বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.68.1
कुम्भकर्णं हतं दृष्ट्वा राघवेण महात्मना।
राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ ६.६८.१ ॥
মহাত্মা রাঘব (রাম) কুম্ভকর্ণকে বধ করেছেন দেখে রাক্ষসেরা রাক্ষসরাজ রাবণকে জানাল।
6.68.2
राजन् स कालसंकाशः संयुक्तः कालकर्मणा।
विद्राव्य वानरीं सेनां भक्षयित्वा च वानरान् ॥ ६.६८.२ ॥
হে রাজন! কালসদৃশ সেই কুম্ভকর্ণ কালের কর্মে যুক্ত হয়ে বানরসেনাকে বিতাড়িত করে বানরদের ভক্ষণ করল।
6.68.3
प्रतपित्वा मुहूर्तं तु प्रशान्तो रामतेजसा।
कायेनार्धप्रविष्टेन समुद्रं भीमदर्शनम् ॥ ६.६८.३ ॥
ক্ষণকাল প্রতাপ দেখানোর পর রামের তেজে শান্ত হয়ে সে ভয়ংকর দর্শন সমুদ্রে অর্ধেক শরীর ঢুকিয়ে (পড়ে রইল)।
6.68.4
निकृत्तनासाकर्णेन विक्षरद्रुधिरेण च।
रुद्ध्वा द्वारं शरीरेण लङ्कायाः पर्वतोपमः ॥ ६.६८.४ ॥
নাক ও কান কাটা, রক্ত ঝরতে থাকা সে নিজের দেহ দিয়ে লঙ্কার দ্বার রুদ্ধ করে পর্বতের মতো (পড়ে ছিল)।
6.68.5
कुम्भकर्णस्तव भ्राता काकुत्स्थशरपीडितः।
अगण्डभूतो विवृतो दावदग्ध इव द्रुमः ॥ ६.६८.५ ॥
তোমার ভাই কুম্ভকর্ণ কাকুৎস্থের (রামের) বাণে পীড়িত হয়ে, দাবানলে দগ্ধ বৃক্ষের মতো বিকৃত ও উন্মুক্ত হয়ে পড়ে আছে।
6.68.6
श्रुत्वा विनिहतं संख्ये कुम्भकर्णं महाबलम्।
रावणः शोकसंतप्तो मुमोह च पपात च ॥ ६.६८.६ ॥
যুদ্ধে নিহত মহাবল কুম্ভকর্ণের কথা শুনে শোকে সন্তপ্ত রাবণ মূর্ছিত হয়ে পড়ে গেল।
6.68.7
पितृव्यं निहतं श्रुत्वा देवान्तकनरान्तकौ।
त्रिशिराश्चातिकायश्च रुरुदुः शोकपीडिताः ॥ ६.६८.७ ॥
কাকা নিহত হয়েছেন শুনে দেবান্তক, নরান্তক, ত্রিশিরা ও অতিকায় শোকপীড়িত হয়ে কাঁদতে লাগলেন।
6.68.8
भ्रातरं निहतं श्रुत्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
महोदरमहापार्श्वौ शोकाक्रान्तौ बभूवतुः ॥ ६.६८.८ ॥
অক্লিষ্টকর্মা রামের হাতে ভাই নিহত হয়েছেন শুনে মহোদর ও মহাপার্শ্ব শোকে আচ্ছন্ন হলেন।
6.68.9
ततः कृच्छ्रात् समासाद्य संज्ञां राक्षसपुङ्गवः।
कुम्भकर्णवधाद् दीनो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ६.६८.९ ॥
তারপর কষ্টে চেতনা ফিরে পেয়ে রাক্ষসশ্রেষ্ঠ কুম্ভকর্ণের বধে দীন ও বিহ্বলেন্দ্রিয় হয়ে বিলাপ করতে লাগলেন।
6.68.10
हा वीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल।
त्वं मां विहाय वै दैवाद् यातोऽसि यमसादनम् ॥ ६.६८.१० ॥
হায় বীর, শত্রুর দর্পনাশক, মহাবল কুম্ভকর্ণ! আমাকে ত্যাগ করে দৈবক্রমে তুমি যমালয়ে চলে গেলে।
6.68.11
मम शल्यमनुद्धृत्य बान्धवानां महाबल।
शत्रुसैन्यं प्रताप्यैकः क्व मां संत्यज्य गच्छसि ॥ ६.६८.११ ॥
হে মহাবল! আমার আত্মীয়দের হৃদয়ের কাঁটা না তুলে, একাই শত্রুসেনা দগ্ধ করে, আমাকে ত্যাগ করে তুমি কোথায় যাচ্ছ?
6.68.12
इदानीं खल्वहं नास्मि यस्य मे पतितो भुजः।
दक्षिणोऽयं समाश्रित्य न बिभेमि सुरासुरात् ॥ ६.६८.१२ ॥
এখন নিশ্চয়ই আমি আর সেই নই, যার এই ডান বাহু পতিত হয়েছে; একেই অবলম্বন করে আমি দেবাসুরকেও ভয় করতাম না।
6.68.13
कथमेवंविधो वीरो देवदानवदर्पहा।
कालाग्निप्रतिमो ह्यद्य राघवेण रणे हतः ॥ ६.६८.१३ ॥
দেবদানবের দর্পহারী, কালাগ্নির মতো এমন বীর আজ যুদ্ধে রাঘবের হাতে কীভাবে নিহত হল?
6.68.14
यस्य ते वज्रनिष्पेषो न कुर्याद् व्यसनं सदा।
स कथं रामबाणार्तः प्रसुप्तोऽसि महीतले ॥ ६.६८.१४ ॥
তোমার বজ্রাঘাত কারও কখনও কষ্ট দেয়নি; সেই তুমি রামের বাণে পীড়িত হয়ে কীভাবে মাটিতে শুয়ে আছ?
6.68.15
एते देवगणाः सार्धमृषिभिर्गगने स्थिताः।
निहतं त्वां रणे दृष्ट्वा निनदन्ति प्रहर्षिताः ॥ ६.६८.१५ ॥
ঋষিদের সঙ্গে আকাশে দাঁড়িয়ে থাকা এই দেবগণ তোমাকে যুদ্ধে নিহত দেখে আনন্দে গর্জন করছেন।
6.68.16
ध्रुवमद्यैव संहृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
आरोक्ष्यन्तीह दुर्गाणि लङ्काद्वाराणि सर्वशः ॥ ६.६८.१६ ॥
নিশ্চয়ই আজই, লক্ষ্য লাভ করে হর্ষিত বানরেরা লঙ্কার সমস্ত দুর্গ ও দ্বারে আরোহণ করবে।
6.68.17
राज्येन नास्ति मे कार्यं किं करिष्यामि सीतया।
कुम्भकर्णविहीनस्य जीविते नास्ति मे मतिः ॥ ६.६८.१७ ॥
রাজ্যে আমার কী প্রয়োজন? সীতা দিয়ে আমি কী করব? কুম্ভকর্ণহীন আমার বাঁচার ইচ্ছা নেই।
6.68.18
यद्यहं भ्रातृहन्तारं न हन्मि युधि राघवम्।
ननु मे मरणं श्रेयो न चेदं व्यर्थजीवितम् ॥ ६.६८.१८ ॥
যদি আমি ভ্রাতৃহন্তা রাঘবকে যুদ্ধে বধ না করি, তবে নিশ্চয়ই আমার মৃত্যুই শ্রেয়; এই ব্যর্থ জীবন নয়।
6.68.19
अद्यैव तं गमिष्यामि देशं यत्रानुजो मम।
नहि भ्रातॄन् समुत्सृज्य क्षणं जीवितुमुत्सहे ॥ ६.६८.१९ ॥
আজই আমি সেই স্থানে যাব যেখানে আমার কনিষ্ঠ ভ্রাতা আছে। ভ্রাতাদের ত্যাগ করে একটি মুহূর্তও বাঁচতে আমার সাহস হয় না।
6.68.20
देवा हि मां हसिष्यन्ति दृष्ट्वा पूर्वापकारिणम्।
कथमिन्द्रं जयिष्यामि कुम्भकर्ण हते त्वयि ॥ ६.६८.२० ॥
পূর্বে অপকারকারী আমাকে দেখে দেবতারা উপহাস করবে। কুম্ভকর্ণ, তুমি নিহত হলে আমি কীভাবে ইন্দ্রকে জয় করব?
6.68.21
तदिदं मामनुप्राप्तं विभीषणवचः शुभम्।
यदज्ञानान्मया तस्य न गृहीतं महात्मनः ॥ ६.६८.२१ ॥
মহাত্মা বিভীষণের সেই শুভ বাক্য অজ্ঞানবশত আমি গ্রহণ করিনি; এখন তা আমার উপর এসে পড়েছে।
6.68.22
विभीषणवचस्तावत् कुम्भकर्णप्रहस्तयोः।
विनाशोऽयं समुत्पन्नो मां व्रीडयति दारुणः ॥ ६.६८.२२ ॥
বিভীষণের বাক্য আপাতত থাক; কুম্ভকর্ণ ও প্রহস্তের বিনাশে এই ভয়ংকর সর্বনাশ ঘটেছে, যা আমাকে লজ্জিত করছে।
6.68.23
तस्यायं कर्मणः प्राप्तो विपाको मम शोकदः।
यन्मया धार्मिकः श्रीमान् स निरस्तो विभीषणः ॥ ६.६८.२३ ॥
আমি ধার্মিক ও শ্রীমান বিভীষণকে যে নির্বাসিত করেছি, সেই কর্মের শোকদায়ক ফল আমার উপর এসে পড়েছে।
6.68.24
कृपणमतीव विलप्य कुम्भकर्णम्।
न्यपतदपि दशाननो भृशार्त-
स्तमनुजमिन्द्ररिपुं हतं विदित्वा ॥ ६.६८.२४ ॥
কুম্ভকর্ণের জন্য অতি করুণভাবে বিলাপ করে, ইন্দ্রের শত্রু তাঁর কনিষ্ঠ ভ্রাতা নিহত হয়েছে জেনে, অত্যন্ত ব্যথিত দশানন মাটিতে লুটিয়ে পড়লেন।