વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.68.1
कुम्भकर्णं हतं दृष्ट्वा राघवेण महात्मना।
राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन् ॥ ६.६८.१ ॥
મહાત્મા રાઘવ (રામ) દ્વારા કુંભકર્ણ હણાયેલો જોઈને રાક્ષસોએ રાક્ષસેન્દ્ર રાવણને જાણ કરી.
6.68.2
राजन् स कालसंकाशः संयुक्तः कालकर्मणा।
विद्राव्य वानरीं सेनां भक्षयित्वा च वानरान् ॥ ६.६८.२ ॥
હે રાજન! કાળ સમાન તે કુંભકર્ણ કાળકર્મથી યુક્ત થઈ વાનરસેનાને ભગાડી અને વાનરોને ખાઈ ગયો.
6.68.3
प्रतपित्वा मुहूर्तं तु प्रशान्तो रामतेजसा।
कायेनार्धप्रविष्टेन समुद्रं भीमदर्शनम् ॥ ६.६८.३ ॥
ક્ષણભર તપ્યા પછી રામના તેજથી શાંત થયેલો તે, ભયાનક દેખાતા સમુદ્રમાં અર્ધું શરીર નાખીને (પડ્યો રહ્યો).
6.68.4
निकृत्तनासाकर्णेन विक्षरद्रुधिरेण च।
रुद्ध्वा द्वारं शरीरेण लङ्कायाः पर्वतोपमः ॥ ६.६८.४ ॥
નાક અને કાન કપાયેલો, લોહી વહેતું, તે પોતાના શરીરથી લંકાના દ્વારને રોકીને પર્વત સમાન (પડ્યો હતો).
6.68.5
कुम्भकर्णस्तव भ्राता काकुत्स्थशरपीडितः।
अगण्डभूतो विवृतो दावदग्ध इव द्रुमः ॥ ६.६८.५ ॥
તારો ભાઈ કુંભકર્ણ કાકુત્સ્થ (રામ)ના બાણોથી પીડિત થઈ, દાવાનળથી બળેલા વૃક્ષની જેમ વિકૃત અને ખુલ્લો પડ્યો છે.
6.68.6
श्रुत्वा विनिहतं संख्ये कुम्भकर्णं महाबलम्।
रावणः शोकसंतप्तो मुमोह च पपात च ॥ ६.६८.६ ॥
યુદ્ધમાં હણાયેલા મહાબલી કુંભકર્ણની વાત સાંભળીને શોકથી સંતપ્ત રાવણ મૂર્છિત થઈ પડી ગયો.
6.68.7
पितृव्यं निहतं श्रुत्वा देवान्तकनरान्तकौ।
त्रिशिराश्चातिकायश्च रुरुदुः शोकपीडिताः ॥ ६.६८.७ ॥
કાકા હણાયા છે એ સાંભળીને દેવાંતક, નરાંતક, ત્રિશિરા અને અતિકાય શોકપીડિત થઈ રડવા લાગ્યા.
6.68.8
भ्रातरं निहतं श्रुत्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
महोदरमहापार्श्वौ शोकाक्रान्तौ बभूवतुः ॥ ६.६८.८ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામના હાથે ભાઈ હણાયો એ સાંભળી મહોદર અને મહાપાર્શ્વ શોકમાં ડૂબી ગયા.
6.68.9
ततः कृच्छ्रात् समासाद्य संज्ञां राक्षसपुङ्गवः।
कुम्भकर्णवधाद् दीनो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ६.६८.९ ॥
પછી મહામુશ્કેલીએ ભાનમાં આવેલો રાક્ષસશ્રેષ્ઠ કુંભકર્ણના વધથી દીન અને વ્યાકુળ ઇન્દ્રિયોવાળો થઈ વિલાપ કરવા લાગ્યો.
6.68.10
हा वीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल।
त्वं मां विहाय वै दैवाद् यातोऽसि यमसादनम् ॥ ६.६८.१० ॥
અરે વીર, શત્રુઓના દર્પનો નાશ કરનાર, મહાબળવાન કુંભકર્ણ! મને છોડીને દૈવવશ તું યમલોકમાં ગયો છે.
6.68.11
मम शल्यमनुद्धृत्य बान्धवानां महाबल।
शत्रुसैन्यं प्रताप्यैकः क्व मां संत्यज्य गच्छसि ॥ ६.६८.११ ॥
હે મહાબળવાન! મારા બાંધવોના હૃદયનો કાંટો કાઢ્યા વિના, એકલા શત્રુસેનાને તપાવીને, મને છોડીને તું ક્યાં જાય છે?
6.68.12
इदानीं खल्वहं नास्मि यस्य मे पतितो भुजः।
दक्षिणोऽयं समाश्रित्य न बिभेमि सुरासुरात् ॥ ६.६८.१२ ॥
હવે ખરેખર હું તે નથી રહ્યો, જેનો આ જમણો હાથ પડી ગયો છે; આના આધારે હું દેવાસુરોથી પણ ડરતો નહોતો.
6.68.13
कथमेवंविधो वीरो देवदानवदर्पहा।
कालाग्निप्रतिमो ह्यद्य राघवेण रणे हतः ॥ ६.६८.१३ ॥
દેવ-દાનવોનો ગર્વ હરનાર, કાળાગ્નિ સમાન એવો આ વીર આજે યુદ્ધમાં રાઘવ દ્વારા કેમ માર્યો ગયો?
6.68.14
यस्य ते वज्रनिष्पेषो न कुर्याद् व्यसनं सदा।
स कथं रामबाणार्तः प्रसुप्तोऽसि महीतले ॥ ६.६८.१४ ॥
તારા વજ્રના પ્રહારથી કદી કોઈને દુઃખ થયું નથી; એવો તું રામના બાણોથી પીડિત થઈને ધરતી પર કેમ સૂતો છે?
6.68.15
एते देवगणाः सार्धमृषिभिर्गगने स्थिताः।
निहतं त्वां रणे दृष्ट्वा निनदन्ति प्रहर्षिताः ॥ ६.६८.१५ ॥
ઋષિઓ સાથે આકાશમાં ઊભેલા આ દેવગણો તને યુદ્ધમાં માર્યો ગયેલો જોઈને હર્ષથી ગર્જી રહ્યા છે.
6.68.16
ध्रुवमद्यैव संहृष्टा लब्धलक्षाः प्लवंगमाः।
आरोक्ष्यन्तीह दुर्गाणि लङ्काद्वाराणि सर्वशः ॥ ६.६८.१६ ॥
ચોક્કસ આજે જ, લક્ષ્ય પામેલા હર્ષિત વાનરો લંકાના બધા કિલ્લાઓ અને દ્વારો પર ચઢી જશે.
6.68.17
राज्येन नास्ति मे कार्यं किं करिष्यामि सीतया।
कुम्भकर्णविहीनस्य जीविते नास्ति मे मतिः ॥ ६.६८.१७ ॥
મને રાજ્યથી શું પ્રયોજન છે? સીતાથી હું શું કરીશ? કુંભકર્ણ વિના મને જીવવાની ઇચ્છા નથી.
6.68.18
यद्यहं भ्रातृहन्तारं न हन्मि युधि राघवम्।
ननु मे मरणं श्रेयो न चेदं व्यर्थजीवितम् ॥ ६.६८.१८ ॥
જો હું ભાઈના હત્યારા રાઘવને યુદ્ધમાં ન મારું, તો મારું મૃત્યુ જ શ્રેષ્ઠ છે; આ વ્યર્થ જીવન નહીં.
6.68.19
अद्यैव तं गमिष्यामि देशं यत्रानुजो मम।
नहि भ्रातॄन् समुत्सृज्य क्षणं जीवितुमुत्सहे ॥ ६.६८.१९ ॥
આજે જ હું તે સ્થાને જઈશ જ્યાં મારો નાનો ભાઈ છે. ભાઈઓને છોડીને એક ક્ષણ પણ જીવવાની મારામાં હિંમત નથી.
6.68.20
देवा हि मां हसिष्यन्ति दृष्ट्वा पूर्वापकारिणम्।
कथमिन्द्रं जयिष्यामि कुम्भकर्ण हते त्वयि ॥ ६.६८.२० ॥
પહેલાં તેમનું અહિત કરનાર મને જોઈને દેવતાઓ હસશે. કુંભકર્ણ, તું મરાયા પછી હું ઇન્દ્રને કેવી રીતે જીતીશ?
6.68.21
तदिदं मामनुप्राप्तं विभीषणवचः शुभम्।
यदज्ञानान्मया तस्य न गृहीतं महात्मनः ॥ ६.६८.२१ ॥
મહાત્મા વિભીષણનાં તે શુભ વચનો અજ્ઞાનને લીધે મેં સ્વીકાર્યાં નહોતાં; હવે તે મારા પર આવી પડ્યાં છે.
6.68.22
विभीषणवचस्तावत् कुम्भकर्णप्रहस्तयोः।
विनाशोऽयं समुत्पन्नो मां व्रीडयति दारुणः ॥ ६.६८.२२ ॥
વિભીષણનાં વચન હાલ રહેવા દો; કુંભકર્ણ અને પ્રહસ્તના નાશથી આ ભયાનક વિનાશ ઉત્પન્ન થયો છે, જે મને શરમાવે છે.
6.68.23
तस्यायं कर्मणः प्राप्तो विपाको मम शोकदः।
यन्मया धार्मिकः श्रीमान् स निरस्तो विभीषणः ॥ ६.६८.२३ ॥
મેં ધાર્મિક અને તેજસ્વી વિભીષણને કાઢી મૂક્યો, તે મારા કર્મનું આ શોકદાયક ફળ મને મળ્યું છે.
6.68.24
कृपणमतीव विलप्य कुम्भकर्णम्।
न्यपतदपि दशाननो भृशार्त-
स्तमनुजमिन्द्ररिपुं हतं विदित्वा ॥ ६.६८.२४ ॥
કુંભકર્ણ માટે અત્યંત દીનતાથી વિલાપ કરીને, ઇન્દ્રના શત્રુ એવા પોતાના નાના ભાઈને હણાયેલો જાણીને, અતિ વ્યાકુળ દશાનન પણ નીચે પડ્યો.