्जामि निर्वैरो हि सुखी भव ॥ ६.६५.२ ॥
હું આજે તે દુરાત્મા રામના વધ દ્વારા તારો ઘોર ભય દૂર કરીશ; વૈરરહિત થઈને સુખી રહે.
6.65.3
गर्जन्ति न वृथा शूरा निर्जला इव तोयदाः।
पश्य सम्पद्यमानं तु गर्जितं युधि कर्मणा ॥ ६.६५.३ ॥
શૂરવીરો વ્યર્થ ગર્જના કરતા નથી, જળ વગરના મેઘ જેવા નથી. યુદ્ધમાં કર્મથી પૂર્ણ થતી ગર્જના જુઓ.
6.65.4
न मर्षयन्ति चात्मानं सम्भावयितुमात्मना।
अदर्शयित्वा शूरास्तु कर्म कुर्वन्ति दुष्करम् ॥ ६.६५.४ ॥
પોતાની પ્રશંસા કરાવવી તેઓ સહન કરતા નથી; શૂરવીરો પોતાને બતાવ્યા વિના દુષ્કર કર્મ કરે છે.
6.65.5
विक्लवानां ह्यबुद्धीनां राज्ञां पण्डितमानिनाम्।
रोचते त्वद्वचो नित्यं कथ्यमानं महोदर ॥ ६.६५.५ ॥
હે મહોદર, નિર્બળ અને બુદ્ધિહીન, પોતાને પંડિત માનતા રાજાઓને તારી જ વાતો સદા ગમે છે.
6.65.6
युद्धे कापुरुषैर्नित्यं भवद्भिः प्रियवादिभिः।
राजानमनुगच्छद्भिः सर्वं कृत्यं विनाशितम् ॥ ६.६५.६ ॥
યુદ્ધમાં હંમેશા કાયરોની જેમ, મીઠું બોલનારા તમે રાજાની પાછળ ચાલીને સર્વ કાર્ય બગાડ્યું છે.
6.65.7
राजशेषा कृता लङ्का क्षीणः कोशो बलं हतम्।
राजानमिममासाद्य सुहृच्चिह्नममित्रकम् ॥ ६.६५.७ ॥
રાજા સિવાય લંકામાં કંઈ બચ્યું નથી. ખજાનો ક્ષીણ થયો, સેના નષ્ટ થઈ. મિત્રનું ચિહ્ન ધારણ કરનાર શત્રુ આ રાજા પાસે પહોંચ્યો છે.
6.65.8
एष निर्याम्यहं युद्धमुद्यतः शत्रुनिर्जये।
दुर्नयं भवतामद्य समीकर्तुं महाहवे ॥ ६.६५.८ ॥
શત્રુને જીતવા યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને હું હવે નીકળું છું. આજે આ મહાયુદ્ધમાં તમારી દુર્નીતિ સુધારવા (હું જાઉં છું).
6.65.9
एवमुक्तवतो वाक्यं कुम्भकर्णस्य धीमतः।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं प्रहसन् राक्षसाधिपः ॥ ६.६५.९ ॥
બુદ્ધિમાન કુંભકર્ણે આમ કહ્યું ત્યારે રાક્ષસાધિપતિ હસતાં હસતાં આમ બોલ્યો.
6.65.10
महोदरोऽयं रामात् तु परित्रस्तो न संशयः।
न हि रोचयते तात युद्धं युद्धविशारद ॥ ६.६५.१० ॥
હે મહોદર, આ રામથી સંપૂર્ણ ડરી ગયો છે, એમાં શંકા નથી. હે તાત, હે યુદ્ધકુશળ, તને યુદ્ધ ગમતું નથી.
6.65.11
कश्चिन्मे त्वत्समो नास्ति सौहृदेन बलेन च।
गच्छ शत्रुवधाय त्वं कुम्भकर्ण जयाय च ॥ ६.६५.११ ॥
સ્નેહમાં અને બળમાં તારા સમાન મારી પાસે કોઈ નથી. હે કુંભકર્ણ, શત્રુના વધ માટે અને વિજય માટે તું જા.
6.65.12
शयानः शत्रुनाशार्थं भवान् सम्बोधितो मया।
अयं हि कालः सुमहान् राक्षसानामरिंदम ॥ ६.६५.१२ ॥
શત્રુના નાશ માટે સૂતેલા તને મેં જગાડ્યો છે. હે શત્રુદમન, આ રાક્ષસો માટે ઘણો મોટો સમય છે.
6.65.13
संगच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः।
वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥ ६.६५.१३ ॥
યમ જેવો પાશ હાથમાં લઈ, શૂળ લઈને જા; સૂર્યતેજસ્વી એ બે રાજકુમારો અને વાનરોને ભક્ષી જા.
6.65.14
समालोक्य तु ते रूपं विद्रविष्यन्ति वानराः।
रामलक्ष्मणयोश्चापि हृदये प्रस्फुटिष्यतः ॥ ६.६५.१४ ॥
તારું રૂપ જોઈને વાનરો ભાગી જશે; રામ અને લક્ષ્મણનાં હૃદય પણ ફાટી જશે.
6.65.15
एवमुक्त्वा महातेजाः कुम्भकर्णं महाबलम्।
पुनर्जातमिवात्मानं मेने राक्षसपुङ्गवः ॥ ६.६५.१५ ॥
મહાબળવાન કુંભકર્ણને આ રીતે કહીને મહાતેજસ્વી રાક્ષસશ્રેષ્ઠે પોતાને જાણે પુનર્જન્મ પામ્યો હોય તેમ માન્યું.
6.65.16
कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम्।
बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥ ६.६५.१६ ॥
કુંભકર્ણનું બળ જાણનાર રાજા તેના પરાક્રમથી નિર્મળ ચંદ્રની જેમ આનંદિત થયો.
6.65.17
इत्येवमुक्तः संहृष्टो निर्जगाम महाबलः।
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा योद्धुमुद्युक्तवांस्तदा ॥ ६.६५.१७ ॥
આમ કહેવાયેલો મહાબળવાન હર્ષથી બહાર નીકળ્યો; રાજાના વચન સાંભળી તરત જ યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
6.65.18
आददे निशितं शूलं वेगाच्छत्रुनिबर्हणः।
सर्वं कालायसं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥ ६.६५.१८ ॥
શત્રુસંહારકે વેગથી તીક્ષ્ણ શૂળ ઉપાડ્યું; તે સંપૂર્ણ લોખંડનું, દીપ્તિમાન અને તપાવેલા સોનાથી શણગારેલું હતું.
6.65.19
इन्द्राशनिसमप्रख्यं वज्रप्रतिमगौरवम्।
देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ॥ ६.६५.१९ ॥
ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું ચમકતું, વજ્ર જેવા ભારવાળું, દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને નાગોનો સંહાર કરનારું (શૂળ).
6.65.20
रक्तमाल्यमहादामं स्वतश्चोद्गतपावकम्।
आदाय विपुलं शूलं शत्रुशोणितरञ्जितम् ॥ ६.६५.२० ॥
લાલ માળાઓનો મોટો હાર ધરાવતું, જેમાંથી આપોઆપ અગ્નિ ઊઠતો હતો, શત્રુઓના લોહીથી રંગાયેલું વિશાળ શૂળ ઉપાડીને (કુંભકર્ણ).
6.65.21
कुम्भकर्णो महातेजा रावणं वाक्यमब्रवीत्।
गमिष्याम्यहमेकाकी तिष्ठत्विह बलं मम ॥ ६.६५.२१ ॥
મહાતેજસ્વી કુંભકર્ણે રાવણને કહ્યું: "હું એકલો જઈશ; મારું સૈન્ય અહીં જ રહેવા દો."
6.65.22
अद्य तान् क्षुधितः क्रुद्धो भक्षयिष्यामि वानरान्।
कुम्भकर्णवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६५.२२ ॥
"આજે ભૂખ્યો અને ક્રોધિત હું તે વાનરોને ખાઈ જઈશ." કુંભકર્ણના વચન સાંભળીને રાવણે આ વાક્ય કહ્યું.
6.65.23
सैन्यैः परिवृतो गच्छ शूलमुद्गरपाणिभिः।
वानरा हि महात्मानः शूराः सुव्यवसायिनः ॥ ६.६५.२३ ॥
"શૂળ અને ગદા હાથમાં લઈને સૈનિકોથી ઘેરાઈને જાઓ. વાનરો ખરેખર મહાત્મા, શૂરવીર અને દૃઢ નિશ્ચયી છે."
6.65.24
एकाकिनं प्रमत्तं वा नयेयुर्दशनैः क्षयम्।
तस्मात् परमदुर्धर्षः सैन्यैः परिवृतो व्रज।
रक्षसामहितं सर्वं शत्रुपक्षं निषूदय ॥ ६.६५.२४ ॥
"એકલા કે બેદરકાર માણસને તેઓ દાંતથી નાશ તરફ ખેંચી જઈ શકે. તેથી અતિ અજેય બનીને સૈન્યથી ઘેરાઈને જાઓ અને રાક્ષસોના સર્વ શત્રુપક્ષનો નાશ કરો."
6.65.25
अथासनात् समुत्पत्य स्रजं मणिकृतान्तराम्।
आबबन्ध महातेजाः कुम्भकर्णस्य रावणः ॥ ६.६५.२५ ॥
પછી આસન પરથી ઊભા થઈ મહાતેજસ્વી રાવણે કુંભકર્ણને મણિઓથી વચ્ચે જડેલી માળા પહેરાવી.
6.65.26
अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान् वराण्याभरणानि च।
हारं च शशिसंकाशमाबबन्ध महात्मनः ॥ ६.६५.२६ ॥
બાજુબંધ, આંગળીની વીંટીઓ અને બીજાં ઉત્તમ આભૂષણો તથા ચંદ્ર જેવો ચમકતો હાર એ મહાત્માને પહેરાવ્યાં.
6.65.27
दिव्यानि च सुगन्धीनि माल्यदामानि रावणः।
गात्रेषु सज्जयामास श्रोत्रयोश्चास्य कुण्डले ॥ ६.६५.२७ ॥
રાવણે દિવ્ય અને સુગંધી માળાઓ તેના અંગો પર સજાવડાવી અને તેના કાનમાં કુંડળ પહેરાવ્યાં.
6.65.28
काञ्चनाङ्गदकेयूरनिष्काभरणभूषितः।
कुम्भकर्णो बृहत्कर्णः सुहुतोऽग्निरिवाबभौ ॥ ६.६५.२८ ॥
સોનાના બાજુબંધ, કંકણ અને સુવર્ણ આભૂષણોથી શોભતો મોટા કાનવાળો કુંભકર્ણ સારી રીતે હોમાયેલા અગ્નિ જેવો શોભી ઊઠ્યો.
6.65.29
श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन व्यराजत।
अमृतोत्पादने नद्धो भुजङ्गेनेव मन्दरः ॥ ६.६५.२९ ॥
મોટી કાળી કમરપટ્ટીથી તે શોભ્યો; અમૃત મંથન વખતે સર્પથી બાંધેલા મંદર પર્વત જેવો.
6.65.30
स काञ्चनं भारसहं निवातं
विद्युत्प्रभं दीप्तमिवात्मभासा।
आबध्यमानः कवचं रराज
संध्याभ्रसंवीत इवाद्रिराजः ॥ ६.६५.३० ॥
સોનાનું, ભાર સહન કરે તેવું, પવન પણ ન પ્રવેશે તેવું, વીજળી જેવું ચમકતું કવચ બંધાતાં તે પોતાના તેજથી પ્રજ્વલિત, સંધ્યાના મેઘોથી ઘેરાયેલા પર્વતરાજ જેવો શોભ્યો.
6.65.31
सर्वाभरणसर्वाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः।
त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥ ६.६५.३१ ॥
બધા અલંકારોથી સજ્જ, હાથમાં શૂળ ધારણ કરેલો એ રાક્ષસ, ત્રિવિક્રમની જેમ ઉત્સાહે ભરેલો, નારાયણ જેવો શોભી ઊઠ્યો.
6.65.32
भ्रातरं सम्परिष्वज्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।
प्रणम्य शिरसा तस्मै प्रतस्थे स महाबलः ॥ ६.६५.३२ ॥
ભાઈને આલિંગન આપી, પ્રદક્ષિણા કરી, માથું નમાવીને પ્રણામ કરી તે મહાબલી પ્રસ્થાન કર્યું.
6.65.33
तमाशीर्भिः प्रशस्ताभिः प्रेषयामास रावणः।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सैन्यैश्चापि वरायुधैः ॥ ६.६५.३३ ॥
શંખ અને દુંદુભિના નાદ સાથે, ઉત્તમ શસ્ત્રધારી સેના સાથે, શુભ આશીર્વાદોથી રાવણે તેને વિદાય આપી.
6.65.34
तं गजैश्च तुरंगैश्च स्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः।
अनुजग्मुर्महात्मानो रथिनो रथिनां वरम् ॥ ६.६५.३४ ॥
હાથી, ઘોડા અને રથો મેઘગર્જના જેવો અવાજ કરતા હતા, ત્યારે મહાત્મા રથીઓ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠની પાછળ ચાલ્યા.
6.65.35
सर्पैरुष्ट्रैः खरैश्चैव सिंहद्विपमृगद्विजैः।
अनुजग्मुश्च तं घोरं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६५.३५ ॥
સર્પો, ઊંટો, ગધેડાં, સિંહ, હાથી, મૃગ અને પક્ષીઓ સાથે તેઓ એ ભયંકર મહાબલી કુંભકર્ણની પાછળ ચાલ્યા.
6.65.36
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणो
धृतातपत्रः शितशूलपाणिः।
मदोत्कटः शोणितगन्धमत्तो
विनिर्ययौ दानवदेवशत्रुः ॥ ६.६५.३६ ॥
ફૂલોની વર્ષાથી ઢંકાયેલો, માથે છત્ર ધારણ કરેલો, હાથમાં તીક્ષ્ણ શૂળ લઈને, મદથી ઉન્મત્ત, લોહીની ગંધે મત્ત, દાનવ-દેવોનો શત્રુ બહાર નીકળ્યો.
6.65.37
पदातयश्च बहवो महानादा महाबलाः।
अन्वयू राक्षसा भीमा भीमाक्षाः शस्त्रपाणयः ॥ ६.६५.३७ ॥
પગે ચાલતા ઘણા મહાનાદ કરતા, મહાબળવાન, ભયંકર અને ભીષણ નેત્રવાળા રાક્ષસો હાથમાં શસ્ત્રો લઈને તેની પાછળ ચાલ્યા.
6.65.38
रक्ताक्षाः सुबहुव्यामा नीलाञ्जनचयोपमाः।
शूलानुद्यम्य खड्गांश्च निशितांश्च परश्वधान् ॥ ६.६५.३८ ॥
લાલ આંખોવાળા, ખૂબ લાંબા બાહુ અને વિશાળ કાયાવાળા, નીલા અંજનના ઢગલા જેવા તેઓ શૂળ, ખડ્ગ અને તીક્ષ્ણ કુહાડીઓ ઉગામીને ચાલ્યા.
6.65.39
भिन्दिपालांश्च परिघान् गदाश्च मुसलानि च।
तालस्कन्धांश्च विपुलान् क्षेपणीयान् दुरासदान् ॥ ६.६५.३९ ॥
ભિંદિપાલ, પરિઘ, ગદા અને મુસળ, તેમજ તાડવૃક્ષના થડ જેવા વિશાળ, ફેંકવા યોગ્ય, દુર્ધર્ષ શસ્ત્રો પણ.
6.65.40
अथान्यद्वपुरादाय दारुणं घोरदर्शनम्।
निष्पपात महातेजाः कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६५.४० ॥
પછી બીજું ભયંકર, ઘોર દેખાવવાળું શરીર ધારણ કરીને મહાતેજસ્વી, મહાબળવાન કુંભકર્ણ બહાર નીકળ્યો.
6.65.41
धनुःशतपरीणाहः स षट्शतसमुच्छ्रितः।
रौद्रः शकटचक्राक्षो महापर्वतसंनिभः ॥ ६.६५.४१ ॥
સો ધનુષ પહોળો અને છસો ધનુષ ઊંચો તે ભયાનક હતો; ગાડાના પૈડા જેવી આંખોવાળો, મહાપર્વત સમાન.
6.65.42
संनिपत्य च रक्षांसि दग्धशैलोपमो महान्।
कुम्भकर्णो महावक्त्रः प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ ६.६५.४२ ॥
રાક્ષસો પાસે આવીને, બળેલા પર્વત જેવો વિશાળ, મોટા મુખવાળો કુંભકર્ણ હસતાં હસતાં આમ બોલ્યો.
6.65.43
अद्य वानरमुख्यानां तानि यूथानि भागशः।
निर्दहिष्यामि संक्रुद्धः पतङ्गानिव पावकः ॥ ६.६५.४३ ॥
આજે ક્રોધે ભરાયેલો હું તે શ્રેષ્ઠ વાનરોના સમૂહોને અગ્નિ પતંગિયાંને બાળે તેમ ટુકડે ટુકડે બાળી નાખીશ.
6.65.44
नापराध्यन्ति मे कामं वानरा वनचारिणः।
जातिरस्मद्विधानां सा पुरोद्यानविभूषणम् ॥ ६.६५.४४ ॥
આ વનચારી વાનરો મારો કોઈ અપરાધ કરતા નથી; અમારા જેવાઓ માટે તે જાતિ નગરના આગળના બગીચાની શોભા જ છે.
6.65.45
पुररोधस्य मूलं तु राघवः सहलक्ष्मणः।
हते तस्मिन् हतं सर्वं तं वधिष्यामि संयुगे ॥ ६.६५.४५ ॥
નગરના ઘેરાનું મૂળ તો રાઘવ અને લક્ષ્મણ જ છે; તેઓ હણાતાં સર્વ હણાઈ જશે; યુદ્ધમાં હું તેમને અવશ્ય વધ કરીશ.
6.65.46
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः।
नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥ ६.६५.४६ ॥
કુંભકર્ણ આ પ્રમાણે બોલતો હતો ત્યારે રાક્ષસોએ સમુદ્રને કંપાવતો હોય તેવો અત્યંત ભયંકર ગર્જનાટ કર્યો.
6.65.47
तस्य निष्पततस्तूर्णं कुम्भकर्णस्य धीमतः।
बभूवुर्घोररूपाणि निमित्तानि समन्ततः ॥ ६.६५.४७ ॥
ઝડપથી નીકળેલા તે બુદ્ધિમાન કુંભકર્ણની ચારે બાજુ ભયંકર રૂપવાળાં અપશુકનો પ્રગટ્યાં.
6.65.48
उल्काशनियुता मेघा बभूवुर्गर्दभारुणाः।
ससागरवना चैव वसुधा समकम्पत ॥ ६.६५.४८ ॥
ઉલ્કાઓ અને વીજળીથી ભરેલાં વાદળો ગધેડાના રંગ જેવાં લાલ થઈ ગયાં; સમુદ્રો અને વનો સહિત પૃથ્વી સંપૂર્ણપણે કંપી ઊઠી.
6.65.49
घोररूपाः शिवा नेदुः सज्वालकवलैर्मुखैः।
मण्डलान्यपसव्यानि बबन्धुश्च विहंगमाः ॥ ६.६५.४९ ॥
ભયંકર રૂપવાળા શિયાળો બળતા કોળિયા મોઢામાં લઈને ચીસો પાડવા લાગ્યા; પક્ષીઓ ડાબી તરફ ચક્કર લગાવવા લાગ્યા.
6.65.50
निष्पपात च गृध्रोऽस्य शूले वै पथि गच्छतः।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य सव्यो बाहुरकम्पत ॥ ६.६५.५० ॥
તે માર્ગે જતો હતો ત્યારે તેના શૂળ પર એક ગીધ પડ્યું; તેની આંખ ફરકવા લાગી અને ડાબો હાથ ધ્રૂજ્યો.
6.65.51
निष्पपात तदा चोल्का ज्वलन्ती भीमनिःस्वना।
आदित्यो निष्प्रभश्चासीन्न वाति च सुखोऽनिलः ॥ ६.६५.५१ ॥
ત્યારે ભયંકર અવાજ સાથે બળતી ઉલ્કા પડી; સૂર્ય નિસ્તેજ થયો, અને સુખદ પવન વાયો નહીં.
6.65.52
अचिन्तयन् महोत्पातानुदितान् रोमहर्षणान्।
निर्ययौ कुम्भकर्णस्तु कृतान्तबलचोदितः ॥ ६.६५.५२ ॥
ઊઠેલા આ રોમાંચક મહા અપશુકનોનો વિચાર કરવા છતાં, યમના બળથી પ્રેરાઈને કુંભકર્ણ નીકળ્યો.
6.65.53
स लङ्घयित्वा प्राकारं पद्भ्यां पर्वतसंनिभः।
ददर्शाभ्रघनप्रख्यं वानरानीकमद्भुतम् ॥ ६.६५.५३ ॥
પર્વત જેવો તે પગપાળા પ્રાકાર ઓળંગીને ગાઢ વાદળ જેવી અદ્ભુત વાનરસેના જોવા લાગ્યો.
6.65.54
ते दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं वानराः पर्वतोपमम्।
वायुनुन्ना इव घना ययुः सर्वा दिशस्तदा ॥ ६.६५.५४ ॥
રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, પર્વત જેવા તેને જોઈને વાનરો ત્યારે પવનથી ધકેલાયેલા વાદળોની જેમ બધી દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
6.65.55
तद् वानरानीकमतिप्रचण्डं
दिशो द्रवद्भिन्नमिवाभ्रजालम्।
स कुम्भकर्णः समवेक्ष्य हर्षा-
न्ननाद भूयो घनवद्घनाभः ॥ ६.६५.५५ ॥
દિશાઓમાં ભાગતી, વિખરાયેલા વાદળસમૂહ જેવી તે અતિ પ્રચંડ વાનરસેના જોઈને, મેઘ જેવો શ્યામ કુંભકર્ણ હર્ષથી ફરી ગર્જ્યો.
6.65.56
ते तस्य घोरं निनदं निशम्य
यथा निनादं दिवि वारिदस्य।
पेतुर्धरण्यां बहवः प्लवङ्गा
निकृत्तमूला इव शालवृक्षाः ॥ ६.६५.५६ ॥
તેની ભયાનક ગર્જના આકાશમાં મેઘના ગડગડાટ જેવી સાંભળીને, મૂળ કપાયેલાં સાલ વૃક્ષોની જેમ ઘણા વાનરો ધરતી પર પડ્યા.
6.65.57
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णो
रिपुनिधनाय विनिःसृतो महात्मा।
कपिगणभयमाददत् सुभीमं
प्रभुरिव किंकरदण्डवान् युगान्ते ॥ ६.६५.५७ ॥
વિશાળ લોખંડી પરિઘ ધારણ કરેલો મહાત્મા કુંભકર્ણ શત્રુના વિનાશ માટે બહાર નીકળ્યો; વાનરગણોમાં અતિ ભયાનક ભય ફેલાવતો, યુગાંતે કિંકરદંડ ધારણ કરનાર પ્રભુ જેવો.